Đạo Phật vào nước ta từ thời nào? Cơ sở đầu tiên trên đất Việt không nhiều người biết đến
Đạo Phật du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, nhưng thời gian cụ thể thế nào thì không phải ai cũng biết.
Từ một số tư liệu trong sử sách cổ, khi đối chiếu với truyền thuyết Chử Đồng Tử – Tiên Dung, có ý kiến cho rằng Phật giáo có thể đã được truyền bá vào nước ta từ thời Hùng Vương. Theo cách lý giải này, khu vực núi Nam Giới – vùng giáp ranh giữa Văn Lang và Chiêm Thành, được xem là một trong những địa điểm sớm tiếp nhận ảnh hưởng Phật giáo.
Nhiều công trình nghiên cứu đặt vấn đề: Vào khoảng giữa thế kỷ III TCN, các đoàn truyền giáo từ Ấn Độ đã theo đường biển đến khu vực Đông Nam Á, trong đó có vùng đất thuộc nước ta ngày nay. Các đoàn này được cho là mang theo giáo lý Phật giáo, đồng thời xây dựng giảng đường, thiền viện và các tháp mang dấu ấn của vua A Dục (Aśoka), thường được gọi là tháp A Dục.
Theo quan niệm Phật giáo cổ, nhiệm vụ của các “Như Lai sứ giả” là hoằng dương Phật pháp và dựng tháp tại những nơi đoàn dừng chân hoặc ghi dấu hoạt động truyền giáo. Trên thực tế, một số tư liệu cổ cho thấy dấu tích của các công trình được cho là tháp A Dục từng tồn tại tại Giao Châu trong thời kỳ Bắc thuộc, từ thế kỷ IV đến VI.
Trong sách Giao Châu ký (thế kỷ IV), Lưu Hân Kỳ ghi nhận tại thành Nê Lê, phía nam huyện Định An, vẫn còn tháp và giảng đường do vua A Dục xây dựng. Địa điểm này được người dân địa phương gọi là Kim Tượng. Tư liệu Thủy kinh chú của Lịch Đạo Nguyên (thế kỷ VI) cũng đề cập đến thành Nê Lê, mô tả vị trí địa lý và nhấn mạnh đây là công trình do A Dục vương dựng nên.
Việc các thư tịch Trung Hoa từ thế kỷ IV–VI còn ghi nhận dấu tích này cho thấy ảnh hưởng của các đoàn truyền giáo Ấn Độ tại Giao Châu có thể đã xuất hiện từ rất sớm, ít nhất là từ thế kỷ III TCN. Giai đoạn này tương ứng với thời kỳ Hùng Vương, vốn được các tài liệu truyền thống xác định kéo dài từ khoảng thế kỷ VII đến thế kỷ III TCN.
Từ những dữ liệu trên, một số nhà nghiên cứu cho rằng Phật giáo có khả năng đã hiện diện ở nước ta từ thời Hùng Vương (từ thế kỷ VII - III TCN), dù mức độ truyền bá và ảnh hưởng cụ thể vẫn cần tiếp tục được làm rõ bằng các chứng cứ khảo cổ và sử học. Nhận định này hiện chủ yếu dừng ở mức giả thuyết khoa học, dựa trên sự kết hợp giữa tư liệu cổ và truyền thuyết dân gian.
