Phát hiện mới trong Lăng mộ Tần Thủy Hoàng hé lộ về bí mật 2.000 năm chưa được khai quật
Những địa điểm khai thác chu sa cổ đại vừa được phát hiện tại Trung Quốc đang thu hút sự chú ý, làm dấy lên giả thuyết về nguồn thủy ngân bên trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng.
Phát hiện mỏ chu sa cổ đại, bí ẩn trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng được nhắc lại
Theo South China Morning Post (SCMP), những thông tin lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc gần đây đã đưa câu chuyện về thủy ngân trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng trở thành chủ đề được quan tâm trở lại. Tâm điểm chú ý là ba địa điểm tại huyện Tuần Dương, tỉnh Thiểm Tây, nơi các nhà khảo cổ phát hiện dấu tích khai thác, chế biến và vận chuyển chu sa từ thời Tiền Tần đến thời Tần - Hán.
Những phát hiện này được công bố từ năm trước, nhưng gần đây mới thu hút sự chú ý rộng rãi trên mạng xã hội Weibo. Nhiều ý kiến đặt câu hỏi liệu các khu vực khai thác chu sa nói trên có liên quan đến lượng thủy ngân được cho là hiện diện trong lăng mộ của vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Quốc hay không.
Chu sa là khoáng vật có thành phần chính là thủy ngân sulfide, từng được sử dụng làm nguyên liệu để sản xuất thủy ngân trong thời cổ đại. Vì vậy, sự xuất hiện của các dấu tích khai thác chu sa tại Thiểm Tây được xem là manh mối đáng chú ý khi nghiên cứu về quá trình xây dựng lăng mộ Tần Thủy Hoàng.
Dù vậy, việc phát hiện các khu khai thác cổ không đồng nghĩa với việc đã xác định được nguồn cung thủy ngân cho lăng mộ. Mối liên hệ này hiện vẫn là giả thuyết cần được kiểm chứng bằng những bằng chứng khảo cổ cụ thể hơn.
Công viên Di chỉ Khảo cổ Lăng mộ Tần Thủy Hoàng tọa lạc tại thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, bao gồm lăng mộ Tần Thủy Hoàng (nơi vẫn chưa được khai quật) cùng các hố chôn cất đội quân bằng đất nung. Ảnh: Tân Hoa Xã
Lời kể cách đây hơn 2.000 năm về những dòng sông làm từ thủy ngân
Lăng mộ Tần Thủy Hoàng nằm dưới chân núi phía bắc Ly Sơn, thuộc thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Đây là một trong những di tích khảo cổ quan trọng nhất của Trung Quốc, gắn với vị hoàng đế lên ngôi năm 221 trước Công nguyên sau khi thống nhất các nước chư hầu.
Điều khiến khu mộ trở nên đặc biệt bí ẩn là phần lăng chính đến nay vẫn chưa được khai quật. Những thông tin nổi tiếng nhất về cấu trúc bên trong chủ yếu bắt nguồn từ ghi chép của Tư Mã Thiên, nhà sử học sống vào đầu thời Hán.
Trong tác phẩm Sử ký, Tư Mã Thiên mô tả một không gian ngầm được xây dựng công phu, mô phỏng thế giới bên ngoài. Đáng chú ý, ông cho biết thủy ngân được sử dụng để tái hiện hình ảnh những dòng sông và biển cả bên trong lăng mộ, cùng một cơ chế giúp kim loại lỏng lưu chuyển.
Mô tả này qua nhiều thế kỷ đã trở thành một trong những bí ẩn lớn nhất xoay quanh nơi an nghỉ của Tần Thủy Hoàng. Câu hỏi về lượng thủy ngân được sử dụng, cách thức bố trí và nguồn cung nguyên liệu vẫn chưa có lời giải đầy đủ.
Những năm qua, giới nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khảo sát không xâm lấn để tìm hiểu cấu trúc khu mộ, đồng thời đối chiếu dữ liệu khoa học với các ghi chép lịch sử. Tuy nhiên, do phần lăng chính chưa được mở, phần lớn những gì được cho là nằm bên trong vẫn chưa thể xác nhận trực tiếp.
Hàm lượng thủy ngân cao bất thường, nhưng chưa thể xác định nguồn gốc
Ông Wu Yongqi, Giám đốc danh dự Bảo tàng Lăng mộ Tần Thủy Hoàng, cho biết các cuộc khảo sát trước đây phát hiện hàm lượng thủy ngân trong lớp đất phía trên khu mộ cao hơn 70 lần so với đất ở những khu vực xung quanh.
Đây là dữ liệu đáng chú ý, góp phần củng cố cơ sở để tiếp tục nghiên cứu giả thuyết về sự hiện diện của thủy ngân trong lăng mộ. Tuy nhiên, chỉ số đo trong đất không thể cho biết chính xác tổng lượng thủy ngân bên dưới lòng đất, càng chưa đủ để xác định kim loại này được vận chuyển từ khu khai thác nào.
Đội quân đất nung ở khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng được cho là gồm khoảng 8.000 tượng binh sĩ với kích thước như người thật (Ảnh: China Daily).
Theo thông tin được Fengmian News đăng tải ngày 21/9, các kết quả khảo sát hiện có chưa chứng minh được mối liên hệ trực tiếp giữa thủy ngân trong khu lăng mộ và ba địa điểm khai thác chu sa tại Tuần Dương.
Huang Songtao, một blogger nghiên cứu lịch sử Trung Quốc kiêm chuyên gia phục chế di vật văn hóa, nhận định việc phát hiện những địa điểm này là manh mối có giá trị. Tuy nhiên, ông cho rằng chưa thể khẳng định Tuần Dương chính là nơi cung cấp thủy ngân cho công trình của Tần Thủy Hoàng.
Trong trường hợp giả thuyết về hàng trăm tấn thủy ngân trong lăng mộ là chính xác, khả năng nguồn nguyên liệu đến từ nhiều khu vực khác nhau cũng cần được tính đến. Hiện chưa có đủ dữ liệu để xác nhận tổng khối lượng thủy ngân hay xác định cụ thể những địa điểm đã cung cấp kim loại này.
Vì sao lăng mộ vẫn chưa được khai quật sau hàng thiên niên kỷ?
Không chỉ gây tò mò bởi những câu chuyện về thủy ngân, lăng mộ Tần Thủy Hoàng còn đặt ra bài toán lớn về bảo tồn di sản. Quần thể khảo cổ rộng lớn bao gồm khu lăng chính, các hố chôn cất, tượng đất nung, vũ khí và nhiều đồ tùy táng được chôn theo hoàng đế.
Đội quân đất nung được phát hiện năm 1974 là một phần nổi tiếng của quần thể này. Trong khi đó, nhiều khu vực khác, bao gồm phần mộ chính, vẫn nằm dưới lòng đất và chưa được mở để nghiên cứu trực tiếp.
Theo SCMP, giới khảo cổ Trung Quốc nhìn chung thận trọng với việc chủ động khai quật các lăng mộ hoàng đế quy mô lớn. Năm 1997, Quốc vụ viện Trung Quốc tái khẳng định nguyên tắc chỉ tiến hành khai quật khi đã có đủ điều kiện khoa học và kỹ thuật cần thiết để bảo vệ di vật.
Trong giai đoạn 2002-2003, các nhà nghiên cứu đã sử dụng công nghệ viễn thám và địa vật lý để khảo sát khu lăng mộ mà không làm xáo trộn cấu trúc bên trong. Những phương pháp này giúp phác thảo sơ bộ bố cục công trình ngầm, đồng thời thu thập thêm dữ liệu phục vụ nghiên cứu.
Ông Wu Yongqi cũng nhấn mạnh nguy cơ hư hại đối với những hiện vật nhạy cảm nếu lăng mộ bị mở ra khi chưa có biện pháp bảo vệ phù hợp. Các vật liệu có nguồn gốc thực vật và động vật có thể xuống cấp nhanh chóng khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài, khiến việc khai quật thiếu chuẩn bị có nguy cơ làm mất đi những bằng chứng lịch sử quý giá.
Trong cuộc phỏng vấn với Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) năm 2024, ông Wu bày tỏ quan điểm rằng không nên can thiệp vào khu mộ nếu chưa thực sự cần thiết. Theo ông, nếu công nghệ cho phép tìm hiểu những gì nằm bên dưới lòng đất mà không phải mở lăng, đây sẽ là hướng đi đáng ưu tiên.
Bí ẩn vẫn còn đó, manh mối mới chưa phải lời giải cuối cùng
Việc phát hiện các địa điểm khai thác chu sa cổ đại tại Thiểm Tây mở ra thêm hướng nghiên cứu về hoạt động khai khoáng, luyện kim và vận chuyển nguyên liệu trong lịch sử Trung Quốc. Những dữ liệu này có thể giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về nguồn lực từng được huy động cho các công trình quy mô lớn dưới thời Tần - Hán.
Tuy nhiên, để xác định nguồn gốc thủy ngân trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng, các nhà nghiên cứu vẫn cần thêm bằng chứng có thể kiểm chứng, thay vì chỉ dựa vào sự gần gũi về địa lý hoặc những mô tả trong sử sách.
Sau hơn 2.000 năm, khu lăng mộ vẫn là một trong những bí ẩn khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc. Các công nghệ khảo sát hiện đại đang giúp hé lộ từng phần cấu trúc bên dưới lòng đất, nhưng việc giải mã hoàn toàn những câu chuyện về “sông ngòi và biển cả” bằng thủy ngân có lẽ vẫn cần thêm thời gian và những nghiên cứu chuyên sâu.
