Bí mật phía sau danh xưng ‘thị vệ có vuốt’ của hơn 200 con mèo đặc cách sống trong Tử Cấm Thành
Giữa quần thể cung điện lưu giữ vô số cổ vật quý giá, hơn 200 con mèo được cho là đang sinh sống tự do tại Tử Cấm Thành, Trung Quốc. Không chỉ được nhân viên bảo tàng đặt tên và chăm sóc, chúng còn có vai trò đặc biệt trong việc bảo vệ các công trình di sản, tiếp nối truyền thống nuôi mèo đã tồn tại từ thời hoàng cung phong kiến.
Đàn mèo đặc biệt giữa cung điện cổ
Theo truyền thông Trung Quốc, khuôn viên Bảo tàng Cố Cung, thường được biết đến với tên gọi Tử Cấm Thành, là nơi sinh sống của hàng trăm con mèo. Mỗi con đều có tên riêng do nhân viên bảo tàng đặt, tạo nên một nét thú vị giữa những cung điện cổ kính.
Ngay cả Đan Tễ Tường, cựu Viện trưởng Bảo tàng Cố Cung, cũng từng đặt tên cho một con mèo là Bình An. Trên báo chí Trung Quốc, đàn mèo thường được gọi bằng những cái tên mang màu sắc hoàng gia như “cung miêu”, “ngự miêu”. Trong khi đó, du khách lại thích thú ví chúng như những “thị vệ có vuốt” đang âm thầm tuần tra giữa các cung điện.
Tuy nhiên, con số chính xác về số lượng mèo tại đây vẫn chưa được bảo tàng công bố chính thức. Nhiều bài báo từng đưa ra những thống kê khác nhau: năm 2018, Nhân Dân nhật báo đề cập đến hơn 150 con; một thống kê năm 2016 ước tính số lượng vào khoảng 180-200 con. Trang du lịch chính thức của Bắc Kinh sử dụng cụm từ “hơn một trăm con”.
Sự chênh lệch này không quá khó hiểu. Mèo sinh sống rải rác trong khuôn viên rộng lớn, có con mới sinh, có con được tiếp nhận, cũng có con chết vì tuổi già. Việc thống kê đầy đủ đàn mèo tại một thời điểm nhất định vì thế không hề đơn giản.
Từ thời nhà Minh, mèo đã có vị trí riêng trong hoàng cung
Lý do khiến đàn mèo ở Tử Cấm Thành được chú ý không chỉ nằm ở số lượng, mà còn bắt nguồn từ lịch sử nuôi mèo trong cung đình Trung Quốc.
Theo The Paper, dẫn lại nội dung trong sách Chước Trung Chí, hoàng đế Minh Hy Tông từng lập một cơ quan mang tên Miêu Nhi Phòng để chuyên trách việc quản lý mèo trong cung. Đây là chi tiết cho thấy việc chăm sóc loài vật này từng được tổ chức bài bản, thay vì chỉ xuất phát từ sở thích cá nhân của các thành viên hoàng tộc.
Đến thời nhà Thanh, hoạt động quản lý vật nuôi trong cung tiếp tục được ghi chép. Tài liệu Thanh đại văn thư đương án đồ giám lưu lại những cuốn sổ về mèo và chó, trong đó có thông tin như ngày sinh, ngày mất của từng con.
Nhiều vị vua Trung Quốc cũng được ghi nhận có niềm yêu thích đặc biệt với mèo. Minh Tuyên Tông từng dành thời gian quan sát và vẽ mèo, còn Minh Nhân Tông cũng được nhắc đến là người yêu thích loài vật này. Sang những giai đoạn sau, việc nuôi mèo tiếp tục xuất hiện trong đời sống hoàng gia, với những nhân vật được biết đến như vua Khang Hy, Từ Hy Thái hậu, Phổ Nghi và Hoàng hậu Uyển Dung.
Những ghi chép qua nhiều triều đại góp phần lý giải vì sao mèo không phải loài vật xa lạ trong Tử Cấm Thành. Dù vậy, nhận định rằng đàn mèo hiện nay đều là hậu duệ trực tiếp của mèo hoàng cung thời Minh, Thanh vẫn chủ yếu dựa trên những câu chuyện được truyền lại, chưa có kết luận di truyền học xác nhận.
Chuyện mèo cưng được chôn trong quan tài vàng
Trong những câu chuyện về mèo hoàng gia thời Minh, truyền thuyết gắn với hoàng đế Gia Tĩnh thường được nhắc đến như một minh chứng cho sự yêu chiều mà loài vật này từng nhận được.
Theo thông tin được The Paper dẫn lại, nhà vua có một con mèo rất đẹp tên Tuyết Mi. Sau khi nó qua đời, con vật được cho là đã được mai táng trong một chiếc quan tài bằng vàng tại khu vực Vạn Tuế Sơn. Ngôi mộ còn được đặt tên là “Cầu Long trủng”.
Một số nguồn khác lại nhắc đến tên Sương Mi khi kể về con mèo được hoàng đế sủng ái. Tuy nhiên, câu chuyện về chiếc quan tài vàng hiện vẫn được xem là giai thoại lưu truyền trong dân gian và được báo chí dẫn lại, chưa phải kết luận từ các phát hiện khảo cổ chính thức.
Dù tính xác thực của từng chi tiết còn cần được kiểm chứng, những câu chuyện như vậy cho thấy hình ảnh mèo từng gắn bó với đời sống cung đình và trở thành một phần trong các giai thoại về hoàng gia Trung Quốc.
Những “thị vệ có vuốt” giúp bảo vệ di sản
Ngày nay, đàn mèo tại Cố Cung không chỉ thu hút sự chú ý của du khách mà còn đảm nhận một nhiệm vụ thiết thực: kiểm soát chuột trong khuôn viên di tích.
Từ năm 2009, Bảo tàng Cố Cung triển khai chương trình bắt, triệt sản rồi thả mèo trở lại môi trường sống quen thuộc. Theo số liệu được Tân Hoa Xã dẫn lại, trong giai đoạn 2009-2013, chi phí triệt sản cho 181 con mèo là 18.410 nhân dân tệ.
Các con vật được lập hồ sơ theo dõi, ghi tên, giống loài và thông tin triệt sản. Nhân viên bảo tàng cũng thực hiện việc tiêm vaccine, bổ sung vitamin và chăm sóc sức khỏe cho chúng.
Không phải mọi hoạt động chăm sóc đều do bảo tàng chi trả. Theo The Paper năm 2020, một số nhân viên còn tự bỏ tiền để đưa mèo đi triệt sản, chữa bệnh hoặc mang thức ăn đến những địa điểm quen thuộc. Vào mùa đông, nhân viên tại khu vực Đông Hoa Môn thậm chí chuẩn bị nước ấm cho mèo uống.
Hiệu quả kiểm soát chuột cũng từng được nhắc đến trong các bài báo Trung Quốc. Vương Tân, người làm công tác phục chế đồng hồ tại bộ phận bảo quản của bảo tàng, chia sẻ với Global Times rằng trong những năm gần đây ông hầu như không thấy chuột xuất hiện. Truyền thông Trung Quốc cho rằng đàn mèo góp phần hạn chế nguy cơ chuột gặm phá các cấu kiện gỗ và hiện vật quý.
Dù khó xác định riêng mức độ đóng góp của đàn mèo, vai trò kiểm soát loài gặm nhấm của chúng được xem là một phần trong cách bảo vệ không gian di sản đặc biệt này.
Có tên riêng, được chăm sóc nhưng không phải mèo nào cũng dễ gặp
Một số con mèo ở Cố Cung đã trở nên nổi tiếng trên mạng xã hội Trung Quốc nhờ ngoại hình hoặc những câu chuyện được lan truyền. Có thể kể đến Ngao Bái, Bạch Điểm Nhi, Mạn Đầu, Cát Tường, Như Ý và Bình An.
Năm 2018, Bạch Điểm Nhi từng gây chú ý khi được cho là dự đoán chính xác sáu trận đấu liên tiếp trong dịp World Cup. Bên cạnh đó, hình ảnh mèo cũng xuất hiện trên các sản phẩm lưu niệm và những bài đăng của bảo tàng trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, du khách không được tự ý cho mèo ăn. Việc cung cấp thức ăn do nhân viên phụ trách thực hiện tại những điểm được bố trí riêng, nhằm bảo đảm chế độ chăm sóc và tránh ảnh hưởng đến công tác quản lý di tích.
Một điều khác mà khách tham quan cần lưu ý là mèo thường tránh những nơi đông người vào ban ngày. Vì vậy, không phải ai đến Tử Cấm Thành cũng có cơ hội bắt gặp chúng. Những con vật này vẫn sống theo tập tính riêng, thường lui tới các góc yên tĩnh và những lối đi ít người qua lại.
Từ những ghi chép về Miêu Nhi Phòng thời nhà Minh, sổ sách quản lý vật nuôi thời nhà Thanh đến chương trình chăm sóc mèo hiện nay, có thể thấy loài vật này đã hiện diện lâu dài trong lịch sử Cố Cung. Câu chuyện về hơn 200 con mèo vì thế không chỉ là một nét thú vị đối với khách du lịch, mà còn phản ánh mối liên hệ giữa đời sống cung đình xưa và nỗ lực bảo tồn di sản ngày nay.
