Dấu vân tay có từ 2.200 năm trước hé lộ người tạo ra Đội quân đất nung trong mộ Tần Thủy Hoàng
Nghiên cứu mới dựa trên dấu vân tay in trên các chiến binh đất nung cho thấy công trình khổng lồ chỉ do nam giới trưởng thành thực hiện.
Nghiên cứu được công bố ngày 13/10 trên tạp chí ScienceDirect, phân tích dấu vân tay còn lưu lại trên các bức tượng đất sét có niên đại khoảng 2.200 năm. Theo nhóm nghiên cứu do nhà khảo cổ Xiaoxi Li thuộc Bảo tàng Lăng mộ Hoàng đế Tần Thủy Hoàng dẫn đầu, những dấu vết này cung cấp bằng chứng cho thấy lực lượng chế tác có thể bao gồm nhiều nhóm nhân khẩu học khác nhau.
“Phát hiện mới thách thức giả định lâu nay cho rằng việc sản xuất đội quân đất nung chỉ dựa vào lao động nam giới thành niên”, nhóm nghiên cứu nhận định. Các tác giả cho rằng đây là bằng chứng sinh học định lượng đầu tiên về một lực lượng lao động có thể bao gồm cả phụ nữ và trẻ em.
79 dấu vân tay hé lộ những người đứng sau đội quân đất nung
Đội quân đất nung được phát hiện vào năm 1974, khi những người nông dân đào giếng cách lăng mộ Tần Thủy Hoàng khoảng 1,5 km và tình cờ tìm thấy các mảnh tượng đất sét có kích thước gần bằng người thật.
Những cuộc khai quật sau đó hé lộ một quần thể tượng khổng lồ, gồm khoảng 8.000 chiến binh, 130 cỗ xe, 520 con ngựa và 150 chiến mã. Tuy nhiên, phần lớn khu lăng mộ rộng lớn vẫn chưa được khai quật hoàn toàn.
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khảo cổ chủ yếu tập trung tìm hiểu kỹ thuật chế tác, quy trình lắp ráp và tổ chức sản xuất các bức tượng. Những người trực tiếp tạo nên đội quân này là ai vẫn là câu hỏi khó giải đáp.
Để tìm kiếm manh mối, nhóm của Xiaoxi Li khảo sát 36 chiến binh đất nung trong cùng một hố khai quật. Ban đầu, các nhà nghiên cứu ghi nhận 91 dấu vân tay trên bề mặt tượng, sau đó loại bỏ 12 dấu bị trùng lặp, còn lại 79 dấu được đưa vào phân tích.
Dấu vân tay xuất hiện ở nhiều vị trí, gồm đầu, cánh tay, bàn tay, bàn chân và áo giáp của các chiến binh. Theo nhóm nghiên cứu, chúng có thể được lưu lại khi người thợ trực tiếp dùng tay tạo hình, đúc, lắp ráp hoặc làm mịn các bộ phận bằng đất sét còn ướt.
Đầu và cánh tay là những vị trí tập trung nhiều dấu vân tay nhất. Đây cũng là các bộ phận mà nghệ nhân có thể phải cầm, giữ trong quá trình ghép nối và hoàn thiện tượng.
Ngoài ra, nhóm nghiên cứu phát hiện 6 dấu vân tay có liên quan đến việc gắn các chi tiết trang trí được tạo hình trước, chẳng hạn như đinh áo giáp và thắt lưng, lên bề mặt tượng.
Phụ nữ chiếm gần 1/3 số dấu vân tay được phân tích
Điểm đáng chú ý của nghiên cứu nằm ở phương pháp ước tính độ tuổi và giới tính của những người để lại dấu vân tay.
Theo các nhà nghiên cứu, khi trưởng thành, nam giới thường có khoảng cách giữa các đường vân trên dấu vân tay rộng hơn đôi chút so với nữ giới. Việc đo chiều rộng trung bình của các đường vân có thể cung cấp manh mối về đặc điểm nhân khẩu học của người để lại dấu.
Tuy nhiên, thay vì xác định tuổi và giới tính của từng cá nhân từ một dấu vân tay riêng lẻ, nhóm nghiên cứu sử dụng thuật toán để ước tính tỷ lệ các nhóm nhân khẩu học trong tổng số 79 dấu vân tay. Mô hình cũng tính đến sự khác biệt về kích thước dấu vân tay giữa các quần thể và hiện tượng đất sét co lại trong quá trình phơi khô, nung.
Kết quả phân tích cho thấy khoảng 45% dấu vân tay có khả năng thuộc về nam giới trưởng thành, 32,7% thuộc về phụ nữ trưởng thành và 22,3% còn lại có thể đến từ trẻ em dưới 15 tuổi.
Các tỷ lệ này không đồng nghĩa với việc gần 1/3 tổng số nghệ nhân là phụ nữ hay hơn 1/5 lực lượng lao động là trẻ em. Chúng phản ánh kết quả ước tính từ những dấu vân tay được khảo sát, chưa đủ để xác định chính xác cơ cấu nhân lực của toàn bộ công trình.
Dù vậy, phát hiện này mở ra khả năng việc chế tác đội quân đất nung có sự tham gia của nhiều nhóm người hơn so với giả thuyết trước đây.
Trẻ em có thể được giao những công việc đơn giản
Sự xuất hiện của dấu vân tay được cho là thuộc về trẻ em cũng phù hợp với một số ghi chép lịch sử về hệ thống học việc thời Tần. Theo nhóm nghiên cứu, những người trẻ có thể được đào tạo dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân giàu kinh nghiệm.
Từ đó, các tác giả đưa ra giả thuyết trẻ em được giao những công việc tương đối đơn giản, chẳng hạn như gắn các chi tiết trang trí lên áo giáp, trong khi những người thợ lớn tuổi đảm nhiệm các công đoạn đòi hỏi kỹ thuật cao hơn.
Tuy nhiên, đây vẫn là giả thuyết dựa trên kết quả phân tích dấu vân tay và bối cảnh lịch sử, chưa phải kết luận chắc chắn về cách tổ chức lao động tại công trường xây dựng lăng mộ.
Nghiên cứu cũng có những hạn chế đáng kể. Tổng cộng 79 dấu vân tay chỉ được thu thập từ 36 chiến binh tại một khu vực trong quần thể lăng mộ rộng lớn. Vì vậy, mẫu khảo sát có thể chưa đại diện cho toàn bộ lực lượng chế tác.
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu dự kiến mở rộng cơ sở dữ liệu dấu vân tay để có thêm mẫu so sánh và kiểm tra độ tin cậy của các kết quả hiện tại.
Trước đó, theo Global Times, một nghiên cứu năm 2022 do Zhou Ping, Phó giám đốc Bảo tàng Lăng mộ Hoàng đế Tần Thủy Hoàng, cùng các cộng sự thực hiện cũng cho rằng 3 dấu vân tay trên bụng một bức tượng đất nung nhào lộn tại hố K9901 có thể thuộc về một thợ thủ công ở độ tuổi thiếu niên.
Những phát hiện này cho thấy việc nghiên cứu dấu vết còn lưu lại trên đất sét có thể giúp các nhà khảo cổ tìm hiểu sâu hơn về những con người đứng sau đội quân đất nung nổi tiếng. Thay vì chỉ nhìn công trình như thành tựu của một hệ thống sản xuất quy mô lớn, giới nghiên cứu đang có thêm manh mối về khả năng phụ nữ, trẻ em và những người thợ thuộc nhiều nhóm tuổi khác nhau đã cùng góp sức tạo nên di sản lịch sử này.
