Ngày 25/12 hằng năm, hàng triệu tín đồ Công giáo cùng người dân trên khắp thế giới đón mừng lễ Giáng sinh, dịp kỷ niệm ngày Chúa Jesus chào đời theo truyền thống Kitô giáo. Tuy nhiên, ít người biết rằng ngày sinh chính xác của Ngài vẫn chưa được xác định.
Giáng sinh, hay Noel, bắt nguồn từ cách gọi liên quan đến ngày Chúa Jesus ra đời. Theo truyền thống Kitô giáo, Ngài sinh tại Bethlehem, thuộc vùng Judea cổ đại. Dù ngày 25/12 đã trở thành thời điểm tổ chức lễ Giáng sinh phổ biến, Kinh Thánh không nêu rõ ngày tháng cụ thể Chúa Jesus chào đời.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng Giáo hội La Mã lựa chọn ngày 25/12 do thời điểm này có mối liên hệ với các lễ hội mùa đông của người La Mã cổ đại, trong đó có lễ Saturnalia nhằm tôn vinh thần Saturn. Ngày này cũng gần thời điểm đông chí, vốn mang ý nghĩa đặc biệt trong nhiều nền văn hóa cổ. Tuy nhiên, nguồn gốc chính xác của việc lựa chọn ngày 25/12 vẫn là chủ đề được giới học thuật thảo luận.
Vì sao các nhà nghiên cứu cho rằng Chúa Jesus sinh trước Công nguyên?
Một trong những căn cứ thường được sử dụng để ước tính năm sinh của Chúa Jesus là câu chuyện về Herod Đại đế trong Phúc âm Matthew. Theo bản văn này, Herod ra lệnh sát hại các bé trai từ 2 tuổi trở xuống tại Bethlehem và vùng phụ cận nhằm loại bỏ đứa trẻ mà ông cho là mối đe dọa đối với ngai vàng. Sự kiện được gọi là cuộc thảm sát Các Thánh Anh Hài trong truyền thống Kitô giáo.
Câu chuyện đặt thời điểm Chúa Jesus chào đời vào giai đoạn cuối triều đại Herod Đại đế. Vì vậy, nếu xác định được năm nhà vua qua đời, giới nghiên cứu có thể thu hẹp khoảng thời gian Ngài ra đời.
Trong cuốn Herod: Vua của người Do Thái và bạn của người La Mã, hai học giả Peter Richardson và Amy Marie trình bày quan điểm ủng hộ mốc Herod qua đời vào năm 4 trước Công nguyên, phù hợp với cách xác định của nhiều nhà nghiên cứu dựa trên các nguồn sử liệu cổ.
Từ đó, một số học giả cho rằng Chúa Jesus có thể sinh trong khoảng năm 6 đến năm 4 trước Công nguyên. Cách tính này thoạt nghe có vẻ nghịch lý, bởi nhiều người thường mặc định Ngài sinh vào năm 1 Công nguyên. Tuy nhiên, hệ thống lịch hiện hành được thiết lập nhiều thế kỷ sau thời Chúa Jesus và có thể đã có sai lệch khi xác định mốc năm sinh.
Dẫu vậy, mốc thời gian trên chưa được giới nghiên cứu thống nhất hoàn toàn. Một số học giả đưa ra cách xác định khác về năm Herod qua đời, từ đó dẫn đến những ước tính khác nhau về năm Chúa Jesus chào đời.
Bản thân câu chuyện về cuộc thảm sát Các Thánh Anh Hài cũng gây tranh luận. Sự kiện này không được ghi nhận trong một số nguồn sử liệu ngoài Kinh Thánh còn lại từ thời kỳ đó. Trong cuốn Zealot: Cuộc đời và thời đại của Jesus vùng Nazareth, học giả Reza Aslan đặt vấn đề về tính xác thực lịch sử của câu chuyện. Vì vậy, giới nghiên cứu vẫn chưa có đủ căn cứ độc lập để xác nhận sự kiện đã diễn ra đúng như mô tả trong Phúc âm Matthew.
Ngôi sao Bethlehem có thể giúp xác định ngày sinh của Chúa Jesus?
Bên cạnh các tư liệu lịch sử, giới nghiên cứu còn tìm cách giải mã một chi tiết nổi tiếng trong câu chuyện Giáng sinh: Ngôi sao Bethlehem.
Theo Phúc âm Matthew, ngôi sao xuất hiện trên bầu trời và dẫn đường cho các nhà thông thái phương Đông đến nơi Chúa Jesus ra đời. Trong truyền thống Kitô giáo, hình ảnh này được xem là dấu hiệu báo trước sự xuất hiện của Ngài.
Một số nhà nghiên cứu thiên văn đã tìm cách liên hệ ngôi sao Bethlehem với những hiện tượng có thể quan sát được trên bầu trời vào thời cổ đại. Một giả thuyết cho rằng đó có thể là sao chổi được ghi nhận tại Trung Quốc vào khoảng năm 5 trước Công nguyên. Tuy nhiên, giả thuyết này chưa được xác nhận và không đủ sức giải quyết những tranh luận về thời điểm Chúa Jesus chào đời.
Một hướng giải thích khác tập trung vào hiện tượng giao hội giữa sao Mộc và sao Kim hoặc các hành tinh sáng khác. Đáng chú ý, vào năm 7 trước Công nguyên, sao Mộc và sao Thổ đã có ba lần giao hội gần nhau trên bầu trời. Một số học giả cho rằng hiện tượng này có thể liên quan đến cách người xưa diễn giải điềm báo về sự ra đời của một nhân vật quan trọng.
Dù vậy, việc xác định một hiện tượng thiên văn từng xảy ra không đồng nghĩa với việc chứng minh được đó chính là Ngôi sao Bethlehem. Những mô tả trong Kinh Thánh chưa cung cấp đủ dữ liệu để các nhà thiên văn xác định chắc chắn hiện tượng được nhắc đến.
Chúa Jesus sinh vào mùa nào?
Nếu ngày và năm sinh vẫn còn bỏ ngỏ, tháng sinh của Chúa Jesus cũng chưa có câu trả lời thống nhất.
Một số giả thuyết cho rằng Ngài có thể sinh vào mùa xuân. Lập luận được đưa ra liên quan đến tập quán sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của cư dân thời cổ đại, trong đó thời điểm thu hoạch, điều kiện kinh tế và chu kỳ hôn nhân có thể ảnh hưởng đến thời gian sinh con. Tuy nhiên, đây chỉ là suy đoán, không phải bằng chứng trực tiếp về ngày sinh của Chúa Jesus.
Trong khi đó, những người tìm cách xác định thời điểm dựa trên Ngôi sao Bethlehem lại đưa ra các mốc khác nhau, có giả thuyết hướng đến mùa thu. Sự khác biệt này cho thấy việc kết hợp các dữ kiện trong Kinh Thánh với lịch sử và thiên văn học vẫn còn nhiều hạn chế.
Cho đến nay, chưa có tài liệu lịch sử hay bằng chứng thiên văn nào đủ sức xác nhận chính xác ngày, tháng và năm Chúa Jesus ra đời. Ngày 25/12 vì thế chủ yếu mang ý nghĩa tôn giáo và truyền thống, chứ không phải một mốc thời gian đã được chứng minh chắc chắn về mặt lịch sử.
Dù vậy, điều đó không làm giảm ý nghĩa của lễ Giáng sinh đối với hàng triệu người. Với các tín đồ Kitô giáo, đây vẫn là dịp tưởng niệm sự ra đời của Chúa Jesus, đồng thời nhắc nhớ những giá trị về tình yêu thương, lòng nhân ái và niềm hy vọng.
