Ngày 12/4/1961, Yuri Gagarin trở thành người đầu tiên trong lịch sử bay vào vũ trụ, mở ra một chương mới của ngành hàng không vũ trụ thế giới. Sau chuyến bay mang tính bước ngoặt này, chương trình vũ trụ Liên Xô tiếp tục thực hiện nhiều sứ mệnh và ghi dấu bằng hàng loạt thành tựu đáng chú ý.
Trong hành trang của các phi hành gia khi thực hiện nhiệm vụ thường có những vật dụng quen thuộc như thực phẩm, thuốc men, ảnh người thân hay sách. Tuy nhiên, có một món đồ đặc biệt từng xuất hiện trong bộ trang bị khẩn cấp của họ: một khẩu súng.
Việc đưa vũ khí lên tàu vũ trụ thoạt nghe khá khó hiểu. Trong môi trường không trọng lực, súng vẫn có thể hoạt động về mặt cơ học, nhưng việc sử dụng vũ khí có thuốc phóng lại tiềm ẩn nhiều vấn đề liên quan đến an toàn. Dù vậy, với các phi hành gia Liên Xô, khẩu súng không được thiết kế nhằm sử dụng trong quá trình bay mà phục vụ một tình huống khác: bảo vệ phi hành đoàn sau khi trở về Trái đất.
Ý tưởng này gắn với nhà du hành vũ trụ Alexei Leonov, người đầu tiên thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian. Trong một lần trở về, Leonov từng phải đối mặt với điều kiện khắc nghiệt sau khi tàu hạ cánh xuống một khu vực hẻo lánh. Những tình huống như vậy đặt ra yêu cầu phải có thêm phương án tự vệ cho phi hành gia nếu địa điểm đáp nằm cách xa khu dân cư.
Đặc biệt, các khu vực hoang vu của Liên Xô khi đó có thể là nơi sinh sống của nhiều loài động vật hoang dã. Vì vậy, một loại vũ khí đủ nhỏ gọn để nằm trong bộ cứu hộ được xem là phương án dự phòng nếu phi hành gia phải chờ lực lượng cứu hộ trong điều kiện khắc nghiệt.
Khẩu súng ba nòng TP-82
Từ yêu cầu trên, TP-82 được phát triển như một phần của trang bị sinh tồn dành cho phi hành gia trong chương trình Soyuz. Đây là thiết kế khá đặc biệt với ba nòng, gồm hai nòng phía trên và một nòng phía dưới.
Cấu tạo này cho phép TP-82 sử dụng nhiều loại đạn khác nhau. Một nòng dành cho đạn súng trường, một nòng sử dụng đạn shotgun và nòng còn lại phục vụ đạn pháo sáng. Nhờ đó, khẩu súng không chỉ có mục đích tự vệ mà còn có thể hỗ trợ các tình huống sinh tồn và phát tín hiệu cầu cứu.
Trong các chuyến bay, TP-82 không được để sẵn trong khoang mà được bảo quản trong một hộp kim loại thuộc bộ trang bị khẩn cấp. Nếu tàu đáp đúng khu vực dự kiến và phi hành gia nhanh chóng được lực lượng mặt đất tiếp cận, khẩu súng có thể không cần được sử dụng.
Đáng chú ý, những khẩu TP-82 từng được đưa lên không gian về sau còn có thể trở thành vật kỷ niệm dành cho phi hành gia sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
Vì sao TP-82 bị thay thế?
TP-82 được sử dụng trong thời gian dài nhưng thiết kế ba nòng khiến khẩu súng tương đối cồng kềnh. Đến giữa năm 2006, loại vũ khí này được thay thế trong bộ trang bị bằng Makarov, một mẫu súng ngắn bán tự động sử dụng đạn 9 mm.
Sự thay đổi cho thấy mục tiêu của việc mang vũ khí lên các chuyến bay vũ trụ không nằm ở chiến đấu hay sử dụng trong môi trường không gian. Khẩu súng chủ yếu được xem như một phương tiện dự phòng trong trường hợp tàu vũ trụ phải hạ cánh xuống nơi xa xôi, phi hành gia cần tự bảo vệ hoặc phát tín hiệu chờ cứu hộ.
Từ một vật dụng tưởng như không liên quan đến hoạt động ngoài không gian, khẩu súng vì thế lại trở thành một phần khá đặc biệt trong lịch sử các chuyến bay vũ trụ của Liên Xô.
