Khi con người bắt đầu chinh phục không gian, những vấn đề lớn như tên lửa, nhiên liệu hay hệ thống liên lạc tất nhiên được đặt lên hàng đầu. Thế nhưng, có một nhu cầu rất đời thường cũng nhanh chóng trở thành bài toán khó: Đi vệ sinh trong môi trường không trọng lực.
Những chuyến bay đầu tiên cho thấy việc giải quyết nhu cầu sinh hoạt cá nhân ngoài không gian không hề đơn giản như trên Trái đất. Từ chuyện đi tiểu, xử lý chất thải rắn cho đến vấn đề riêng tư, tất cả đều đòi hỏi những giải pháp hoàn toàn khác.
Phi hành gia đầu tiên từng phải đi tiểu ngay trong bộ đồ
Ngày 5/5/1961, phi hành gia Al Shepard thực hiện chuyến bay trên tàu Freedom 7. Đây là chuyến bay được dự kiến chỉ kéo dài khoảng 15 phút, nên vấn đề vệ sinh gần như không được tính đến trong kế hoạch ban đầu.
Tuy nhiên, có một chi tiết khiến NASA không thể ngờ tới: Shepard đã phải ngồi trong bộ đồ phi hành gia suốt nhiều giờ trước khi phóng.
Bộ đồ khi đó không được trang bị hệ thống vệ sinh và cũng không thể nhanh chóng cởi ra giữa quá trình chuẩn bị cho chuyến bay. Cuối cùng, Shepard buộc phải đi tiểu ngay trong bộ đồ của mình.
Nước tiểu sau đó vẫn ở trong bộ đồ cho đến khi hệ thống làm mát khiến phần chất lỏng này dần bay hơi.
Sự cố này cho thấy ngay cả một chuyến bay ngắn cũng không thể bỏ qua những nhu cầu sinh hoạt cơ bản của con người.
Đi tiểu đã khó, "đi nặng" còn phức tạp hơn
Sau chuyến bay Freedom 7, phương án xử lý nước tiểu dần được cải thiện. Các phi hành gia có thể sử dụng một chiếc túi đơn giản để chứa chất thải dạng lỏng và sau đó xử lý nó theo cách phù hợp với điều kiện trên tàu.
Nhưng với chất thải rắn, câu chuyện hoàn toàn khác.
Khi các chuyến bay kéo dài hơn, nhu cầu "đi nặng" trở thành vấn đề không thể né tránh. Gemini 5 là một trong những chuyến bay dài đầu tiên của Mỹ, kéo dài 8 ngày vào tháng 8/1965. Hai phi hành gia Gordon Cooper và Pete Conrad đã ở trên quỹ đạo để thử nghiệm các vấn đề liên quan đến nhiên liệu, chuẩn bị cho những nhiệm vụ xa hơn trong tương lai.
Trong toàn bộ chuyến bay, hai người có tổng cộng 4 lần "đi nặng". Và đây được xem là một trải nghiệm không hề dễ chịu trong điều kiện không trọng lực.
Một chiếc túi nhỏ phải giải quyết cả vấn đề lớn
Để xử lý chất thải rắn, các phi hành gia Gemini được trang bị một thiết bị chứa chất thải đặc biệt.
Đó là một chiếc túi hình trụ dài khoảng 20 cm, có một đầu được thiết kế để dính vào cơ thể. Bên trong túi có bộ phận hỗ trợ lau chùi, đồng thời chứa chất khử khuẩn và trung hòa mùi.
Điều đáng nói là chất thải rắn không thể đơn giản ném ra ngoài tàu như cách xử lý một số chất thải dạng lỏng. Vì vậy, các phi hành gia phải giữ lại những chiếc túi này trong suốt hành trình.
Nguyên nhân khiến việc "đi nặng" trở nên khó khăn nằm ở chính môi trường không trọng lực.
Trên Trái đất, trọng lực giúp chất thải dễ dàng tách khỏi cơ thể. Nhưng trong không gian, mọi vật thể đều không còn rơi xuống theo cách quen thuộc. Chất thải có thể không tự tách khỏi cơ thể, khiến chiếc túi phải được thiết kế thêm bộ phận hỗ trợ để phi hành gia chủ động xử lý vấn đề này.
Không chỉ khó xử lý, đi vệ sinh còn thiếu cả sự riêng tư
Một vấn đề khác cũng khó giải quyết không kém là không gian sinh hoạt trên tàu vũ trụ quá chật hẹp.
Trong những nhiệm vụ như Apollo, phi hành gia gần như không có một nhà vệ sinh riêng đúng nghĩa. Khi một người cần "đi nặng", người đó phải tìm một góc thích hợp, trong khi những người còn lại cố gắng đứng cách xa nhất có thể.
Việc xử lý chất thải còn đòi hỏi phải cởi bỏ nhiều lớp trang phục. Trong điều kiện nước trên tàu được sử dụng hết sức tiết kiệm, việc để chất thải dính vào quần áo là một bất tiện lớn.
Vì thế, toàn bộ quá trình có thể kéo dài tới khoảng một giờ.
Trong một số nhiệm vụ mà phi hành gia không thể cởi bỏ bộ đồ, một loại "bỉm" đặc biệt được sử dụng để giải quyết nhu cầu vệ sinh.
Dù vậy, các phi hành gia vẫn luôn tìm cách hạn chế việc sử dụng chúng trong khả năng có thể.
Từ những chuyến bay đầu tiên, ngành công nghiệp vũ trụ dần phải giải quyết từng vấn đề rất nhỏ trong đời sống con người ngoài Trái đất. Và câu chuyện đi vệ sinh cho thấy để duy trì những hoạt động tưởng chừng đơn giản nhất trong không gian, các nhà du hành cũng phải dựa vào những thiết bị và quy trình được thiết kế đặc biệt.
