“Công Nguyên” là khái niệm quen thuộc trong đời sống hiện nay, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ nguồn gốc và cách tính của niên đại này. Một câu hỏi thú vị được đặt ra là vào năm Công Nguyên thứ 1, vùng đất Việt Nam khi đó thuộc về triều đại nào?
Theo Bách Khoa Toàn Thư, Công Nguyên (CN) là cách gọi một hệ thống đánh số năm được sử dụng trong lịch Julius và lịch Gregorius. Khái niệm này bắt nguồn từ thuật ngữ tiếng Latinh thời Trung Cổ “Anno Domini” (AD). Trong tiếng Việt, “Công Nguyên” là cách gọi rút gọn của cụm từ có nguồn gốc Hán ngữ “Công lịch kỷ nguyên”.
Cách tính Công Nguyên được xây dựng dựa trên mốc ra đời của Chúa Jesus. Theo quan niệm thời đó, sự kiện này được xem là điểm khởi đầu để tính các năm trong một kỷ nguyên mới. Những năm trước thời điểm này được gọi là Trước Công Nguyên, trong khi các năm sau đó thuộc Công Nguyên.
Ban đầu, hệ thống tính năm này chủ yếu được sử dụng tại một số quốc gia châu Âu. Đến khoảng thế kỷ 14, khái niệm Công Nguyên dần được các nước phương Tây tiếp nhận rộng rãi và trở thành một trong những cách tính niên đại phổ biến.
Về sau, khi nhiều quốc gia châu Á trở thành thuộc địa hoặc chịu ảnh hưởng từ các nước châu Âu, hệ thống niên đại này cũng dần được du nhập. Việt Nam cũng nằm trong quá trình đó. Hiện không có tài liệu chính xác xác định thời điểm người Việt bắt đầu sử dụng Công lịch kỷ nguyên, song các chuyên gia cho rằng khái niệm này được biết đến trong quá trình người Việt tiếp xúc với các giáo sĩ Thiên Chúa giáo đến từ châu Âu. Những khu vực ở phía Đông Nam Bộ được cho là nơi sớm áp dụng cách tính này.
Muốn xác định Việt Nam vào năm Công Nguyên 1 thuộc triều đại nào, cần nhìn lại tình hình lịch sử trước đó.
Năm 111 TCN, Hán Vũ Đế tiến hành xâm chiếm Nam Việt, mở đầu thời kỳ Bắc thuộc lần thứ nhất trong lịch sử Việt Nam. Gần một thế kỷ sau, vào năm 40 Công Nguyên, Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa, giành lại quyền tự chủ. Tuy nhiên, nền độc lập này chỉ kéo dài khoảng 3 năm trước khi lực lượng của Hai Bà Trưng bị quân Mã Viện đàn áp.
Trong khi đó, sử liệu Trung Quốc ghi nhận một biến động quan trọng vào đúng năm 1 Công Nguyên. Hán Bình Đế Lưu Khán lên ngôi khi mới 9 tuổi, đồng thời Vương Mãng được phong Đại tư mã để phò trợ nhiếp chính.
Như vậy, vào năm Công Nguyên thứ 1, vùng đất Việt Nam vẫn nằm trong thời kỳ Bắc thuộc lần thứ nhất. Ở Trung Quốc, đây là giai đoạn nhà Tây Hán cai trị, với Hán Bình Đế Lưu Khán đang ở ngôi.
