Bí ẩn ‘siêu xa lộ quân sự’ do Tần Thủy Hoàng xây dựng dài gần 800 km, 2.000 năm qua cỏ không mọc nổi
Hơn 2.000 năm sau khi được xây dựng, Tần Trực đạo vẫn là một trong những công trình giao thông cổ đại gây chú ý bởi quy mô đặc biệt lớn. Tuyến đường dài gần 800 km, có đoạn rộng tới khoảng 70 m, từng được ví như một “siêu xa lộ” phục vụ mục đích quân sự của nhà Tần.
Điều khiến công trình này trở nên kỳ lạ hơn là mặt đường tại nhiều khu vực gần như không xuất hiện cỏ dại suốt thời gian dài. Đây là đặc điểm từng khiến các nhà nghiên cứu tìm hiểu về phương pháp xây dựng của người xưa.
Con đường khổng lồ phục vụ việc điều quân
Tần Trực đạo, còn được gọi là đường Tần Chí, được Tần Thủy Hoàng cho xây dựng từ năm 212 trước Công nguyên. Mục đích quan trọng của tuyến đường là rút ngắn thời gian đưa quân từ khu vực trung tâm lên phía Bắc, nơi nhà Tần phải đối phó với sự đe dọa từ Hung Nô.
Tuyến đường kéo dài gần 800 km. Ở những đoạn rộng nhất, mặt đường có thể đạt gần 70 m, đủ để khoảng 13 cỗ xe ngựa chạy song song.
Công trình được hoàn thành trong khoảng 2,5-5 năm, từ năm 212 đến năm 210 trước Công nguyên, dù đi qua nhiều khu vực núi non và được xây dựng chủ yếu bằng sức người. Quy mô của Tần Trực đạo khiến công trình thường được đặt cạnh những dự án lớn khác dưới thời Tần Thủy Hoàng như Vạn Lý Trường Thành.
Theo ước tính được đưa ra, khối lượng đất đá sử dụng cho tuyến đường rất lớn, tương đương lượng vật liệu đủ để tạo nên một bức tường rộng và cao 1 m kéo dài quanh nửa vòng Trái đất.
Vì sao mặt đường khó mọc cỏ?
Những khảo sát về Tần Trực đạo cho thấy người xưa không đơn giản chỉ san phẳng đất rồi tạo thành đường. Các lớp vật liệu được xử lý theo một quy trình chặt chẽ.
Theo các nghiên cứu được đề cập, đất làm đường được sàng lọc trước khi xử lý bằng nhiệt. Đất được nung hoặc đun trong những chiếc vạc lớn ở nhiệt độ cao trong thời gian dài. Quá trình này nhằm loại bỏ chất hữu cơ và làm mất khả năng nảy mầm của nhiều hạt giống có sẵn trong đất.
Sau đó, hỗn hợp còn được bổ sung muối, vôi sống và các chất có tính kiềm. Môi trường có độ mặn và tính kiềm cao được cho là khiến cây cỏ khó phát triển.
Hỗn hợp vật liệu sau khi được rải xuống tiếp tục trải qua quá trình đầm nén. Người lao động sử dụng các vật nặng để nén mặt đường nhiều lần, tạo thành lớp nền rất cứng và chắc.
Cách xử lý kết hợp giữa nhiệt, thành phần vật liệu và đầm nén được cho là một trong những yếu tố khiến cỏ dại khó bén rễ trên mặt đường.
Hơn 200.000 người tham gia xây dựng
Đại tướng Mông Điềm được giao chỉ huy công trình. Theo những thông tin được đưa ra từ các nghiên cứu lịch sử và khảo cổ học, tổng lực lượng tham gia xây dựng có thể lên tới 200.000-300.000 người.
Trong đó, khoảng 150.000 binh sĩ thuộc lực lượng quân đội phía Bắc được xem là lực lượng nòng cốt. Họ đảm nhận những công việc nặng như san núi, lấp thung lũng, vận chuyển vật liệu và đầm nén mặt đường.
Khoảng 100.000 dân phu bị trưng tập đảm nhiệm nhiều công việc hậu cần, từ sàng đất, chuẩn bị nhiên liệu, nung đất đến vận chuyển vật tư.
Ngoài ra còn có hàng chục nghìn tù binh và tội phạm bị đưa tới công trường lao dịch. Họ chịu sự giám sát nghiêm ngặt của binh lính trong quá trình xây dựng.
Để bảo đảm tiến độ, nhà Tần áp dụng hệ thống quản lý và hình phạt rất khắc nghiệt. Những người bỏ trốn có thể khiến cả gia đình, họ hàng bị liên lụy. Các nhóm lao động phải giám sát lẫn nhau; người lười biếng hoặc trốn việc có thể khiến cả nhóm phải chịu hình phạt.
Việc kiểm soát chất lượng cũng được mô tả là đặc biệt nghiêm ngặt. Tên người thợ và quan viên giám sát được khắc trên từng đoạn đường. Nếu một đoạn bị lún, nứt hoặc xuất hiện cỏ do thi công không đạt yêu cầu, những người liên quan có thể phải chịu hình phạt nặng.
Các yêu cầu về tiến độ cũng được áp dụng nghiêm ngặt, kể cả trong điều kiện thời tiết bất lợi.
Điều kiện lao động khắc nghiệt khiến nhiều người kiệt sức và tử vong. Một số người chết được chôn ngay gần công trường nhằm tiết kiệm thời gian. Theo sử sách, số người thiệt mạng trong quá trình xây dựng công trình được cho là rất lớn.
“Xa lộ” quân sự giúp nhà Tần cơ động
Tần Trực đạo không chỉ có quy mô lớn mà còn được thiết kế phù hợp với mục đích quân sự. Các khảo sát cho thấy nhiều đoạn đường chạy trên các sống núi, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quan sát khu vực xung quanh.
Nền đường cứng giúp hạn chế tình trạng lầy lội, đồng thời chịu được sự di chuyển của lực lượng lớn gồm binh sĩ, kỵ binh và xe ngựa. Đây trở thành tuyến hậu cần quan trọng để quân Tần nhanh chóng đưa quân, lương thực và vũ khí lên phía Bắc.
Theo những thông tin được ghi chép, kỵ binh nhà Tần có thể di chuyển từ kinh đô tới khu vực biên giới trong khoảng 3 ngày 3 đêm. Mặt đường rộng cũng cho phép nhiều xe vận chuyển quân nhu và khí tài cùng hoạt động.
Tuyến đường còn được kết nối với các đồn bốt biên phòng và hệ thống Vạn Lý Trường Thành, tạo thành mạng lưới phục vụ phòng thủ phía Bắc.
Nhờ khả năng giúp quân đội cơ động nhanh và vận chuyển một lượng lớn vật tư, Tần Trực đạo trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống quân sự của nhà Tần. Công trình này vì thế thường được xem là một trong những tuyến đường quân sự quy mô lớn đáng chú ý của thời cổ đại.
