Phân tích sức ảnh hưởng cực lớn của Thư ký Hội đồng An ninh vừa bị ám sát trong bộ máy nhà nước Iran
Theo AFP, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani – người vừa tử vong trong cuộc không kích do Mỹ và Israel thực hiện được đánh giá là một trong những nhân vật quyền lực và có ảnh hưởng lớn trong hệ thống chính trị Iran.
Ông Ali Larijani (68 tuổi), từng là cố vấn cấp cao của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng đường không nhằm vào Tehran ngày 17/3. Thông tin này đã được phía Iran xác nhận.
Trước đó, ông Larijani có một sự nghiệp dài trong bộ máy nhà nước. Ông từng lãnh đạo đài phát thanh - truyền hình quốc gia Iran suốt một thập kỷ, trước khi rời vị trí vào năm 2004 để đảm nhận vai trò cố vấn an ninh cho ông Ali Khamenei. Đến năm 2005, ông được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao.
Trong vai trò nhà đàm phán hạt nhân hàng đầu, ông thể hiện quan điểm cứng rắn, đặc biệt phản đối các đề xuất của Liên minh châu Âu liên quan đến việc Iran từ bỏ chu trình nhiên liệu hạt nhân. Ông từng ví việc chấp nhận những đề xuất đó chẳng khác nào “đem viên ngọc quý đổi lấy thứ không đáng giá”.
Sau khi rời vị trí Thư ký Hội đồng An ninh và trưởng đoàn đàm phán hạt nhân vào tháng 10/2007, ông Larijani tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội Iran trong giai đoạn 2008–2020. Năm 2020, ông được bổ nhiệm làm cố vấn chính trị và thành viên Hội đồng Lợi ích quốc gia.
Nhân vật then chốt trong bộ máy quyền lực
Sau cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel vào tháng 6/2025, vai trò của ông Larijani càng được củng cố. Ông quay trở lại vị trí Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao, trực tiếp điều phối chiến lược quốc phòng và giám sát các chính sách liên quan đến hạt nhân.
Cùng với đó, ông xuất hiện nhiều hơn trong các hoạt động ngoại giao, tham gia các chuyến công du tới các quốc gia vùng Vịnh như Oman và Qatar trong bối cảnh Iran thận trọng tiếp cận các cuộc đàm phán.
Đáng chú ý, trong những tuần đầu của cuộc xung đột hiện tại, ông Larijani đóng vai trò nổi bật hơn cả tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei – người chưa xuất hiện công khai kể từ khi tiếp quản vị trí lãnh đạo.
Các chuyên gia nhận định ông là một mắt xích quan trọng trong nỗ lực duy trì sự ổn định của Cộng hòa Hồi giáo Iran, đồng thời được xem như cánh tay phải của cố lãnh tụ Ali Khamenei.
Ông David Khalfa, đồng sáng lập Diễn đàn Trung Đông Đại Tây Dương, cho rằng ông Larijani giữ vai trò trung tâm trong việc đảm bảo tính liên tục của bộ máy nhà nước Iran trong thời gian gần đây, đặc biệt từ sau tháng 6/2025.
Theo ông Khalfa, Larijani gần như là người chịu trách nhiệm chính trong việc định hình chiến lược khu vực, chính sách quốc phòng cũng như sự tồn tại của chế độ, và việc ông bị ám sát mang nhiều thông điệp chính trị sâu sắc.
“Bộ não vận hành” của hệ thống
Ông Larijani được xem là người có sự kết hợp giữa tư duy ý thức hệ và kỹ năng ngoại giao thực dụng. Nhờ kinh nghiệm trong quân đội, truyền thông và lập pháp, ông giành được sự tin tưởng cao từ lãnh tụ tối cao.
Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran thuộc Nhóm Khủng hoảng quốc tế, từng nhận định rằng Larijani là một người am hiểu sâu sắc nội bộ hệ thống và có khả năng điều hành linh hoạt.
Sinh năm 1957 tại Najaf (Iraq) trong một gia đình có truyền thống tôn giáo, cha ông là một giáo sĩ Hồi giáo Shia có quan hệ gần gũi với nhà sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran Ruhollah Khomeini. Gia đình Larijani có ảnh hưởng đáng kể trong đời sống chính trị Iran suốt nhiều thập niên, dù từng vướng một số cáo buộc tham nhũng (đã bị phủ nhận).
Ông Larijani từng tranh cử tổng thống năm 2005 nhưng thất bại trước Mahmoud Ahmadinejad. Những năm sau đó, ông tiếp tục bị loại khỏi danh sách ứng cử viên trong các cuộc bầu cử tổng thống năm 2021 và 2024.
