Iran mở ‘lối đi hạn chế’ qua eo biển Hormuz, chỉ cho phép tàu của 4 quốc gia này đi qua?
Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran khiến vận tải năng lượng toàn cầu chao đảo, Tehran tuyên bố eo biển Hormuz vẫn mở nhưng chỉ cho phép tàu của một số quốc gia nhất định đi qua, đồng thời hạn chế tàu của Mỹ và các đồng minh.
Eo biển Hormuz – điểm nghẽn năng lượng toàn cầu
Eo biển Hormuz từ lâu được coi là tuyến hàng hải then chốt của thế giới. Mỗi ngày có khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu đi qua khu vực này, nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman và Ấn Độ Dương.
Với vai trò đặc biệt quan trọng, mọi biến động tại đây đều tác động trực tiếp đến giá dầu. Khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2 giữa Iran và liên minh Mỹ–Israel, nguy cơ gián đoạn tuyến vận tải đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh.
Ngày 2/3, cố vấn cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran là Ebrahim Jabari tuyên bố tuyến đường này không dành cho tàu của Mỹ và các nước ủng hộ Washington, đồng thời cảnh báo lực lượng hải quân Iran có thể tấn công nếu có hành vi vượt qua.
Tuyên bố này lập tức đẩy giá dầu tăng mạnh. Dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng, tăng hơn 40% so với trước thời điểm xung đột. Thị trường năng lượng tại châu Á và châu Âu nhanh chóng chuyển sang trạng thái cảnh giác.
Dù siết chặt với đối thủ, Iran vẫn cho phép một số quốc gia tiếp tục sử dụng tuyến đường nếu đạt được thỏa thuận riêng.
Pakistan được đi qua
Một trong những trường hợp đầu tiên là tàu chở dầu Karachi treo cờ Pakistan. Theo Bloomberg, tàu này đã rời Vịnh Ba Tư và đi qua eo biển an toàn ngày 9/3.
Động thái này cho thấy Tehran không phong tỏa hoàn toàn mà áp dụng chính sách chọn lọc. Pakistan duy trì quan hệ ổn định với Iran và có lợi ích trực tiếp trong việc đảm bảo nguồn năng lượng, nên được xem là đối tượng được ưu tiên.
Ấn Độ duy trì dòng chảy năng lượng
Ấn Độ cũng nằm trong nhóm được chấp thuận. Đại sứ Iran tại New Delhi xác nhận một số tàu nước này đã được phép đi qua.
Ngày 13/3, hai tàu chở khí hóa lỏng treo cờ Ấn Độ đã vượt eo biển an toàn và đang trở về các cảng phía tây. Với việc phần lớn dầu nhập khẩu phải đi qua Hormuz, sự thông suốt của tuyến đường này có ý nghĩa sống còn với nền kinh tế Ấn Độ.
Việc Iran nới lỏng cho New Delhi được đánh giá là nhằm duy trì hợp tác năng lượng với các đối tác lớn ngoài phương Tây.
Thổ Nhĩ Kỳ được cấp phép hạn chế
Thổ Nhĩ Kỳ cũng đạt được thỏa thuận nhất định. Bộ trưởng Giao thông Abdulkadir Uraloglu cho biết khoảng 15 tàu của doanh nghiệp nước này đang chờ gần khu vực Iran, trong đó một tàu đã được phép đi qua.
Con tàu này từng cập cảng Iran trước đó, yếu tố được cho là giúp quá trình xin phép thuận lợi hơn.
Trung Quốc đàm phán với Tehran
Trung Quốc hiện đang thương lượng để đảm bảo an toàn cho các tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng.
Theo Reuters, Bắc Kinh muốn Iran cho phép tàu vận chuyển dầu thô và LNG từ Qatar đi qua Hormuz. Với khoảng 45% lượng dầu nhập khẩu phụ thuộc tuyến này, Trung Quốc chịu áp lực lớn khi vận tải bị gián đoạn.
Nguồn tin ngoại giao cho biết Bắc Kinh không hài lòng với các hạn chế hiện tại và đang gây sức ép để Iran nới lỏng kiểm soát.
Châu Âu tìm hướng đối thoại
Không chỉ châu Á, các nước châu Âu cũng đang tìm cách giảm thiểu rủi ro. Theo Financial Times, Pháp và Italy đã đề xuất đàm phán với Iran nhằm đảm bảo tàu thuyền của họ có thể lưu thông.
Đối với châu Âu, bất kỳ gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể đẩy giá năng lượng tăng cao và gây thêm sức ép lên nền kinh tế vốn đang đối mặt nhiều khó khăn.
