Bên cạnh những yếu tố liên quan đến môi trường học thuật tại Mỹ, Ngô Bảo Châu bày tỏ kỳ vọng đóng góp vào việc đưa châu Á trở thành trung tâm mới của thế giới về khoa học và toán học.
“Tôi muốn châu Á trở thành một nước Mỹ hay một châu Âu tiếp theo - nơi khoa học và toán học vươn mình mạnh mẽ”, Ngô Bảo Châu chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với South China Morning Post. “Tôi tin rằng châu Á và Trung Quốc đang đứng trước cơ hội độc nhất để trở thành một trong những trung tâm hàng đầu về khoa học và toán học. Tôi thực sự khao khát được tham gia vào tiến trình đó”.
Tầm nhìn xây dựng trung tâm toán học tại châu Á
Từ năm 2010, Ngô Bảo Châu công tác tại Đại học Chicago (Mỹ). Ông cho biết “có nhiều điều tôi không thích đang xảy ra ở Mỹ”.
“Các đại học Mỹ từng là những định chế tuyệt vời, nơi tri thức, khám phá và học thuật được đề cao suốt 400 năm qua”, ông nói. “Mọi người đáng lẽ phải được đối xử công bằng bất kể sắc tộc, miễn là họ theo đuổi lý tưởng học thuật. Nhưng những điều đáng buồn đang xảy ra với vấn đề thị thực và sinh viên”.
Ngô Bảo Châu cho biết mong muốn tăng cường kết nối giữa các nhà toán học trong khu vực châu Á.
“Các nhà toán học làm việc hiệu quả hơn khi có sự liên kết. Mọi hoạt động của con người đều có hợp tác và cạnh tranh, nhưng trong toán học, hợp tác chiếm vai trò lớn hơn”, ông nói. “Tôi muốn góp phần vào bước phát triển mới của toán học và khoa học tại châu Á, và tôi mong Hong Kong trở thành điểm kết nối của toán học khu vực – từ Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Nhật Bản đến Việt Nam, Singapore...”.
Ông đánh giá Hong Kong là địa điểm phù hợp cho mục tiêu này, đồng thời thuận lợi cho các nhà khoa học từ châu Âu và Mỹ.
“Điều còn thiếu chỉ là một lực lượng đủ lớn các nhà toán học giàu kinh nghiệm có thể dành thời gian đào tạo sinh viên”, ông nhận định. “Tuy nhiên, Trung Quốc và châu Á có tiềm năng rất lớn, khi nhiều sinh viên xuất sắc tại các trường đại học trên thế giới đến từ Trung Quốc”.
AI khó thay thế vai trò của nhà toán học
Sau nhiều năm làm việc tại phương Tây, Ngô Bảo Châu cho rằng đây là thời điểm phù hợp để trở lại châu Á, vừa gần gia đình, vừa gắn bó với môi trường mà ông gọi là “không khí châu Á”, đặc biệt tại Hong Kong.
“Hong Kong từ lâu là nơi giao thoa Đông - Tây và có nhiều cơ hội tiếp tục phát huy vai trò đó”, ông nói. “Ở đây và tại Trung Quốc nói chung, có một khát vọng rõ rệt trong việc phát triển khoa học và toán học”. Ông cũng nhận xét các sinh viên Trung Quốc do ông hướng dẫn “rất chăm chỉ và sẵn sàng học tập”.
Trong giai đoạn tới, ông dự định tiếp tục nghiên cứu toán học thuần túy, đồng thời làm việc với sinh viên và các nhà nghiên cứu trẻ, hướng tới kết nối lý thuyết biểu diễn với lý thuyết số.
“Lý do tôi say mê toán học là vì cảm thấy may mắn khi được thừa hưởng di sản trí tuệ kéo dài từ thời cổ đại. Là những nhà toán học, chúng ta có vinh dự và trách nhiệm đóng góp, gìn giữ và truyền lại cho thế hệ sau”, ông chia sẻ.
Về trí tuệ nhân tạo, Ngô Bảo Châu cho rằng khó có thể thay thế vai trò của nhà toán học, bởi lĩnh vực này đòi hỏi tư duy sâu và nhiều tầng logic mà công nghệ hiện nay chưa đạt tới. Ông cũng bày tỏ lo ngại về việc áp dụng AI quá nhanh trong giáo dục.
“Tôi không muốn những ‘người’ đầu tiên trẻ em tương tác lại là AI, nếu xét đến tác động đối với sự phát triển của các em. Điều này cần được cân nhắc kỹ lưỡng, thay vì triển khai vội vàng với quy mô lớn”, ông nói.
Ngô Bảo Châu là người Việt Nam duy nhất đến nay giành Giải Fields (năm 2010), được ví như “Nobel Toán học”, nhờ chứng minh “bổ đề cơ bản” trong Chương trình Langlands.
Đại học Hong Kong đánh giá việc ông gia nhập khoa Toán với vai trò giáo sư chủ nhiệm là một dấu mốc quan trọng.
Tại Việt Nam, Ngô Bảo Châu hiện là Giám đốc Khoa học của Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán. Gần đây, ông cùng VIASM triển khai một số chương trình nhằm đào tạo tiến sĩ Toán học trong nước với trình độ nghiên cứu cao, hướng tới khả năng cạnh tranh quốc tế.
Trước đó, Đại học Hong Kong cũng đã mời Vũ Hà Văn gia nhập.
