Không ủng hộ Mỹ trong chiến dịch Iran, một số nước NATO đối mặt nguy cơ bị Donald Trump trừng phạt
Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đang xem xét các biện pháp trừng phạt đối với một số quốc gia thành viên NATO do không tham gia hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran. Vấn đề này khiến nhà lãnh đạo Mỹ bày tỏ sự không hài lòng và chỉ trích liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương là “hổ giấy”.
Trong bối cảnh đó, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đang có chuyến công du tới Mỹ và có cuộc gặp Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Marco Rubio cùng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. Chuyến thăm nhằm xoa dịu những lo ngại ngày càng gia tăng của Mỹ đối với vai trò và sự đóng góp của NATO.
.png)
Theo các chuyên gia, ông Rutte đang phải đối mặt với thách thức lớn trong việc duy trì sự đoàn kết của liên minh gồm 32 quốc gia thành viên. Dù thường xuyên đưa ra những phát biểu tích cực về Tổng thống Trump, cách tiếp cận của người đứng đầu NATO vẫn gây ra nhiều ý kiến trái chiều.
Mặc dù Mỹ không thông báo trước cho các đồng minh NATO về kế hoạch không kích Iran, ông Rutte vẫn công khai ủng hộ chiến dịch quân sự này, cho rằng các hành động của ông Trump có thể góp phần khiến thế giới an toàn hơn.
Tuy vậy, NATO vẫn quyết định không tham gia chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran. Liên minh này cũng không hưởng ứng đề xuất của Washington về việc thành lập lực lượng hải quân quốc tế nhằm hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz.
Các quan chức châu Âu cho rằng họ không hề được tham vấn trước về kế hoạch quân sự của Mỹ, khiến việc phối hợp phản ứng trong giai đoạn đầu chiến dịch gặp nhiều khó khăn. Thậm chí, hai bộ trưởng quốc phòng của các nước NATO là Estonia và Italy đã bị mắc kẹt tại Dubai khi Mỹ bắt đầu cuộc tấn công, do Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) đóng cửa không phận dân sự.
Dù vậy, ông Trump vẫn bày tỏ sự tức giận và cho rằng NATO đã không hỗ trợ gì trong cuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran.
Theo một số quan chức Nhà Trắng, Tổng thống Trump đang cân nhắc kế hoạch trừng phạt một số quốc gia thành viên NATO. Một trong những phương án được xem xét là rút bớt binh sĩ Mỹ khỏi những quốc gia bị đánh giá là không hỗ trợ Mỹ, đồng thời tăng cường lực lượng tại các nước thể hiện sự ủng hộ.
Trước đây, ông Trump từng cảnh báo khả năng rút Mỹ hoàn toàn khỏi NATO, dù theo luật pháp Mỹ, quyết định này phải được Quốc hội phê chuẩn. Hiện kế hoạch trừng phạt vẫn mới ở giai đoạn thảo luận ban đầu.
Những diễn biến này phản ánh sự rạn nứt ngày càng rõ rệt giữa chính quyền Trump và các đồng minh châu Âu sau khi Mỹ quyết định phát động chiến dịch quân sự tại Iran.
Trong chuyến thăm Washington ngày 8/4, ông Rutte đã gặp trực tiếp Tổng thống Trump nhằm tìm cách củng cố quan hệ giữa hai bên, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng trong liên minh xuyên Đại Tây Dương. Trước đó, ông Rutte cũng là một trong những người thuyết phục Nhà Trắng không sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland.
Sau cuộc gặp kín với Tổng thư ký NATO, ông Trump đăng tải thông điệp trên Truth Social, tiếp tục chỉ trích các đồng minh và nhắc lại vấn đề Greenland. Ông cho rằng NATO đã không xuất hiện khi Mỹ cần sự hỗ trợ và cũng có thể không làm điều đó trong tương lai.
Mỹ hiện duy trì khoảng 84.000 binh sĩ tại nhiều quốc gia ở châu Âu, dù con số này có thể thay đổi tùy theo các đợt luân chuyển lực lượng hoặc hoạt động tập trận. Mạng lưới căn cứ quân sự của Washington tại khu vực này không chỉ giữ vai trò then chốt trong các chiến dịch quân sự toàn cầu mà còn góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương thông qua đầu tư và các hoạt động liên quan. Đặc biệt, các căn cứ đặt tại Đông Âu còn được xem là yếu tố răn đe quan trọng đối với những đối thủ chiến lược của Mỹ.
Khi được hỏi về khả năng điều chỉnh lực lượng, Nhà Trắng dẫn lại những phát biểu gần đây của Ngoại trưởng Rubio, trong đó ông chỉ trích các quốc gia NATO vì chưa hỗ trợ đầy đủ cho Mỹ trong cuộc xung đột với Iran.
Hiện chưa rõ Mỹ có thể rút quân khỏi quốc gia nào, nhưng nhiều nước đã nảy sinh căng thẳng với chính quyền Trump kể từ khi ông trở lại nắm quyền, đặc biệt liên quan đến chiến sự tại Iran.
Tây Ba Nha - quốc gia NATO duy nhất không cam kết chi 5% GDP cho quốc phòng - đã đóng cửa không phận và các căn cứ quân sự đối với máy bay Mỹ tham gia chiến dịch tại Iran. Trong khi đó, các quan chức Mỹ cũng tỏ ra không hài lòng với Đức sau khi nhiều lãnh đạo nước này công khai chỉ trích chiến dịch của Washington, dù Berlin là trung tâm hậu cần quan trọng đối với quân đội Mỹ tại Trung Đông.
Chính phủ Italy cũng tạm thời từ chối cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ không quân ở Sicily do các vấn đề liên quan đến quy trình phối hợp. Trong khi đó, Pháp chỉ cho phép Washington sử dụng một căn cứ tại miền nam nước này sau khi nhận được cam kết rằng các máy bay không tham gia tấn công Iran.
Ngoài việc điều chỉnh lực lượng quân sự, kế hoạch trừng phạt của Mỹ có thể bao gồm cả việc đóng cửa một số căn cứ quân sự tại châu Âu, có thể ở Tây Ban Nha hoặc Đức.
Ngược lại, một số quốc gia được cho là ủng hộ Mỹ như Ba Lan, Romania, Lithuania và Hy Lạp - có thể được hưởng lợi khi Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại đây.
Các quốc gia Đông Âu vốn có mức chi tiêu quốc phòng cao trong NATO và nhanh chóng bày tỏ ủng hộ việc thành lập liên minh quốc tế nhằm giám sát tuyến hàng hải tại eo biển Hormuz. Sau khi xung đột bùng phát, Romania cũng nhanh chóng chấp thuận cho Không quân Mỹ sử dụng các căn cứ của mình.
Tuy nhiên, việc điều chuyển lực lượng theo hướng này có thể khiến quân đội Mỹ tiến gần hơn tới biên giới Nga, điều được cho là có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và Moscow.
Cuộc khủng hoảng liên quan đến Iran chỉ là một trong nhiều thách thức ngoại giao mà NATO phải đối mặt kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Trước đó, ông cũng khiến các đồng minh châu Âu bất bình khi áp thuế cao đối với hàng hóa từ khu vực này và chủ động liên lạc với Tổng thống Nga trong các nỗ lực hòa giải xung đột tại Ukraine.
Ngoài ra, căng thẳng ngoại giao giữa Mỹ và Đan Mạch cũng gia tăng do tranh cãi liên quan đến Greenland - vùng lãnh thổ Bắc Cực mà Mỹ từng bày tỏ mong muốn kiểm soát.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, năm 2020, ông Trump từng ra lệnh rút khoảng 12.000 binh sĩ Mỹ khỏi Đức. Tuy nhiên, quyết định này sau đó đã bị đảo ngược khi Tổng thống Joe Biden lên nắm quyền vào năm 2021.
