Anh mở kho công nghệ mật cho Ukraine: Nga 'tức giận' lên tiếng, chiến sự thêm phần căng thẳng
Anh vừa mở một “cánh cửa” công nghệ quan trọng cho Ukraine và có thể mở đường để Kiev tiến tới tự lắp ráp loại tên lửa hành trình tầm xa này trong nước. Diễn biến này nhanh chóng khiến Nga cảnh báo gay gắt.
Anh mở “chìa khóa” công nghệ SCALP cho Ukraine, Nga lập tức phản ứng
Ngày 24/8, trong chuyến thăm Kiev đúng dịp Ukraine kỷ niệm Ngày Độc lập, Thủ tướng Anh Andy Burnham công bố một quyết định có ý nghĩa đặc biệt đối với năng lực tên lửa tầm xa của Ukraine: London đồng ý cho tập đoàn quốc phòng MBDA chia sẻ thông tin kỹ thuật được bảo mật liên quan đến các linh kiện do Anh chế tạo cho tên lửa hành trình SCALP. Theo Chính phủ Anh, việc này nhằm tạo điều kiện để Ukraine và Pháp thiết lập các dây chuyền lắp ráp tên lửa tại Ukraine.
SCALP là tên gọi của Pháp đối với dòng tên lửa hành trình tầm xa được phát triển trong chương trình hợp tác Anh - Pháp, trong khi phiên bản Anh được biết đến với tên Storm Shadow. Hai biến thể có nhiều điểm tương đồng về thiết kế và khả năng tác chiến. Anh bắt đầu cung cấp Storm Shadow cho Ukraine từ năm 2023, qua đó giúp Kiev sở hữu một trong những vũ khí tấn công tầm xa đáng chú ý nhất trong kho vũ khí phương Tây mà nước này được chuyển giao.
Điểm đáng chú ý trong quyết định mới không chỉ nằm ở số tên lửa Ukraine có thể nhận thêm, mà ở khả năng tiến tới xây dựng năng lực sản xuất, lắp ráp ngay trên lãnh thổ Ukraine. Việc MBDA được phép chia sẻ dữ liệu về các thành phần có nguồn gốc từ Anh tháo gỡ một trong những rào cản quan trọng liên quan đến công nghệ và quyền kiểm soát thông tin kỹ thuật của chương trình tên lửa chung Anh - Pháp.
Đối với Kiev, đây là bước đi có thể giúp Ukraine giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn cung tên lửa tầm xa từ các đồng minh phương Tây. Thay vì chỉ chờ các lô Storm Shadow hoặc SCALP được chuyển giao, Ukraine có thể từng bước xây dựng năng lực lắp ráp trong nước, qua đó chủ động hơn về nguồn cung trong một cuộc xung đột kéo dài.
Tuy nhiên, quyết định của London không đồng nghĩa Ukraine có thể lập tức tự sản xuất hàng loạt SCALP. Các dây chuyền, thiết bị, nhân lực, chuỗi cung ứng và quá trình tích hợp những hệ thống phức tạp của tên lửa đều cần thời gian. Associated Press dẫn đánh giá cho rằng những tên lửa do Ukraine lắp ráp có thể chưa tạo ra tác động ngay lập tức và thời điểm đưa sản phẩm vào sử dụng vẫn còn phụ thuộc vào tiến độ xây dựng năng lực sản xuất.
Trong khi đó, Moscow phản ứng gay gắt trước bước đi mới của London. Nga cáo buộc việc Anh hỗ trợ Ukraine tiếp cận công nghệ tên lửa tầm xa sẽ làm tình hình thêm căng thẳng và cho rằng London đang trực tiếp can dự sâu hơn vào cuộc xung đột.
Phía Anh không cho thấy dấu hiệu lùi bước. Ông Burnham khẳng định London sẽ tiếp tục hỗ trợ Ukraine bất chấp những cảnh báo từ Nga. Chuyến thăm Kiev cũng diễn ra trong khuôn khổ cuộc họp của “Liên minh những nước sẵn sàng” (Coalition of the Willing), với sự tham gia của nhiều lãnh đạo và đại diện các quốc gia ủng hộ Ukraine.
Đáng chú ý, quyết định về SCALP được đưa ra trong bối cảnh Ukraine đang tìm cách mở rộng năng lực sản xuất quốc phòng trong nước. Trong những năm qua, Kiev đã đẩy mạnh phát triển UAV tầm xa, tên lửa hành trình và nhiều loại vũ khí nội địa nhằm giảm áp lực từ sự phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài.
Việc có thêm năng lực sản xuất tên lửa hành trình tầm xa vì thế có thể trở thành một bước chuyển quan trọng đối với chiến lược của Ukraine. Nếu các dây chuyền được triển khai thành công, Kiev sẽ có thêm khả năng duy trì các cuộc tập kích tầm xa mà không hoàn toàn phụ thuộc vào lượng vũ khí sẵn có trong kho dự trữ của phương Tây.
SCALP mạnh đến đâu và vì sao Ukraine đặc biệt cần loại tên lửa này?
SCALP/Storm Shadow là tên lửa hành trình tầm xa được thiết kế để đánh trúng các mục tiêu có giá trị cao ở khoảng cách lớn. Tầm bắn được công bố phổ biến ở mức hơn 250 km, dù một số đánh giá cho rằng khả năng thực tế của các biến thể có thể cao hơn. Tên lửa có trọng lượng khoảng 1,3 tấn và được thiết kế để tấn công những mục tiêu kiên cố, bao gồm các công trình quân sự, cơ sở hạ tầng và mục tiêu được bảo vệ tốt.
Khả năng này tạo ra sự khác biệt đáng kể so với nhiều UAV cảm tử tầm xa mà Ukraine đang sử dụng. UAV có thể được triển khai với số lượng lớn và tương đối linh hoạt, nhưng SCALP/Storm Shadow được thiết kế chuyên biệt cho các cuộc tấn công chính xác vào những mục tiêu có giá trị cao và được bảo vệ nghiêm ngặt.
Một ưu điểm quan trọng của tên lửa hành trình là khả năng bay thấp, bám địa hình nhằm giảm khả năng bị radar phát hiện sớm. SCALP cũng sử dụng hệ thống dẫn đường đa lớp để hỗ trợ quá trình tiếp cận mục tiêu, giúp nó trở thành một vũ khí tấn công tầm xa đáng chú ý trong điều kiện tác chiến điện tử phức tạp.
Ukraine đã sử dụng Storm Shadow và SCALP trong nhiều cuộc tập kích kể từ khi được các nước châu Âu chuyển giao. Các mục tiêu được Kiev công bố bao gồm cơ sở quân sự, trung tâm chỉ huy, cơ sở hậu cần và những địa điểm quan trọng khác nằm sâu phía sau tuyến đầu.
Một trong những điểm khiến SCALP/Storm Shadow được đánh giá cao là đầu đạn được thiết kế để xuyên phá các mục tiêu kiên cố. Điều này đặc biệt quan trọng với Ukraine khi Nga sở hữu mạng lưới cơ sở quân sự, kho tàng và các công trình được bảo vệ hoặc nằm sâu dưới lòng đất.
Nếu Ukraine có thể tự lắp ráp loại tên lửa này, tác động chiến lược sẽ không chỉ nằm ở số lượng tên lửa được bổ sung. Kiev có thể chủ động hơn trong việc duy trì kho vũ khí tấn công tầm xa, đồng thời giảm một phần áp lực lên các đồng minh vốn cũng đang phải cân đối lượng vũ khí dự trữ của chính họ.
Đây cũng là vấn đề ngày càng đáng chú ý trong bối cảnh các nước phương Tây phải tăng tốc sản xuất quốc phòng. Cuộc xung đột Ukraine đã tiêu hao một lượng lớn đạn dược và tên lửa, trong khi việc mở rộng công suất của các nhà máy quốc phòng cần thời gian đáng kể. Reuters nhận định quyết định mới của Anh là một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm tăng năng lực sản xuất vũ khí của Ukraine và duy trì sự hỗ trợ của phương Tây.
SCALP đối đầu Kh-69: Nga có gì để đáp trả?
Trong kho vũ khí Nga, Kh-69 thường được nhắc đến như một trong những mẫu tên lửa hành trình có khả năng tương đồng với Storm Shadow/SCALP. Đây là tên lửa do Nga phát triển, có tầm bắn được công bố khoảng 290 km và được thiết kế để thực hiện các cuộc tấn công chính xác vào những mục tiêu ở khoảng cách xa.
Sự tương đồng giữa Kh-69 và SCALP nằm ở việc cả hai đều là tên lửa hành trình cận âm, được thiết kế để bay thấp và tiếp cận mục tiêu theo cách gây khó khăn cho hệ thống phòng không. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa hai loại vũ khí hoàn toàn tương đương.
Các đánh giá trước đây cho rằng Kh-69 có kích thước nhỏ hơn Storm Shadow và có đầu đạn cũng như tầm bắn thấp hơn. Trong khi đó, SCALP/Storm Shadow nổi bật nhờ thiết kế phục vụ các cuộc tấn công tầm xa vào những mục tiêu được bảo vệ tốt.
Sự khác biệt này khiến cuộc cạnh tranh giữa hai loại tên lửa không đơn thuần là câu chuyện về tầm bắn. Khả năng xuyên phá, độ chính xác, hệ thống dẫn đường, khả năng chống tác chiến điện tử, phương thức triển khai và mức độ sẵn có trong kho vũ khí đều quyết định hiệu quả thực tế.
Một điểm đáng chú ý khác là SCALP/Storm Shadow và Kh-69 đều không phải vũ khí siêu thanh. Chúng bay với tốc độ thấp hơn nhiều so với các tên lửa siêu thanh hoặc siêu vượt âm. Tuy nhiên, tốc độ không phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng sống sót của tên lửa. Việc bay thấp, bám địa hình và sử dụng nhiều phương thức dẫn đường có thể giúp tên lửa giảm thời gian để hệ thống phòng không phát hiện và phản ứng.
Trong bối cảnh hiện nay, Ukraine đang phải đối mặt với hai bài toán song song: tăng năng lực tấn công tầm xa và củng cố khả năng phòng thủ trước các đợt tập kích của Nga. Việc Anh mở dữ liệu kỹ thuật SCALP giải quyết một phần bài toán thứ nhất, nhưng không trực tiếp giải quyết tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn phòng không của Kiev. AP lưu ý rằng Ukraine vẫn đang thiếu các hệ thống phòng thủ trước tên lửa đạn đạo, trong đó Patriot giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Đây cũng là lý do quyết định về SCALP được xem là một bước tiến đáng kể về công nghiệp quốc phòng nhưng không phải “lá chắn” tức thời cho Ukraine. Những tên lửa được sản xuất trong tương lai có thể giúp Kiev tăng sức ép lên các mục tiêu quân sự của Nga, trong khi vấn đề cấp thiết trước mắt vẫn là duy trì đủ năng lực phòng không để bảo vệ các thành phố và cơ sở hạ tầng Ukraine.
Động thái của Anh vì vậy mang ý nghĩa vượt xa một thỏa thuận chuyển giao kỹ thuật. Nếu Ukraine thực sự xây dựng được dây chuyền lắp ráp SCALP trong nước, đây sẽ là một bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển từ nhận vũ khí viện trợ sang tự chủ một phần về sản xuất vũ khí tầm xa.
Trong cuộc xung đột đã kéo dài nhiều năm, khả năng tự sản xuất vũ khí có thể trở thành yếu tố quyết định không kém bản thân sức mạnh của từng loại tên lửa. Với việc London cho phép MBDA chia sẻ dữ liệu kỹ thuật mật, Ukraine hiện đã tiến thêm một bước trên con đường đó.
