Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine thách thức ông Zelensky, đòi bầu cử giữa lúc chiến sự leo thang
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov bất ngờ kêu gọi tổ chức bầu cử ngay cả khi đất nước vẫn trong chiến sự căng thẳng. Động thái này được xem là một trong những thách thức chính trị nội bộ nghiêm trọng nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi xung đột bùng nổ.
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine bất ngờ kêu gọi bầu cử giữa thời chiến
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov ngày 18/8 bất ngờ công khai kêu gọi tổ chức bầu cử trong thời chiến, cho rằng Ukraine không thể tiếp tục trì hoãn việc khôi phục đầy đủ tiến trình dân chủ nếu cuộc xung đột với Nga còn kéo dài.
Trong video dài khoảng 9 phút được đăng tải trên YouTube, ông Fedorov cho rằng Ukraine cần tìm ra một cơ chế “hợp pháp, an toàn và thực tế” để tổ chức bầu cử ngay cả trong điều kiện chiến tranh. Theo ông, việc duy trì nền dân chủ không thể bị đặt hoàn toàn vào thế chờ đợi cho đến khi chiến sự kết thúc.
“Không thể để nền dân chủ trở thành con tin”, ông Fedorov nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo Ukraine đang đứng trước một cuộc khủng hoảng quản trị sâu sắc.
Đây là tuyên bố đặc biệt đáng chú ý bởi ông Fedorov là nhân vật chính trị cấp cao đầu tiên của Ukraine kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn năm 2022 công khai kêu gọi tổ chức bầu cử trong thời chiến.
Hiện Ukraine vẫn đang áp dụng thiết quân luật. Theo các quy định hiện hành, bầu cử không thể được tổ chức trong thời gian thiết quân luật. Chính Nhóm công tác của Quốc hội Ukraine về vấn đề bầu cử trong giai đoạn đặc biệt cũng từng thống nhất hồi tháng 5/2026 rằng việc tổ chức bầu cử dưới thiết quân luật là không khả thi. Tuy nhiên, Quốc hội Ukraine vẫn đang nghiên cứu những phương án pháp lý và kỹ thuật cho một cuộc bầu cử trong giai đoạn đặc biệt hoặc sau chiến tranh.
Bởi vậy, lời kêu gọi của ông Fedorov không đơn thuần là đề xuất về lịch bầu cử mà còn trực tiếp chạm vào một trong những vấn đề nhạy cảm nhất của Ukraine hiện nay: làm thế nào duy trì tính chính danh của bộ máy lãnh đạo trong khi đất nước vẫn phải tiến hành chiến tranh.
Tổng thống Volodymyr Zelensky từng phải đối mặt với câu hỏi về nhiệm kỳ của mình sau khi nhiệm kỳ tổng thống theo lịch trình kết thúc vào tháng 5/2024 mà không có cuộc bầu cử mới. Tuy nhiên, trong điều kiện thiết quân luật, tiến trình bầu cử đã bị đình lại. Các chuyên gia và giới chức Ukraine từ lâu cũng tranh luận về cách thức tổ chức một cuộc bỏ phiếu bảo đảm an toàn cho binh sĩ ngoài mặt trận, người dân ở khu vực tiền tuyến, người sơ tán trong nước và hàng triệu công dân Ukraine đang ở nước ngoài.
Điều khiến tuyên bố lần này gây chú ý hơn nữa là người đưa ra lời kêu gọi chính là Mykhailo Fedorov, 35 tuổi, một nhân vật từng được xem là đồng minh thân cận của Tổng thống Zelensky và là gương mặt đại diện cho thế hệ chính trị trẻ, có nền tảng công nghệ và chủ trương hiện đại hóa quân đội Ukraine.
Từ đồng minh thân cận đến đối thủ chính trị tiềm năng của Zelensky
Fedorov được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine đầu năm 2026 nhưng chỉ giữ chức khoảng 6 tháng trước khi bị Tổng thống Zelensky cách chức trong cuộc cải tổ chính phủ hồi tháng 7.
Việc ông bị loại khỏi nội các nhanh chóng tạo ra phản ứng mạnh tại Ukraine. Fedorov trước đó được đánh giá cao nhờ định hướng thúc đẩy công nghệ quân sự, đặc biệt là việc mở rộng vai trò của máy bay không người lái và các giải pháp công nghệ trong chiến tranh hiện đại.
Mâu thuẫn giữa Fedorov và Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine khi đó là Oleksandr Syrskyi cũng nhanh chóng trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng.
Fedorov công khai cho rằng bất đồng giữa ông với Syrskyi không đơn thuần là mâu thuẫn cá nhân mà là sự khác biệt về cách thức tiến hành cuộc chiến và định hướng cải cách quân đội. Ông từng cáo buộc bộ máy quân sự cản trở một số sáng kiến cải cách, đồng thời cho rằng Ukraine cần thay đổi cách tổ chức và vận hành lực lượng để giảm tổn thất trên chiến trường.
Tổng thống Zelensky khi đó giải thích quyết định cách chức Fedorov xuất phát từ việc Bộ Quốc phòng và giới lãnh đạo quân đội không thể phối hợp hiệu quả.
Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi Fedorov bị cách chức, ông Syrskyi cũng rời vị trí Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine trong một cuộc cải tổ quân sự lớn. Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi được bổ nhiệm thay thế ông Syrskyi. Diễn biến liên tiếp này khiến cuộc đối đầu giữa Fedorov và giới lãnh đạo quân đội trở thành một trong những cuộc khủng hoảng chính trị - quân sự đáng chú ý nhất tại Kiev trong mùa hè năm nay.
Các cuộc biểu tình phản đối việc cách chức Fedorov cũng từng thu hút hàng nghìn người tại Kiev. Những người ủng hộ cựu bộ trưởng yêu cầu ông được phục chức và phản đối cách điều hành quân đội của Syrskyi. Dù quy mô các cuộc biểu tình sau đó giảm so với thời điểm đầu, phong trào ủng hộ Fedorov vẫn tiếp tục tồn tại.
Đáng chú ý, Fedorov không tuyên bố ông sẽ tham gia tranh cử tổng thống. Tuy nhiên, một số khảo sát được truyền thông quốc tế dẫn lại cho thấy ông có tiềm năng trở thành đối thủ đáng gờm của ông Zelensky nếu Ukraine tổ chức bầu cử. Kết quả cụ thể giữa các khảo sát có khác biệt, nhưng điểm chung là Fedorov đã nổi lên như một gương mặt có khả năng tạo sức ép đáng kể đối với chính quyền hiện tại.
Trước đó, sau khi bị cách chức, Fedorov cũng từ chối những vị trí khác do ông Zelensky đề nghị và khẳng định chỉ muốn quay trở lại vị trí Bộ trưởng Quốc phòng. Động thái này cho thấy bất đồng giữa hai bên không dễ dàng được giải quyết bằng một thỏa thuận nhân sự.
Fedorov tố “khủng hoảng quản trị”, Zelensky đối mặt sức ép mới
Trong tuyên bố ngày 18/8, Fedorov không trực tiếp tuyên chiến chính trị với ông Zelensky bằng cách tuyên bố tranh cử. Thay vào đó, ông tập trung công kích những gì ông gọi là sự trì trệ và thiếu hiệu quả của hệ thống quản trị Ukraine.
“Quá thường xuyên, hệ thống cũ vận hành theo những quy tắc riêng. Nó tự bảo vệ mình. Nó sợ thay đổi”, ông nói.
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine đồng thời chỉ trích tình trạng tham nhũng trong bộ máy nhà nước, cho rằng vấn đề này không chỉ làm suy giảm niềm tin của người dân mà còn trực tiếp gây tổn hại đến nỗ lực chiến tranh.
Theo Fedorov, Ukraine không thể xây dựng một nền quốc phòng hiệu quả nếu những vấn đề về quản trị, trách nhiệm giải trình và cải cách vẫn bị trì hoãn.
Ông cũng cho rằng cuộc chiến không nên trở thành lý do để đóng băng mọi tiến trình dân chủ. Thay vào đó, Ukraine cần xây dựng một mô hình bầu cử đáp ứng các yêu cầu đặc biệt của thời chiến, trong đó phải tính đến an ninh, quyền bỏ phiếu của binh sĩ, người dân ở vùng nguy hiểm và công dân đang sống ở nước ngoài.
Lời kêu gọi được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Zelensky xác nhận ông đã đề nghị Quốc hội Ukraine phê chuẩn Yevhenii Khmara làm Bộ trưởng Quốc phòng mới, trong bối cảnh Kiev tiếp tục tiến hành cuộc tái cơ cấu bộ máy quốc phòng sau những biến động nhân sự liên tiếp.
Với Ukraine, bài toán bầu cử hiện nay đặc biệt phức tạp. Không chỉ có vấn đề pháp lý liên quan đến thiết quân luật, một cuộc bỏ phiếu trong bối cảnh chiến sự kéo dài còn đặt ra hàng loạt câu hỏi về an ninh và tính công bằng. Một phần lãnh thổ Ukraine đang nằm trong vùng chiến sự hoặc do Nga kiểm soát; hàng triệu người dân phải di dời; nhiều binh sĩ đang ở tiền tuyến và một lượng lớn công dân đang sinh sống ở nước ngoài.
Quốc hội Ukraine vì thế đã thành lập nhóm công tác nghiên cứu các quy định và cơ chế tổ chức bầu cử trong thời kỳ đặc biệt hoặc sau chiến tranh. Các cuộc thảo luận bao gồm cả khả năng chuẩn bị hạ tầng bầu cử, đánh giá điều kiện an ninh tại từng khu vực và bảo đảm quyền bầu cử cho những nhóm dân cư bị ảnh hưởng bởi chiến tranh.
Dù vậy, việc một cựu Bộ trưởng Quốc phòng công khai kêu gọi bầu cử giữa thời chiến đã mở ra một mặt trận mới đối với Tổng thống Zelensky: mặt trận chính trị trong nước.
Trong hơn 4 năm xung đột, chính quyền Ukraine chủ yếu tập trung vào cuộc chiến với Nga, huy động nguồn lực quân sự, tài chính và ngoại giao để duy trì khả năng phòng thủ. Nhưng những tranh cãi về tham nhũng, cải cách, nhân sự quân sự và tính hiệu quả của bộ máy đang ngày càng trở thành vấn đề chính trị quan trọng.
Tuyên bố của Fedorov vì thế có thể chưa lập tức dẫn tới một cuộc bầu cử ở Ukraine, nhưng chắc chắn đã đưa vấn đề này trở lại trung tâm tranh luận chính trị tại Kiev.
Quan trọng hơn, nó cho thấy những bất đồng từng diễn ra bên trong bộ máy quốc phòng giờ đây đang có nguy cơ chuyển thành một cuộc tranh luận rộng hơn về cách Ukraine được điều hành trong thời chiến và tương lai chính trị của đất nước sau cuộc xung đột với Nga.
Trong khi chiến sự vẫn tiếp diễn, ông Zelensky sẽ phải cân bằng giữa yêu cầu duy trì một bộ máy lãnh đạo ổn định và sức ép ngày càng lớn về cải cách, minh bạch, trách nhiệm giải trình và tính chính danh dân chủ. Lời kêu gọi bầu cử của Fedorov, vì vậy, có thể trở thành một trong những phép thử chính trị đáng chú ý nhất đối với Tổng thống Ukraine trong giai đoạn mới của cuộc chiến.
