Không phải Càn Long, đây mới là người ‘chống lưng’ cho Hòa Thân, đến Gia Khánh cũng phải dè chừng
Nhắc đến Hòa Thân, người đời sau thường nhớ đến một trong những tham quan nổi tiếng nhất dưới triều Càn Long. Từ một thị vệ có địa vị không cao, ông từng bước tiến vào trung tâm quyền lực, nắm giữ hàng loạt chức vụ quan trọng và sở hữu khối tài sản khổng lồ.
Thế nhưng, phía sau thế lực của Hòa Thân không chỉ có sự sủng ái của Càn Long. Một nhân vật khác cũng được cho là đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên thế lực của ông: Hòa Lâm, em trai ruột của Hòa Thân và là một võ tướng từng nắm binh quyền.
Từ một thị vệ trở thành người quyền thế bậc nhất triều Càn Long
Hòa Thân (1750-1799), tên ban đầu là Thiện Bảo, thuộc tộc Nữu Hỗ Lộc, Chính Hồng kỳ Mãn Châu. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống quân công nhưng không phải dòng họ đặc biệt hiển hách.
Tuổi thơ của Hòa Thân trải qua nhiều biến cố. Mẹ mất khi ông còn nhỏ, vài năm sau cha cũng qua đời. Quan hệ với mẹ kế không thuận lợi khiến cuộc sống của ông càng thêm khó khăn.
Năm 1761, nhờ thành tích học tập tốt, Hòa Thân cùng em trai được tuyển vào Hàm An Cung, trường dành cho con em Bát Kỳ. Tại đây, ông được đào tạo khá toàn diện, từ tiếng Mãn, Hán, Mông Cổ, Tây Tạng đến kinh điển Nho giáo.
Hòa Thân cũng được cho là đặc biệt chú trọng việc tìm hiểu sở thích và phong cách của Càn Long. Một trong những câu chuyện thường được nhắc đến là ông từng nghiên cứu chữ viết của hoàng đế để tạo ấn tượng và giành được sự chú ý từ người đứng đầu triều đình.
Năm 1774, Hòa Thân bắt đầu con đường quan trường với chức tam đẳng thị vệ. Đây vốn không phải vị trí có thể giúp một người nhanh chóng bước lên đỉnh cao quyền lực. Tuy nhiên, khả năng ứng xử và sự khéo léo của Hòa Thân đã giúp ông ngày càng được Càn Long tin dùng.
Sau đó, sự nghiệp của ông tiến triển với tốc độ đáng kinh ngạc. Hòa Thân lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Văn Hoa điện Đại học sĩ, Nội các thủ tịch Đại học sĩ, Lĩnh ban Quân cơ đại thần, Lại bộ Thượng thư, Hộ bộ Thượng thư, Hình bộ Thượng thư, Lý phiên viện Thượng thư và Nội vụ phủ Tổng quản.
Việc một người cùng lúc nắm giữ nhiều vị trí trọng yếu cho thấy mức độ tín nhiệm mà Càn Long dành cho Hòa Thân.
Khi Hòa Thân gần như đứng giữa quyền lực của Càn Long và Gia Khánh
Năm 1796, Càn Long truyền ngôi cho Hoàng thập ngũ tử Vĩnh Diễm, tức Gia Khánh Đế, nhưng bản thân vẫn giữ ngôi Thái Thượng hoàng.
Do đó, quyền lực thực tế của Gia Khánh trong những năm đầu vẫn bị hạn chế. Nhiều vấn đề quan trọng của triều đình, đặc biệt liên quan đến quân đội và việc bổ nhiệm quan lại, vẫn phải được trình lên Càn Long.
Trong hoàn cảnh ấy, Hòa Thân tiếp tục giữ vị trí đặc biệt trong triều.
Một giai thoại được lưu truyền cho biết trong một lần Càn Long thiết triều, Hòa Thân đứng bên phải còn Gia Khánh đứng bên trái. Do tuổi cao, Càn Long nói khá nhỏ nên Hòa Thân có nhiệm vụ truyền đạt lại lời của Thái Thượng hoàng.
Chi tiết này về sau thường được nhắc đến như một biểu tượng cho vị thế đặc biệt của Hòa Thân khi đó.
Nhờ quyền lực ngày càng lớn, Hòa Thân bị cáo buộc lợi dụng chức vụ để tham nhũng, nhận hối lộ và kết bè kết phái. Một tài liệu đời sau từng nhận xét: “Đời Thanh Cao Tông Càn Long, Hòa Thân làm quan, quyền thế khuynh đảo thiên hạ, kết bè kết đảng, đi lệch chính đạo mà kẻ sĩ trong triều chẳng dám ngăn trở”.
Gia Khánh cũng ngày càng bất mãn với Hòa Thân. Tuy nhiên, việc xử lý nhân vật này không đơn giản, bởi phía sau Hòa Thân còn có một người có khả năng tạo ra ảnh hưởng rất lớn.
Hòa Lâm - người được xem là “cánh tay quân sự” của Hòa Thân
Hòa Lâm là em trai ruột của Hòa Thân. Từ nhỏ, ông được anh trai chăm sóc và hỗ trợ nên mối quan hệ giữa hai người được mô tả là rất gắn bó.
Khác với Hòa Thân hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực chính trị và hành chính, Hòa Lâm đi theo con đường quân sự. Ông từng tham gia các chiến dịch tại Tây Tạng và đàn áp các cuộc nổi dậy Miêu - Hồi, qua đó lập được nhiều chiến công.
Sau khi Phúc Khang An qua đời, Hòa Lâm được giao nhiệm vụ Đốc biện Quân vụ, trở thành một nhân vật có vị trí đáng kể trong quân đội.
Điều này khiến hai anh em Hòa Thân - Hòa Lâm hình thành một thế lực đặc biệt: một người có ảnh hưởng lớn trong triều đình, người còn lại có quan hệ và quyền lực trong quân đội.
Theo cách lý giải này, nếu Gia Khánh muốn xử lý Hòa Thân khi Càn Long vẫn còn sống, ông phải cân nhắc nguy cơ phản ứng từ phe cánh của Hòa Thân, trong đó Hòa Lâm là nhân vật đáng chú ý.
Cái chết của Hòa Lâm mở đường cho Gia Khánh xử lý Hòa Thân
Bước ngoặt xảy ra vào năm 1796, khi Hòa Lâm qua đời vì bệnh dịch tại quân doanh ở Quế Châu.
Hòa Thân từ đây mất đi người em trai được xem là chỗ dựa quan trọng về quân sự. Cùng thời điểm, Càn Long cũng đã trao ngôi cho Gia Khánh nhưng vẫn nắm thực quyền.
Đến đầu năm 1799, Càn Long qua đời ở tuổi 88. Không còn vị hoàng đế từng hết sức sủng ái mình và cũng không còn Hòa Lâm, Hòa Thân gần như mất đi hai điểm tựa lớn nhất.
Gia Khánh nhanh chóng hành động. Hòa Thân bị bắt và bị công bố hàng loạt tội trạng. Ban đầu, ông bị kết án tử hình theo hình thức lăng trì và toàn bộ tài sản bị tịch thu. Sau đó, Gia Khánh đổi hình phạt, cho Hòa Thân được tự vẫn tại phủ.
Khối tài sản bị triều đình tịch thu từ Hòa Thân được cho là cực kỳ lớn, với nhiều tài liệu hậu thế đưa ra những con số khác nhau.
Câu chuyện về Hòa Thân vì thế không chỉ xoay quanh sự sủng ái của Càn Long hay khối tài sản khổng lồ ông để lại. Một cách lý giải còn cho rằng thế lực của Hòa Thân từng được củng cố bởi sự kết hợp giữa quyền lực chính trị trong triều và ảnh hưởng quân sự của em trai Hòa Lâm.
Và khi Hòa Lâm qua đời, Càn Long cũng không còn, “chiếc ô” từng che chở cho Hòa Thân lần lượt biến mất. Đó cũng là thời điểm Gia Khánh có thể thực sự ra tay với vị quan từng đứng ở đỉnh cao quyền lực nhà Thanh.
