“Ông xã”, “bà xã” là những cách xưng hô quen thuộc giữa các cặp vợ chồng Việt Nam. Thế nhưng, ít người biết vì sao từ “xã” lại được dùng để gọi người bạn đời.
Trong giao tiếp thường ngày, nhiều người dùng “ông xã”, “bà xã” để gọi hoặc nhắc đến chồng, vợ của mình. Cách xưng hô này mang sắc thái gần gũi, vui vẻ, thường xuất hiện trong những cuộc trò chuyện thân mật giữa các cặp đôi.
Điều thú vị nằm ở chữ “xã”. Đây vốn là từ quen thuộc khi nói về đơn vị hành chính ở Việt Nam, nhưng khi kết hợp với “ông”, “bà”, nó lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác. Vì sao người ta gọi là “bà xã” mà không phải “bà huyện” hay “bà tỉnh”?
Một cách giải thích được lưu truyền trong dân gian cho rằng cách gọi này có liên quan đến chức danh xã trưởng ngày trước. Theo đó, người đứng đầu một xã được gọi là ông xã trưởng, vợ của người này được gọi là bà xã trưởng. Qua thời gian, hai cách gọi được rút gọn thành “ông xã”, “bà xã” rồi dần phổ biến trong đời sống.
Theo cách lý giải này, từ ngữ ban đầu gắn với chức danh và địa vị trong cộng đồng, sau đó được sử dụng rộng hơn để chỉ người chồng, người vợ trong gia đình. Tuy nhiên, đây mới là một cách giải thích dân gian, chưa đủ tư liệu để xác nhận là nguồn gốc lịch sử của cụm từ.
Một giả thuyết khác cho rằng chữ “xã” trong “ông xã”, “bà xã” có thể liên quan đến yếu tố Hán ngữ mang nghĩa nhà cửa, nơi ở, chứ không phải từ “xã” chỉ đơn vị hành chính. Theo hướng diễn giải này, cách gọi được cho là bắt nguồn từ những từ ngữ cổ dùng để chỉ người trong gia đình, sau đó đi vào tiếng Việt và mang sắc thái thân mật.
Dù được giải thích theo cách nào, “ông xã”, “bà xã” ngày nay đã trở thành những cách gọi quen thuộc trong đời sống vợ chồng. Hai tiếng này không còn gắn với chức vụ hay địa vị hành chính mà chủ yếu thể hiện sự gần gũi, thân thiết giữa hai người.
