Chiếc micro đặc biệt được Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng để đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Ba Đình 2-9-1945
Ngày 2/9/1945, giữa Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập trước đông đảo đồng bào. Để từng lời của Người có thể truyền tới đám đông hàng vạn người, một hệ thống âm thanh được lắp đặt trong điều kiện vô cùng gấp rút đã đóng vai trò quan trọng.
Hệ thống gồm 7 loa, 3 máy khuếch đại và 3 micro
Người trực tiếp đảm nhiệm việc lắp đặt hệ thống âm thanh phục vụ lễ Độc lập là ông Nguyễn Dực, chủ một cửa hàng sửa chữa, cho thuê radio nổi tiếng trên phố Hàng Bài, Hà Nội.
Theo phân công của ban tổ chức, ông Dực đưa các thiết bị từ cửa hàng của mình tới Quảng trường Ba Đình, lắp micro trên lễ đài và bố trí hệ thống loa phóng thanh tại khu vực vườn hoa Ba Đình cùng những tuyến phố lân cận.
Một số tư liệu cho biết hệ thống khi đó gồm 7 loa lớn, 3 máy khuếch đại và 3 micro. Công việc diễn ra trong thời gian rất ngắn bởi lễ đài cũng chỉ được hoàn thiện ngay trước ngày diễn ra sự kiện.
Trong suốt buổi lễ, ông Nguyễn Dực phải thường trực dưới gầm lễ đài để theo dõi nguồn điện và tình trạng hoạt động của các thiết bị. Với hệ thống kỹ thuật còn đơn giản, bất kỳ trục trặc nào xảy ra giữa lúc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới việc truyền tải lời nói đến người dự mít tinh.
Đặc biệt, chiếc micro được Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng ngày hôm đó không phải loại micro điện động hay micro điện dung như phổ biến ngày nay. Đây là micro sử dụng than, trong đó các hạt than đảm nhiệm việc biến đổi dao động âm thanh thành tín hiệu điện.
Theo một số tư liệu, chiếc micro có lớp vỏ mạ kền trắng, cao khoảng 30 cm, phần đầu hình tròn đường kính khoảng 8 cm, phía trước có lưới kim loại và phần đế rộng khoảng 16 cm. Có nguồn tư liệu ghi nhận thiết bị này nặng gần 2 kg.
Cấu tạo đặc biệt khiến người vận hành phải hết sức cẩn trọng. Theo lời kể của ông Nguyễn Dực được Báo Nhân Dân dẫn lại, bên trong micro có bột than. Nếu gõ tay vào micro, lớp vật liệu này có thể bị xáo trộn, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng âm thanh.
Bởi vậy, phía sau lễ đài ngày hôm ấy không chỉ có những người làm nhiệm vụ tổ chức và bảo vệ. Các nhân viên kỹ thuật cũng phải liên tục theo dõi hệ thống, sẵn sàng xử lý khi xuất hiện tiếng rè, mất điện hoặc loa gặp trục trặc.
Nỗ lực đưa âm thanh buổi lễ lên sóng vô tuyến
Việc truyền tiếng nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh không dừng lại ở hệ thống loa phục vụ những người có mặt tại Quảng trường Ba Đình.
Ban tổ chức còn tìm cách đưa âm thanh buổi lễ truyền qua sóng vô tuyến. Các ông Trần Lâm, Nguyễn Dực cùng nhân viên kỹ thuật của Đài phát tín hiệu Bạch Mai đưa một máy phát công suất 300W tới số 4 Đinh Lễ, sau đó tìm cách truyền tín hiệu âm thanh từ Quảng trường Ba Đình về bằng đường dây trần để phát sóng.
Đây là một thử nghiệm đáng chú ý trong điều kiện kỹ thuật khi đó. Máy phát được cải tiến từ thiết bị phát tín hiệu Morse cũ, công suất chỉ khoảng 300W, thấp hơn nhiều so với các máy phát thanh công suất lớn. Do đó, trước khi buổi lễ diễn ra, những người thực hiện phải thử nghiệm bằng cách phát nhạc, kiểm tra khả năng thu tín hiệu của các máy thu.
Hai phương thức truyền âm này có vai trò khác nhau. Hệ thống loa giúp tiếng nói từ lễ đài đến với đám đông đang có mặt tại Hà Nội, trong khi phát thanh vô tuyến mở ra khả năng đưa thông tin về sự kiện vượt khỏi phạm vi Quảng trường Ba Đình.
Đài Tiếng nói Việt Nam phải đến ngày 7/9/1945 mới chính thức phát chương trình đầu tiên.
Chiếc micro được lưu giữ như một chứng tích lịch sử
Nhìn từ hiện tại, hệ thống âm thanh được sử dụng trong ngày 2/9/1945 có thể khá đơn giản. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh một nhà nước vừa ra đời, việc làm sao để tiếng nói từ lễ đài được truyền rõ ràng tới hàng vạn người là một bài toán kỹ thuật không dễ giải quyết.
Chiếc micro sử dụng than đã biến dao động trong giọng nói thành tín hiệu điện, sau đó được khuếch đại và truyền tới hệ thống loa đặt quanh khu vực mít tinh. Nhờ đó, lời Tuyên ngôn Độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể vang lên giữa Quảng trường Ba Đình.
Ngày nay, chiếc micro từng được sử dụng trong lễ Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945 được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, cùng nhiều tư liệu, hình ảnh về sự kiện lịch sử đặc biệt này.
Một thiết bị kỹ thuật cũ kỹ, không mang vẻ ngoài hiện đại, nhưng từng đứng trước một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại. Đằng sau tiếng nói vang lên từ lễ đài hôm ấy là cả một hệ thống âm thanh được lắp đặt trong thời gian ngắn và những con người âm thầm bảo đảm cho thiết bị hoạt động trong suốt buổi lễ.
