Bí ẩn vị tướng giúp nhà Lý đánh bại gia tộc võ thuật nổi tiếng trong tiểu thuyết Kim Dung
Trong lịch sử Việt Nam, Dực Thánh Vương là một nhân vật đặc biệt. Ông được sử liệu ghi nhận là một võ tướng quan trọng dưới thời Lý Thái Tổ. Tuy nhiên, tên thật và chức võ quan cụ thể của vị vương này lại không được chính sử ghi chép rõ ràng.
Đại Lý là một quốc gia nằm ở phía Nam Trung Quốc thời nhà Tống, đồng thời là một thế lực từng xuất hiện trong nhiều tác phẩm võ hiệp của nhà văn Kim Dung. Trong tiểu thuyết, họ Đoàn của Đại Lý được xây dựng thành một "võ lâm thế gia" nổi tiếng.
Nhưng ngoài đời thực, lực lượng Đại Lý từng có cuộc đối đầu với Đại Cồ Việt dưới triều Lý.
Theo các tư liệu lịch sử Trung Quốc được dẫn lại trong tác phẩm Chính sách dân tộc và đối ngoại của nước Đại Lý của Phương Thiết, khoảng năm 1014-1015, các tướng Dương Trường Huệ và Đoàn Kính Chí đưa quân đến khu vực bến Kim Hoa, châu Vị Long, thuộc vùng Tuyên Quang ngày nay.
Cuộc tiến quân này cuối cùng thất bại. Quân Đại Lý chịu tổn thất lớn và phải rút lui. Tuy nhiên, một số sử liệu Trung Quốc không ghi rõ vị tướng phía Đại Cồ Việt đã trực tiếp chỉ huy trận đánh.
Trong khi đó, các bộ sử Việt Nam lại xác định người cầm quân là Dực Thánh Vương.
Dực Thánh Vương là ai?
Dực Thánh Vương xuất hiện trong Đại Việt sử lược, bộ sử khuyết danh được biên soạn vào thời Trần. Ngay phần đầu quyển II, khi chép về sự kiện Lý Công Uẩn lên ngôi năm 1009, sách ghi nhà vua "phong anh làm Vũ Uy Vương, phong em làm Dực Thánh Vương".
Theo ghi chép này, Dực Thánh Vương là em của Lý Thái Tổ và là chú của thái tử Lý Phật Mã, người sau này trở thành vua Lý Thái Tông.
Tuy nhiên, Khâm định Việt sử thông giám cương mục của Quốc sử quán triều Nguyễn lại dẫn Nam Thiên trung nghĩa lục của Phạm Phi Kiến và cho rằng Dực Thánh Vương là con thứ của Lý Thái Tổ.
Ngay trong Cương mục, nhân vật này cũng được ghi là "khuyết danh", tức chính sử không xác định được tên thật.
Dù còn khác biệt về thân thế, Dực Thánh Vương được nhắc đến khá rõ qua những chiến công quân sự trong thời kỳ đầu triều Lý.
Một trong những chiến công nổi bật nhất diễn ra tại khu vực Kim Hoa vào đầu thế kỷ XI.
Đại Việt sử lược, quyển II, kỷ Lý Thái Tổ, ghi: "Năm Giáp Dần, Thuận Thiên năm thứ 5, sai Dực Thánh Vương đánh tướng Man Đỗ Trường Huệ (nhiều nguồn ghi là Dương Trường Huệ) ở Kim Hoa bộ, thắng trận, chém đầu hàng vạn, bắt được quân lính và ngựa không kể xiết".
Đại Việt sử ký toàn thư cung cấp thêm nhiều chi tiết. Theo bộ sử này, Dương Trường Huệ và Đoàn Kính Chí dẫn "hàng vạn quân Hạc Thác" tiến vào Đại Cồ Việt, đóng tại bến Kim Hoa và dựng doanh trại có tên Ngũ Hoa.
Châu mục Bình Lâm là Hoàng Ân Vinh sau đó báo tin về triều đình. Lý Thái Tổ giao Dực Thánh Vương đem quân đi đánh. Quân nhà Lý giành thắng lợi, "chém đầu hàng vạn, bắt được quân lính và ngựa đem về".
Trong Chính sách dân tộc và đối ngoại của nước Đại Lý, tác giả Phương Thiết cho rằng "Hạc Thác" là một cách gọi khác của Đại Lý.
Sự kiện này cũng được ghi trong sử liệu Trung Quốc. Tục tư trị thông giám trường biên của sử gia nhà Tống Lý Đảo, quyển 83, viết: "Lý Công Uẩn sai tướng đánh bại người Hạc Thác tại châu Phương Lâm, chém vài vạn người, bắt được chủ tướng Dương Trường Huệ, rồi sai sứ đến tiến cống sản vật và báo tin thắng trận".
Từ đánh quân Đại Lý đến dẹp loạn biên giới
Sau chiến thắng tại Kim Hoa, tình hình khu vực Vị Long vẫn chưa hoàn toàn ổn định.
Tháng 2/1015, Hà Trắc Tuấn tiếp tục dựa vào các châu Vị Long, Đô Kim, Thường Tân và Bình Nguyên để chống lại triều đình nhà Lý.
Khâm định Việt sử thông giám cương mục chép: "Dực Thánh Vương và Vũ Đức Vương mang quân đánh, bắt Hà Trắc Tuấn đem về kinh sư, bêu đầu ở chợ Đông".
Như vậy, Dực Thánh Vương tham gia cả hai giai đoạn của biến động tại khu vực này: trước hết đánh bại lực lượng từ Đại Lý, sau đó cùng quân triều đình trấn áp lực lượng nổi dậy ở địa phương.
Đại Việt sử ký toàn thư cũng cho biết Hà Trắc Tuấn là người châu Vị Long và có liên kết với người Man, tức lực lượng Đại Lý.
Đến năm 1022, Dực Thánh Vương tiếp tục được giao nhiệm vụ ở một khu vực biên giới khác. Theo Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Đại Nguyên Lịch quấy nhiễu biên giới nên triều đình sai Dực Thánh Vương đem quân đánh. Quân nhà Lý sau đó vượt sang đất Tống, tiến đến trại Như Hồng, đốt kho tàng rồi trở về.
Sách chú thích Đại Nguyên Lịch là tên một thủ lĩnh hoặc lực lượng miền núi hoạt động tại khu vực giữa trại Như Hồng và trấn Triều Dương, gần biên giới phía Đông Bắc.
Việc liên tục được giao chỉ huy các chiến dịch cho thấy Dực Thánh Vương giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và mở rộng quyền kiểm soát của triều đình nhà Lý tại các vùng biên viễn, dù chính sử không ghi rõ ông từng giữ chức võ quan cụ thể nào ngoài tước vương.
Cuộc tranh quyền sau khi Lý Thái Tổ qua đời
Dực Thánh Vương không chỉ xuất hiện trong các ghi chép về chiến trận. Sau khi Lý Thái Tổ qua đời tại điện Long An năm 1028, ông còn liên quan đến một cuộc tranh đoạt quyền lực.
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, ba vương Đông Chinh, Dực Thánh và Vũ Đức mang quân vào thành nhưng sau đó bị thái tử Lý Phật Mã đánh bại.
Sau khi lên ngôi, Lý Phật Mã trở thành Lý Thái Tông. Hai vương Đông Chinh và Dực Thánh sau đó đến cửa khuyết nhận tội. Nhà vua xuống chiếu tha cho và phục lại tước vị.
Từ sau năm 1028, Dực Thánh Vương không còn được nhắc đến trong chính sử. Tên thật, chức vụ quân sự và những hoạt động về sau của ông vì thế vẫn là những khoảng trống trong sử liệu.
Dù vậy, các ghi chép còn lại cho thấy ông từng đóng vai trò đáng kể trong những chiến dịch quân sự dưới thời Lý Thái Tổ, đặc biệt tại vùng biên giới phía Bắc Đại Cồ Việt.
Dực Thánh Vương được thờ ở TP.HCM
Ngày nay, Dực Thánh Vương cùng Đông Chinh Vương được thờ tại đình Thông Tây Hội, phường Thông Tây Hội, TP.HCM.
Ngôi đình được hình thành khoảng cuối thế kỷ XVII, trước đây có tên đình làng Hạnh Thông Tây và được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1998.
Việc hai vị vương triều Lý được thờ phụng tại đây gắn với quá trình lưu truyền tín ngưỡng của cộng đồng cư dân khai phá vùng Gia Định.
Tuy nhiên, những câu chuyện cho rằng Dực Thánh Vương và Đông Chinh Vương được đưa vào Nghệ An - Hà Tĩnh khai hoang sau biến cố năm 1028 không được ghi trong các bộ chính sử như Đại Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư hay Khâm định Việt sử thông giám cương mục. Vì vậy, những nội dung này được xem là truyền tích dân gian.
Dực Thánh Vương vì thế vẫn là một nhân vật có nhiều khoảng trống lịch sử: được ghi nhận qua hàng loạt chiến công nhưng tên thật không rõ, thân thế còn có cách ghi khác nhau và cuộc đời về sau gần như biến mất khỏi chính sử.
