Vị bác sĩ Việt Nam khiến cả thế giới nể phục, từng xin nghỉ làm Thứ trưởng Bộ Y tế để về nghiên cứu
Từ một bác sĩ trẻ từng gặp trở ngại khi công trình nghiên cứu bị từ chối, vị giáo sư này đã tạo ra phương pháp phẫu thuật được y học thế giới công nhận.Ông còn từng xin rời vị trí Thứ trưởng Bộ Y tế để trở lại bệnh viện, tập trung chữa bệnh và tiếp tục công việc nghiên cứu còn dang dở.
Ngày 10/5/2022, Google thay đổi logo trên trang chủ để kỷ niệm 110 năm ngày sinh GS Tôn Thất Tùng. Hình ảnh do nghệ sĩ Châu Lương thực hiện, nhằm tôn vinh vị giáo sư cùng những đóng góp của ông cho ngành y.
GS Tôn Thất Tùng là người Việt Nam thứ tư được Google vinh danh, sau họa sĩ Bùi Xuân Phái, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và nữ sĩ Xuân Quỳnh.
Công trình bị từ chối rồi làm thay đổi ngành phẫu thuật gan
Trong suốt sự nghiệp, GS Tôn Thất Tùng để lại 123 công trình khoa học. Nổi bật nhất là phương pháp cắt gan có kế hoạch, còn được biết đến với tên gọi “mổ gan khô” hay phương pháp Tôn Thất Tùng.
Năm 1939, ông lần đầu thực hiện thành công kỹ thuật cắt gan có kế hoạch bằng cách thắt các mạch máu trong gan trước khi tiến hành cắt. Đây là thành tựu mới vào thời điểm đó.
Tuy nhiên, khi gửi báo cáo công trình tới Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris (Pháp), nghiên cứu của bác sĩ trẻ không được chấp nhận. Điều này khiến ông e ngại và tạm gác lại công trình trong hơn 20 năm.
Đến ngày 7/1/1961, GS Tôn Thất Tùng trở lại với nghiên cứu còn dang dở. Ông thực hiện ca cắt thùy gan phải cho một bệnh nhân ung thư gan nguyên phát chỉ trong 6 phút.
Trong khi đó, với phương pháp cắt gan của GS người Pháp Lortat-Jacob được giới thiệu năm 1952, một ca phẫu thuật tương tự có thể kéo dài 3-4 giờ.
Sau khi công trình được đăng trên tạp chí The Lancet, phương pháp của GS Tôn Thất Tùng nhận được sự quan tâm lớn từ giới phẫu thuật quốc tế. Chỉ trong một tháng, hơn 100 nhà phẫu thuật từ Mỹ đến Australia gửi thư đề nghị ông cung cấp thêm tài liệu. Bên cạnh đó cũng có những ý kiến công kích, phản đối công trình.
Sau quá trình tranh luận, phương pháp này được giới y khoa quốc tế công nhận. GS Tôn Thất Tùng được gọi là “cha đẻ” của kỹ thuật cắt gan có kế hoạch, thường được biết đến với tên “mổ gan khô” hoặc phương pháp Tôn Thất Tùng.
Công trình của ông sau đó được giới thiệu trong Bách khoa thư nội thương - phẫu thuật của Pháp và Tuyển chọn các tài liệu sản khoa và phẫu thuật của Mỹ.
Từng xin rời chức Thứ trưởng để trở lại phòng mổ
Năm 1947, khi mới 35 tuổi, bác sĩ Tôn Thất Tùng được Chính phủ giao giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế. Ông đảm nhiệm vị trí này trong 14 năm, đến năm 1961.
Theo GS.TS Đỗ Kim Sơn, nguyên Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, năm 1946, GS Tôn Thất Tùng cùng GS Hồ Đắc Di và nhiều thầy thuốc lên chiến khu Việt Bắc. Trong thời gian này, công việc nghiên cứu về gan phải tạm dừng, ông tập trung phục vụ kháng chiến và đào tạo sinh viên y khoa di tản lên Việt Bắc.
Sau khi trở về Hà Nội năm 1954, GS Tùng được giao làm Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại, Trường Đại học Y khoa Hà Nội.
GS.TS Đỗ Kim Sơn nhớ lại: “Trong thời gian giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế, thầy vẫn luôn đau đáu về công trình nghiên cứu của mình từ năm 1939 nên đã xin nghỉ chức Thứ trưởng để làm giám đốc bệnh viện và nghiên cứu khoa học”.
Sự lựa chọn đó đưa GS Tôn Thất Tùng trở lại với công việc mà ông đã theo đuổi từ những năm đầu sự nghiệp. Những nghiên cứu về gan sau này trở thành một trong những dấu ấn quan trọng nhất của y học Việt Nam trên trường quốc tế.
