Dòng họ lâu đời nhất Việt Nam: Xuất hiện từ thời Hùng Vương, đến nay rất hiếm gặp
Dòng họ này được cho là đã tồn tại qua 79 đời, gắn với thời kỳ Hùng Vương và từng có những nhân vật được nhắc đến trong lịch sử. Đặc biệt, dòng họ cho biết đã gìn giữ được tư liệu gia phả từ thời kỳ này qua nhiều thế hệ.
Trong số hàng trăm dòng họ đang tồn tại ở Việt Nam, bên cạnh những họ phổ biến như Nguyễn, Lê, Trần, Phan..., còn có những dòng họ ít người mang nhưng được lưu truyền với lịch sử lâu đời. Họ Ma là một trường hợp như vậy.
Theo tư liệu của dòng họ, họ Ma đã trải qua 79 đời. Tộc trưởng được nhắc đến gần đây nhất là ông Ma Ngọc Bảo (1937-2018), quê và sinh sống tại Việt Trì, Phú Thọ.
Cụ tổ của dòng họ là Ma Khê, được cho là con của Hùng Nghị Vương thứ 3, sinh năm 354 TCN, vào thời Hùng Vương thứ 17.
Những người mang họ Ma chủ yếu là đồng bào Tày, sinh sống tại khu vực vùng núi Đọi, ven sông Thao, nay thuộc Cẩm Khê, Phú Thọ. Các tư liệu về dòng họ mô tả Ma Khê là người giỏi cả văn lẫn võ, từng có đóng góp trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước dưới thời Hùng Duệ Vương.
Sau thời cụ tổ Ma Khê, dòng họ dần trở về cuộc sống bình dị, chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Đến đời Ma Xuân Trường (930-966), người được xác định là đời thứ 43, dòng họ mới có sự trỗi dậy đáng chú ý và tiếp tục được nhắc đến trong sử liệu.
Ma Xuân Trường về sau được người dân tôn kính với danh xưng "Ma Tộc Thần Tướng". Đền thờ ông hiện nằm tại làng Trù Mật, Phú Thọ, ngoài ra còn có dấu tích liên quan tại Yên Bái.
Theo những tư liệu được nhắc đến, họ Ma không phải dòng họ duy nhất được cho là có nguồn gốc từ thời Hùng Vương. Cùng thời kỳ này còn có ba nhân vật được biết đến là các tướng Cao Sơn, Quý Minh và Nguyễn Tuấn. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng nào cho thấy một dòng họ khác duy trì được gia phả liên tục từ thời kỳ xa xưa như họ Ma.
Ông Ma Ngọc Bảo từng chia sẻ: "Sau nhiều nghiên cứu và qua nhiều cuộc hội thảo được thẩm định bởi nhiều nhà sử học lỗi lạc trong nước, đến năm 2015, dòng họ Ma được xác nhận là duy nhất tồn tại từ thời Hùng Vương. Đây là một vinh dự lớn cho dòng họ Ma tại Việt Nam".
Theo ông Bảo, để hạn chế nguy cơ thất lạc các tài liệu liên quan đến nguồn gốc dòng họ, ông đã chuyển toàn bộ tư liệu gia phả sang chữ quốc ngữ, sau đó in thành nhiều bản để gửi đến các chi nhánh họ Ma trên cả nước.
Dòng họ này cũng được cho là từng có vai trò trong việc xây dựng Ma Thành vào thời Vua Hùng. Công trình hiện được nhắc đến như một dấu tích còn lại tại Phú Thọ, với chiều dài gần 1km.
Qua thời gian, một bộ phận người mang họ Ma được cho là đã đổi sang họ "Mè" vì quan niệm cái tên này mang ý nghĩa không may. Từ đó xuất hiện những địa danh như làng Mè, chợ Mè hay sông Mè. Một số người khác lại đổi sang họ Mai.
Việc một số hậu duệ thay đổi họ khiến ông Ma Ngọc Bảo từng bày tỏ sự phiền lòng, đồng thời mong muốn những người mang họ Ma tiếp tục gìn giữ niềm tự hào về nguồn gốc dòng họ.
Nhà sử học Đào Duy Anh từng cho rằng những thông tin về họ Ma và cụ tổ Ma Khê từ thời Hùng Vương thuộc nhóm câu chuyện mang màu sắc truyền thuyết sơ khai, còn nhiều vấn đề cần tiếp tục tìm hiểu. Những tư liệu này vì vậy không chỉ được con cháu họ Ma quan tâm mà còn được xem là một phần đáng chú ý trong câu chuyện về nguồn gốc lịch sử của người Việt.
