Cả trăm món 'cơm thừa canh cặn’ của hoàng đế Trung Hoa được thái giám đưa đến nơi ít ai ngờ đến
Là người đứng đầu thiên hạ, mọi sinh hoạt của Hoàng đế Trung Hoa đều được tổ chức theo những quy định nghiêm ngặt, trong đó có cả chuyện ăn uống. Những bữa ngự thiện thường có số lượng món rất lớn, nhưng nhà vua lại không ăn hết. Vậy phần thức ăn còn lại sẽ đi đâu?
Bữa ăn của Hoàng đế không chỉ để hưởng thụ
Trong hình dung của nhiều người, cuộc sống trong Tử Cấm Thành gắn liền với những yến tiệc xa hoa và vô số món ngon. Tuy nhiên, theo những tư liệu được đề cập, chế độ ăn uống của Hoàng đế Minh - Thanh vẫn đặt yếu tố sức khỏe lên hàng đầu.
Nhà bếp hoàng gia được chia thành ba bộ phận gồm bếp chính, bếp trà và bếp chuyên làm đồ ngọt. Mỗi bộ phận có đầu bếp chính, các đầu bếp phụ, người giám sát cùng nhân sự phụ trách mua sắm và kiểm soát nguồn nguyên liệu.
Thực đơn dành cho Hoàng đế được chuẩn bị từ trước và trình lên người đứng đầu nhà bếp phê duyệt. Tên người phụ trách món ăn cũng được ghi lại, qua đó thuận tiện cho việc quản lý và truy cứu trách nhiệm nếu xảy ra vấn đề.
Các món ăn trong cung về cơ bản vẫn sử dụng những nguyên liệu quen thuộc như thịt lợn, thịt cừu, cá và rau xanh. Điểm khác biệt nằm ở cách lựa chọn nguyên liệu, chế biến và trình bày nhằm đáp ứng những tiêu chuẩn dành cho ngự thiện.
Vì sao mỗi bữa có hàng chục, thậm chí hơn 100 món?
Đến thời nhà Thanh, các quy định liên quan đến bữa ăn của Hoàng đế được áp dụng rất chặt chẽ. Một bữa ngự thiện có thể gồm hơn 120 món, mỗi món đều được yêu cầu bảo đảm về màu sắc, hương thơm và hương vị, đồng thời phải được trình bày chỉn chu trước mặt nhà vua.
Tuy nhiên, không phải Hoàng đế nào cũng duy trì số lượng món lớn như vậy. Khang Hi được cho là giảm xuống còn 64 món mỗi bữa, trong khi Càn Long dùng khoảng 48 món.
Dù đã giảm đáng kể, đây vẫn là lượng thức ăn rất lớn so với nhu cầu thực tế của một người. Hoàng đế cũng không nhất thiết phải ăn hết các món được dọn lên. Theo những ghi chép được dẫn lại, mỗi món có khi chỉ được dùng vài miếng, thậm chí có món gần như không được động đũa.
Điều này dẫn đến một câu hỏi khá thú vị: lượng thức ăn còn lại sau mỗi bữa ngự thiện sẽ được xử lý như thế nào?
Theo Qulishi, thức ăn thừa của Hoàng đế thường được xử lý theo hai cách.
Ban thưởng cho phi tần và quan viên
Một phần thức ăn từ ngự thiện có thể được Hoàng đế ban cho các phi tần hoặc đại thần.
Trong xã hội phong kiến, việc được vua ban thưởng vốn đã mang ý nghĩa đặc biệt. Nếu vàng bạc, châu báu thể hiện giá trị vật chất thì những món ăn từng được dọn lên bàn ngự thiện lại mang ý nghĩa về sự sủng ái và ân điển.
Bởi vậy, với các quan viên, một phần thức ăn được Hoàng đế ban thưởng có thể được xem là món quà đáng trân trọng. Đây không đơn thuần là chuyện ăn uống mà còn gắn với địa vị và mối quan hệ giữa người ban thưởng với người nhận.
Một phần được thái giám, cung nữ mang ra ngoài
Nếu thức ăn không được chỉ định ban cho một người cụ thể, theo nguồn tư liệu trên, số đồ ăn còn lại có thể trở thành đối tượng được các thái giám và cung nữ trong cung tìm cách tận dụng.
Có những trường hợp họ cất giữ thức ăn thừa rồi đưa ra bên ngoài Tử Cấm Thành để bán. Do Hoàng đế thường chỉ dùng một lượng nhỏ, nhiều món gần như vẫn còn nguyên vẹn, người mua bên ngoài cũng khó nhận ra đó là thức ăn đã được dọn lên bàn ngự thiện.
Đặc biệt, tay nghề của đầu bếp trong cung vốn được xem là rất cao, khiến những món ăn này có thể trở thành mặt hàng đặc biệt đối với người bên ngoài.
Một số tửu điếm được cho là còn chủ động tìm mua những món từng xuất hiện trong bữa ăn của Hoàng đế. Sau đó, họ có thể nghiên cứu cách chế biến, làm lại món ăn và quảng bá rằng đây là món từng được Thiên tử sử dụng.
Trong xã hội phong kiến, những thứ có liên quan đến Hoàng đế thường mang ý nghĩa đặc biệt đối với dân chúng. Vì vậy, một món ăn nếu được gắn với danh nghĩa "ngự thiện" có thể trở nên đắt giá và thu hút người mua, dù bản thân đó chỉ là phần thức ăn còn lại sau bữa ăn trong cung.
Như vậy, bên cạnh việc ban thưởng cho người trong cung, những món ăn còn dư sau bữa ngự thiện còn được cho là có thể trở thành một loại hàng hóa đặc biệt bên ngoài Tử Cấm Thành. Điều này phần nào cho thấy giá trị biểu tượng của những thứ từng gắn với đời sống của Hoàng đế trong xã hội phong kiến Trung Hoa.
