Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đẩy giá xăng dầu tăng dựng đứng, nước nào đang hưởng lợi?
Cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran đang tạo ra hai hệ quả mà giới hoạch định chính sách tại Washington từ lâu muốn tránh: nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu và khả năng nguồn thu từ dầu mỏ của Nga tăng mạnh.
Theo đài RT, chiến sự diễn ra ngay tại khu vực được xem là “trái tim” của thị trường dầu mỏ thế giới, khiến thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt với nhiều biến động khó lường.
Xung đột đẩy giá dầu tăng mạnh
Trung Đông từ lâu giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nguồn cung năng lượng toàn cầu. Khoảng 40% sản lượng dầu thế giới đến từ khu vực này, bao gồm Iran, Iraq và các quốc gia vùng Vịnh.
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, nhiều cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran đã trở thành mục tiêu tấn công. Đồng thời, các mỏ dầu và nhà máy lọc dầu tại Iraq và các nước vùng Vịnh cũng nằm trong tầm hoạt động của tên lửa và thiết bị bay không người lái từ phía Iran, làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung.
Một yếu tố then chốt khác là Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược nơi gần một phần ba lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua. Tuyến đường này có điểm hẹp nhất chỉ khoảng 33 km.
Các vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu, cùng với sự thận trọng của các công ty bảo hiểm phương Tây, đã khiến hoạt động vận tải qua khu vực này bị hạn chế nghiêm trọng. Trên thực tế, nhiều chuyên gia cho rằng tuyến hàng hải quan trọng này đang rơi vào tình trạng gần như tê liệt.
Khi việc vận chuyển dầu ra thị trường gặp khó khăn và các kho chứa dần đầy, một số quốc gia vùng Vịnh buộc phải cắt giảm sản lượng khai thác. Tuần trước, Iraq và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã bắt đầu giảm sản lượng, và Kuwait cũng nối bước vào cuối tuần.
Những diễn biến này đã đẩy giá dầu Brent crude oil – chuẩn tham chiếu cho khoảng 80% giao dịch dầu thô toàn cầu – tăng vọt. Trong phiên giao dịch tối 8/3, giá Brent từng chạm mức 119 USD/thùng trước khi hạ nhiệt xuống khoảng 91 USD vào ngày 9/3. Dù vậy, mức giá này vẫn cao hơn gần 20 USD so với ngày 27/2, thời điểm trước khi xung đột bùng phát.
Nga có thể hưởng lợi từ giá dầu cao
Hiện nay, Nga là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba thế giới, sau Hoa Kỳ và Saudi Arabia. Sản lượng khoảng 10,75 triệu thùng mỗi ngày của nước này chiếm khoảng 11% tổng nguồn cung toàn cầu.
Trong bối cảnh xung đột tại vùng Vịnh, Nga có một lợi thế đáng kể: nước này không tham gia trực tiếp vào chiến sự và cũng không phụ thuộc vào eo biển Hormuz để vận chuyển dầu ra thị trường quốc tế.
Giá dầu xuất khẩu chủ lực của Nga – loại Urals crude oil – đã tăng mạnh trong thời gian gần đây. Mức giá này đã vượt trần 60 USD/thùng do phương Tây áp đặt và đạt hơn 71 USD/thùng tại các cảng xuất khẩu vào giữa tuần trước.
Theo hãng tin Reuters, tại một số cảng ở Ấn Độ, giá giao dịch thực tế của dầu Urals thậm chí đã vượt giá Brent vào ngày 6/3. Các nhà nhập khẩu Ấn Độ sẵn sàng trả thêm khoảng 4–5 USD mỗi thùng cho dầu Nga, đưa giá dầu Urals giao tới nước này lên khoảng 91 USD/thùng – mức hiếm khi xảy ra khi dầu Nga được giao dịch cao hơn Brent.
Do dầu Urals không có thị trường hợp đồng tương lai phát triển sâu rộng như Brent, giá của loại dầu này chủ yếu được xác định dựa trên giao dịch thực tế và đánh giá thị trường. Khi nguồn cung từ Trung Đông gặp gián đoạn, nhiều nhà máy lọc dầu có thể tăng mua dầu Nga để bù đắp thiếu hụt.
Nếu xu hướng này tiếp tục, nguồn thu từ năng lượng của Nga có thể cải thiện đáng kể. Trước đó, do tác động của các lệnh trừng phạt, doanh thu dầu khí của Nga trong tháng 2 chỉ đạt khoảng 5,5 tỷ USD, giảm 44% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, Alfa Bank dự báo con số này có thể tăng lên khoảng 11,4 tỷ USD trong tháng 3, ngay cả khi giá dầu chỉ ở mức 60 USD/thùng.
Phương Tây lo ngại
Viễn cảnh nguồn thu dầu mỏ của Nga gia tăng được xem là kịch bản đáng lo ngại đối với các nhà hoạch định chính sách tại Washington và Brussels.
Tuần trước, bà Kaja Kallas – đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu – cho rằng giá dầu tăng có thể giúp Nga có thêm nguồn lực tài chính để duy trì các hoạt động quân sự. Bà kêu gọi các nước thành viên EU thông qua gói trừng phạt thứ 20 nhằm vào Nga, bao gồm đề xuất cấm các dịch vụ hỗ trợ vận tải dầu mỏ Nga bằng đường biển.
Trong một động thái khác nhằm hạn chế nguồn thu của Moskva, Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó đã áp thuế 50% đối với hàng hóa từ Ấn Độ và gợi ý có thể giảm mức thuế này nếu New Delhi hạn chế nhập khẩu dầu và vũ khí từ Nga.
Tuy nhiên, trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu và tác động đến kinh tế trong nước, chính quyền Mỹ gần đây đã cho phép Ấn Độ tạm thời tiếp tục mua dầu Nga trong vòng 30 ngày. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent mô tả đây là “biện pháp tạm thời”, trong khi phía Ấn Độ khẳng định nước này luôn chủ động trong chính sách năng lượng.
Giá dầu còn tiếp tục tăng?
Trong ngắn hạn, Mỹ đang tìm cách giảm tác động kinh tế của cuộc xung đột bằng việc bổ sung thêm nguồn cung ra thị trường. Ngoài việc nới lỏng một số hạn chế đối với hoạt động mua dầu Nga của Ấn Độ, các nước G7 cũng đang cân nhắc giải phóng dầu từ kho dự trữ chiến lược.
Theo các nguồn tin, khoảng 300 triệu thùng dầu có thể được tung ra thị trường, tương đương khoảng ba ngày tiêu thụ toàn cầu.
Tuy nhiên, theo dự báo của Nhà Trắng, cuộc xung đột với Iran có thể kéo dài từ bốn đến sáu tuần. Ngay cả khi chiến sự hạ nhiệt sớm, việc khôi phục sản lượng dầu tại các khu vực bị ảnh hưởng cũng sẽ mất nhiều thời gian do cần kiểm tra và sửa chữa hệ thống bơm, đường ống cũng như các thiết bị khai thác.
Một số tổ chức tài chính cảnh báo giá dầu có thể tiếp tục leo thang. Ngân hàng JPMorgan Chase dự báo giá Brent có thể lên tới 130 USD/thùng.
Trong khi đó, cựu giám đốc của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Neil Atkinson cho rằng trần giá dầu hiện vẫn rất khó xác định. Phát biểu với CNBC ngày 9/3, ông cảnh báo rằng nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa và nguồn cung tại các nước như Iraq bị gián đoạn, thậm chí lan sang Kuwait hoặc Saudi Arabia, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với một kịch bản chưa từng thấy.
Dù Nga có thể hưởng lợi trong ngắn hạn từ giá dầu cao, nhiều chuyên gia cảnh báo việc giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài có thể đẩy kinh tế toàn cầu vào suy thoái. Trong bối cảnh đó, các quyết định chính sách tiếp theo của Mỹ và các bên liên quan sẽ đóng vai trò quan trọng đối với diễn biến của thị trường năng lượng cũng như sự ổn định của kinh tế thế giới.
