Nhiều tàu thương mại neo đậu ở Vịnh Ba Tư hoặc đi qua eo biển Hormuz đang thay đổi dữ liệu theo dõi hành trình để thể hiện mối liên hệ với Trung Quốc, nhằm giảm nguy cơ bị tấn công trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại khu vực.
Kể từ khi xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát ngày 28-2, Tehran đã siết chặt kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này. Ít nhất 10 tàu thuyền được ghi nhận đã bị tấn công trong khu vực kể từ đó.
Trước rủi ro ngày càng gia tăng, một số tàu đã tìm cách “ngụy trang” bằng cách khai báo trên hệ thống theo dõi rằng họ có “toàn bộ thủy thủ đoàn là người Trung Quốc” hoặc thay đổi thông tin điểm đến thành “chủ sở hữu Trung Quốc”, qua đó tự liên kết với Bắc Kinh – đối tác kinh tế quan trọng của Iran.
Theo bà Ana Subasic, nhà phân tích rủi ro thương mại tại Kpler – công ty sở hữu nền tảng theo dõi hàng hải MarineTraffic – đây là một biện pháp phòng ngừa nhằm hạn chế nguy cơ bị nhắm mục tiêu.
“Đây dường như là những tín hiệu phòng ngừa được các tàu sử dụng nhằm giảm thiểu nguy cơ bị nhắm mục tiêu. Điều đó không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc thuộc sở hữu trực tiếp của Trung Quốc”, bà Subasic nói.
Ngày 9-3, tàu chở hàng Guan Yuan Fu Xing treo cờ Panama đã đi qua eo biển Hormuz an toàn, hai ngày sau khi thay đổi thông tin điểm đến trên thiết bị phát đáp AIS thành “CHỦ SỞ HỮU TRUNG QUỐC”.
Hệ thống nhận dạng tự động AIS - Automatic Identification System cho phép tàu thuyền phát tín hiệu về vị trí, thông tin tàu và điểm đến tới các cảng cũng như các phương tiện khác trên biển, tương tự hệ thống tín hiệu của máy bay. Những dữ liệu này được thu thập bởi các nền tảng theo dõi hàng hải như MarineTraffic.
Theo các dữ liệu được phân tích, trong tuần qua khoảng 30 tàu khác hoạt động tại Vịnh Ba Tư hoặc khi đi qua eo biển Hormuz cũng đã thực hiện các thao tác tương tự.
Một số trường hợp còn táo bạo hơn. Tàu Iron Maiden đăng ký tại Quần đảo Marshall và tàu Sino Ocean treo cờ Liberia đã treo các biểu tượng liên quan đến Trung Quốc khi đi qua eo biển, sau đó tháo bỏ khi đã rời khỏi khu vực.
Một số tàu khác thậm chí phát tín hiệu cho thấy chủ sở hữu hoặc thủy thủ đoàn là người Thổ Nhĩ Kỳ, dù chỉ trong thời gian ngắn.
Theo phân tích dữ liệu giao thông hàng hải của AFP, kể từ ngày 2-3 đã có hơn 20 tàu thương mại được phát hiện đi qua eo biển Hormuz. Một số tàu khác chọn cách tắt thiết bị định vị để che giấu vị trí, chỉ bật lại khi đã ra khỏi khu vực nguy hiểm.
Trong số các tàu phát tín hiệu khi cố gắng vượt qua tuyến đường này, AFP thống kê có 9 tàu chở dầu và 2 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).
Trước khi xung đột nổ ra, trung bình mỗi ngày có khoảng 138 tàu đi qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 25% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới.
Việc phong tỏa thực tế tại khu vực đã khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022.
Bộ trưởng Năng lượng Qatar, ông Saad al-Kaabi, cảnh báo rằng nếu các tàu chở dầu và tàu thương mại không thể lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz, giá dầu có thể tăng lên 150 USD/thùng trong vòng hai đến ba tuần, trong khi giá khí đốt tự nhiên có thể đạt 40 USD/triệu MMBtu.
Theo ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại International Crisis Group, việc làm gián đoạn vận tải hàng hải và đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao có thể giúp Iran gây áp lực lên Mỹ cũng như các đồng minh giàu dầu mỏ của Washington tại khu vực Vùng Vịnh.
Ngày 9-3, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố Paris sẽ tiếp tục phối hợp với các nước đối tác nhằm bảo đảm an toàn cho công dân châu Âu và duy trì tự do hàng hải trên các tuyến đường quốc tế.
Ông cho biết Pháp sẽ duy trì sự hiện diện quân sự tại Địa Trung Hải và Biển Đỏ, bao gồm triển khai thêm tàu chiến như tàu sân bay, và có thể mở rộng hoạt động tới eo biển Hormuz để bảo vệ an ninh hàng hải khu vực cũng như lợi ích của châu Âu.
Trong khi đó, Iran khẳng định tuyến đường thủy này chưa chính thức bị đóng cửa. Tuy nhiên, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani ngày 9-3 cảnh báo eo biển Hormuz sẽ không an toàn chừng nào cuộc xung đột còn tiếp diễn.
