Phòng thí nghiệm Nepal quá tải sau trận lũ quét lịch sử, chạy đua nhận dạng hơn 1.400 nạn nhân
Hàng nghìn mẫu ADN đang được xử lý ngày đêm tại các phòng thí nghiệm Nepal sau trận lũ quét khiến hơn 1.400 người thiệt mạng, trong khi hàng nghìn người vẫn mất tích.
Phòng thí nghiệm Nepal quá tải, chạy đua nhận dạng hơn 1.400 nạn nhân lũ quét
Đằng sau vẻ ngoài giản dị của một phòng thí nghiệm tại khu vực Khumaltar, Lalitpur, Nepal, đang diễn ra một trong những chiến dịch nhận dạng nạn nhân thảm họa phức tạp nhất mà quốc gia vùng Himalaya từng phải đối mặt. Những cỗ máy phát ra tiếng bíp đều đặn, những chiếc ghế sofa đã cũ và các hành lang yên tĩnh gần như không cho thấy quy mô khổng lồ của công việc đang diễn ra bên trong. Thế nhưng, nơi đây đang trở thành mắt xích đặc biệt quan trọng trong nỗ lực xác định danh tính hàng nghìn người thiệt mạng và mất tích sau trận lũ quét kinh hoàng ngày 26/8.
Trận lũ dọc hệ thống sông Bhotekoshi và Trishuli xảy ra sau một vụ sạt lở liên quan đến băng đá và đất đá tại khu vực Himalaya, cuốn theo bùn đất, đá và nước với sức tàn phá lớn, phá hủy nhiều ngôi làng, công trình và cơ sở hạ tầng ở miền bắc Nepal. Đến giữa tháng 9, các cơ quan chức năng Nepal đã thu hồi hơn 1.400 thi thể, trong đó có nhiều trường hợp chỉ còn lại một phần cơ thể. Các số liệu về người mất tích tiếp tục thay đổi theo quá trình rà soát danh sách; một số cập nhật cho thấy hàng nghìn người vẫn chưa được tìm thấy. Associated Press ngày 18/9 đưa tin tổng số người chết đã lên 1.403 và khoảng 6.150 người vẫn mất tích.
Quy mô thảm họa càng trở nên phức tạp khi các nạn nhân không chỉ là người Nepal. Theo The Straits Times, danh sách người nước ngoài mất tích liên quan đến 30 quốc gia, trong đó có 9 công dân Singapore, 189 người Ấn Độ, 65 người Mỹ, 55 người Malaysia, 54 người Ukraine, 37 người Trung Quốc, 33 người Australia, 33 người Latvia, 32 người Anh, 30 người Canada, cùng công dân Đức, Hàn Quốc, Nhật Bản và nhiều nước khác.
Sau nhiều tuần tập trung vào tìm kiếm, cứu hộ và thu hồi thi thể, nhiệm vụ cấp bách tiếp theo của Nepal là xác định danh tính những người đã tử vong. Với hàng nghìn gia đình đang chờ đợi, một mẫu ADN có thể là chìa khóa giúp họ biết được số phận của người thân sau thảm họa.
Hệ thống pháp y Nepal đối mặt khối lượng công việc chưa từng có
Điểm khó khăn nằm ở chỗ Nepal vốn không có một hệ thống pháp y được thiết kế để xử lý một thảm họa với số lượng nạn nhân lớn như vậy. Theo The Straits Times, hai cơ sở chính tham gia quá trình phân tích là Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Quốc gia Nepal (NFSL) và phòng thí nghiệm khoa học pháp y thuộc Cảnh sát Nepal. Tổng công suất phân tích ADN của các phòng thí nghiệm này trước đây chưa từng vượt quá khoảng 1.500 mẫu mỗi năm.
Trong khi đó, chỉ riêng chiến dịch nhận dạng nạn nhân lũ quét đã tạo ra lượng mẫu lên tới hàng nghìn. Tính đến ngày 13/9, theo số liệu được The Straits Times dẫn lại, Nepal đã thu thập 3.132 mẫu ADN, gồm 1.286 mẫu từ người đã tử vong và 1.846 mẫu từ thân nhân của những người mất tích. Khoảng 1.230 thi thể đã được chôn cất sau khi hoàn tất việc thu thập mẫu phục vụ nhận dạng trong tương lai.
Đến ngày 20/9, Radio Nepal cho biết tổng cộng 1.436 thi thể đã được thu hồi. Cơ quan chức năng đã thu thập 3.283 mẫu ADN, gồm 1.286 mẫu từ người chết và 1.997 mẫu từ thân nhân. 1.292 thi thể đã được xử lý chôn cất sau khi lấy mẫu ADN, trong khi thông tin của 1.362 thi thể chưa xác định danh tính đã được đăng tải để phục vụ quá trình nhận dạng.
Đây là một khối lượng công việc đặc biệt lớn đối với một hệ thống vốn chủ yếu xử lý các vụ giám định quan hệ huyết thống, hồ sơ nhập cư và một số vụ án hình sự. Nhận dạng nạn nhân thảm họa lại là một quy trình hoàn toàn khác, đòi hỏi phải thu thập, bảo quản, phân tích và đối chiếu hàng loạt mẫu trong điều kiện thi thể có thể đã bị phân hủy, vùi trong bùn đất hoặc bị phân mảnh.
Các chuyên gia pháp y Nepal phải tận dụng nhiều phương pháp khác nhau. Trong những trường hợp có thể thực hiện, dấu vân tay được thu thập để hỗ trợ xác định danh tính. Tuy nhiên, với những thi thể đã ngâm nước lâu ngày hoặc bị tổn thương nghiêm trọng, ADN lấy từ xương và răng thường trở thành nguồn vật liệu quan trọng hơn do khả năng bảo tồn tốt hơn so với máu và mô mềm.
Quá trình xử lý xương và răng cũng không hề đơn giản. Theo The Straits Times, các mẫu này có thể phải được nghiền thành bột rồi xử lý bằng hóa chất trong thời gian kéo dài trước khi tiếp tục các bước tách chiết và phân tích ADN. Toàn bộ quy trình đối với một mẫu xương hoặc răng có thể mất tới khoảng bốn ngày, trong khi mẫu máu từ thân nhân có thể được xử lý nhanh hơn đáng kể.
Điều đó đồng nghĩa một phòng thí nghiệm vốn chỉ xử lý một lượng mẫu tương đối hạn chế mỗi năm nay phải tăng tốc chưa từng có. Theo The Straits Times, NFSL đang xử lý khoảng 60 mẫu mỗi ngày, trong khi phòng thí nghiệm pháp y của cảnh sát Nepal thực hiện khoảng 25-30 mẫu mỗi ngày. Hơn 10 chuyên gia pháp y Nepal phải làm việc xuyên cả ngày lễ và cuối tuần để giải quyết khối lượng công việc khổng lồ.
Cuộc chạy đua ADN để trả lời hàng nghìn gia đình
Với các chuyên gia pháp y, thách thức không chỉ nằm ở số lượng mẫu. Những thi thể được tìm thấy sau nhiều ngày ngâm trong nước, bùn đất và chịu tác động của môi trường có thể bị phân hủy nghiêm trọng. Các phần cơ thể thậm chí có thể bị tách rời hoặc trộn lẫn với vật chất khác trong dòng lũ, khiến quá trình thu thập và xử lý mẫu trở nên phức tạp hơn nhiều.
Các chuyên gia từng cảnh báo rằng nước lũ kéo dài có thể làm tổn thương mô mềm, trong khi bùn, thực vật, nhiên liệu, nước thải và nhiều loại vật chất khác có thể gây nhiễm bẩn mẫu. Khi các phần thi thể bị phân mảnh hoặc trộn lẫn, việc lập hồ sơ và đối chiếu cũng trở nên khó khăn hơn.
Chính vì vậy, ADN đang đóng vai trò trung tâm trong quá trình nhận dạng. Từ ngày 9/9, cảnh sát Nepal bắt đầu thu thập mẫu ADN từ thân nhân của những người địa phương mất tích. Các quốc gia có công dân mất tích cũng tiến hành lấy mẫu từ thân nhân và chia sẻ hồ sơ ADN với phía Nepal.
Singapore là một trong những nước tham gia hỗ trợ trực tiếp. Lực lượng Cảnh sát Singapore đã cử đội nhận dạng nạn nhân thảm họa tới Nepal và thu thập mẫu ADN từ thân nhân của 9 công dân Singapore mất tích. Theo Eugene Wang, chỉ huy đội nhận dạng nạn nhân thảm họa của Cảnh sát Singapore tại Nepal, vì Nepal là nơi xảy ra thảm họa nên việc đối chiếu ADN cuối cùng thuộc trách nhiệm của phía Nepal theo quy trình quốc tế.
Không chỉ Singapore, Nepal còn nhận được sự hỗ trợ về chuyên gia, thiết bị, bộ xét nghiệm và nguồn lực từ nhiều quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ. Sự hỗ trợ quốc tế giúp các phòng thí nghiệm Nepal tăng khả năng xử lý mẫu trong bối cảnh nguồn nhân lực, thiết bị và kinh phí trong nước đều có giới hạn.
Thực tế, đây không còn đơn thuần là một cuộc chạy đua về công nghệ. Đó còn là cuộc chạy đua với thời gian để bảo toàn bằng chứng nhận dạng và mang lại câu trả lời cho các gia đình. Ngay từ đầu tháng 9, các cơ quan chức năng Nepal đã phải tính đến việc chôn cất những thi thể chưa xác định danh tính sau khi lấy mẫu ADN và lưu giữ thông tin cần thiết, bởi điều kiện bảo quản thi thể lâu dài tại các cơ sở y tế và nhà xác không đủ đáp ứng quy mô thảm họa.
Đến nay, hoạt động tìm kiếm và thu hồi vẫn tiếp tục tại nhiều khu vực bị ảnh hưởng. Địa hình núi cao, bùn đất dày, các công trình thủy điện bị phá hủy và mạng lưới đường sá bị chia cắt khiến lực lượng cứu hộ phải đối mặt với những điều kiện đặc biệt khó khăn. Reuters cho biết nhiều cơ sở thủy điện dọc sông Trishuli bị bùn đất, đá, gỗ và đất đá vùi lấp, trong đó một số đường hầm trở thành khu vực đặc biệt khó tiếp cận.
Đằng sau mỗi con số thống kê là một gia đình vẫn đang chờ đợi. Một mẫu ADN có thể chỉ là một con số trong bảng xét nghiệm đối với phòng thí nghiệm, nhưng với người thân của một nạn nhân mất tích, kết quả ấy có thể là thông tin cuối cùng giúp họ khép lại những ngày tháng chờ đợi trong vô vọng.
Thảm họa ngày 26/8 vì thế vẫn chưa kết thúc khi nước lũ rút đi. Với Nepal, một cuộc chiến khác đang diễn ra âm thầm trong những phòng thí nghiệm nhỏ: từng mẫu xương, chiếc răng, dấu vân tay và mẫu máu được xử lý, đối chiếu để trả lại danh tính cho những người đã bị dòng nước cuốn đi. Quy mô công việc hiện nay cho thấy đây là một trong những nhiệm vụ nhận dạng nạn nhân thảm họa lớn và phức tạp nhất mà hệ thống pháp y Nepal từng phải thực hiện.
