Lý giải nguyên nhân khiến giá xăng dầu trong nước ngày 27/3 lao dốc nhưng thế giới đang 'đu đỉnh'?
Từ 0h ngày 27/3, giá xăng dầu trong nước đồng loạt giảm mạnh khi Chính phủ quyết định áp dụng mức thuế 0% với hàng loạt sắc thuế quan trọng. Động thái chưa từng có này diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, đặt ra nhiều câu hỏi về chiến lược điều hành và tác động thực tế.
Đêm 26/3, Bộ Công Thương thông báo điều chỉnh giảm giá bán lẻ xăng dầu trên toàn quốc, đồng thời triển khai chính sách tài khóa đặc biệt theo Quyết định 482/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Chính sách có hiệu lực từ 0h ngày 27/3 đến hết 15/4/2026, với điểm đáng chú ý là đưa hàng loạt loại thuế về mức 0%.
Cụ thể, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay được giảm về 0 đồng/lít. Đồng thời, các mặt hàng này không phải kê khai và nộp thuế giá trị gia tăng (VAT), nhưng vẫn được khấu trừ thuế đầu vào. Đáng chú ý, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng cũng được đưa về mức 0%.
Song song đó, trước đó ngày 9/3, Chính phủ đã ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP, áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi MFN 0% đối với xăng dầu nhập khẩu đến hết 30/4. Sự kết hợp của hai chính sách này khiến xăng dầu tại Việt Nam gần như được “miễn thuế hoàn toàn” trong thời gian ngắn.
Trước khi các chính sách này có hiệu lực, xăng RON95 tại Việt Nam phải gánh tổng thuế phí khoảng 30–35%, trong khi dầu diesel chịu mức 15–20%. Các loại thuế bao gồm thuế nhập khẩu (MFN và FTA), thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và VAT.
Trong đó, thuế nhập khẩu xăng dầu trước đây dao động từ 7–10% theo cơ chế tối huệ quốc (MFN), thậm chí có trường hợp lên tới 20%. Với các hiệp định thương mại tự do (FTA), thuế nhập khẩu xăng từ Hàn Quốc khoảng 8%, từ ASEAN khoảng 10%. Riêng dầu diesel từ nhiều đối tác được áp thuế 0%.
Ngoài ra, các loại thuế nội địa cũng chiếm tỷ trọng đáng kể, như thuế bảo vệ môi trường ở mức 2.000 đồng/lít với xăng, 1.000 đồng/lít với dầu diesel và 600 đồng/lít với nhiên liệu bay; thuế VAT phổ biến là 10%.
Việc đưa toàn bộ các sắc thuế này về 0% trong thời gian ngắn được xem là biện pháp mạnh tay nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trong nước, trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động phức tạp.
Trên thực tế, nguồn cung toàn cầu đang chịu áp lực lớn. Nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á phải giảm công suất do gián đoạn nguồn cung, trong khi giá khí đốt tại châu Âu tăng hơn 60%, kéo theo chi phí sinh hoạt và sản xuất leo thang. Tại Pháp, giá xăng đã lên tới khoảng 1,87 euro/lít, còn dầu diesel khoảng 2,03 euro/lít.
Trước tình hình này, hàng loạt quốc gia đã áp dụng các biện pháp mạnh. Hàn Quốc triển khai cơ chế giá trần và kiểm soát thị trường ngoại hối; Hungary áp trần giá xăng dầu và mở kho dự trữ quốc gia; Slovenia hạn chế lượng mua nhiên liệu mỗi ngày.
Tại châu Âu, nhiều nước kết hợp điều tiết giá với chính sách thuế. Tây Ban Nha tung gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro và giảm VAT năng lượng từ 21% xuống 10%, trong khi Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá để ổn định tâm lý thị trường.
Ở châu Á, các quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn cung qua eo biển Hormuz cũng tăng cường các biện pháp ứng phó. Sri Lanka áp hạn mức nhiên liệu, Philippines rút ngắn tuần làm việc khu vực công, còn Thái Lan xem xét áp trần giá và hạn chế phương tiện.
Trong bối cảnh đó, giá xăng dầu tại Việt Nam hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều nước trong khu vực. Tại Thái Lan, giá xăng đã lên khoảng 26.400 đồng/lít sau trợ giá; tại Campuchia khoảng 35.600 đồng/lít; Trung Quốc khoảng 34.600 đồng/lít; trong khi Lào lên tới gần 47.600 đồng/lít.
Việc duy trì mức giá thấp hơn khu vực nhưng vẫn đảm bảo nguồn cung cho thấy hiệu quả của cơ chế điều hành linh hoạt, kết hợp giữa công cụ thị trường và chính sách bình ổn.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định những nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Việt Nam vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên vẫn là đảm bảo nguồn cung và kiểm soát giá. Về dài hạn, cần tăng dự trữ chiến lược, đẩy mạnh năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Trong nước, Bộ Công Thương đã liên tục chỉ đạo hệ thống phân phối duy trì bán hàng thông suốt, không để xảy ra gián đoạn. Đồng thời, cơ chế nhập khẩu cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, giúp doanh nghiệp đa dạng nguồn cung.
Công tác điều hành giá tiếp tục bám sát diễn biến thị trường thế giới, kết hợp Quỹ Bình ổn và chính sách thuế phí nhằm hạn chế biến động mạnh, góp phần kiểm soát lạm phát và giữ ổn định kinh tế vĩ mô.
