Bão năm 2026 vượt kỷ lục năm 2018, El Niño mạnh bất thường và biển nóng lên đáng lo ngại
Mùa bão năm 2026 tại khu vực Đông và Trung Thái Bình Dương đã vượt kỷ lục năng lượng bão tích lũy ghi nhận năm 2018. El Niño tiếp tục mạnh lên, kết hợp với nhiệt độ mặt biển cao bất thường tại một số khu vực, đang được chú ý trong bối cảnh hàng loạt cơn bão mạnh xuất hiện và gây ngập lụt, sạt lở tại Mexico.
Mùa bão năm 2026 vượt kỷ lục năng lượng bão tích lũy
Mùa bão năm 2026 tại khu vực Đông và Trung Thái Bình Dương đang ghi nhận diễn biến đáng chú ý khi chỉ số năng lượng bão tích lũy (ACE) vượt mức từng được ghi nhận trong năm 2018. Theo các thông tin được công bố, hoạt động bão tại khu vực này tăng mạnh từ cuối tháng 9, với sự xuất hiện liên tiếp của nhiều hệ thống nhiệt đới có cường độ lớn.
Theo hãng tin AP ngày 12/10, nhà nghiên cứu khí tượng Phil Klotzbach thuộc Đại học bang Colorado cho biết hoạt động bão tăng mạnh từ cuối tháng 9, thời điểm bão Odalys hình thành. Sau đó, khu vực Đông và Trung Thái Bình Dương tiếp tục ghi nhận các cơn bão như Polo, Rachel và Simon, góp phần làm gia tăng tổng năng lượng của cả mùa bão.
Đáng chú ý, bão Polo được cho là đã duy trì cường độ cấp 5 trong khoảng hai ngày rưỡi. Đây là diễn biến cho thấy một số xoáy thuận nhiệt đới có thể giữ sức gió cực mạnh trong thời gian tương đối dài khi gặp điều kiện khí quyển và đại dương thuận lợi.
Năng lượng bão tích lũy, thường được gọi là ACE theo tên tiếng Anh Accumulated Cyclone Energy, là chỉ số được các nhà khí tượng sử dụng để đánh giá tổng mức độ hoạt động của một mùa bão. Chỉ số này được tính toán dựa trên cường độ gió duy trì của các xoáy thuận nhiệt đới trong suốt thời gian hoạt động.
Khác với việc chỉ đếm số lượng bão hình thành, ACE phản ánh cả sức mạnh và thời gian tồn tại của các hệ thống nhiệt đới. Một mùa bão có ít cơn bão nhưng xuất hiện nhiều hệ thống mạnh, kéo dài nhiều ngày vẫn có thể đạt chỉ số ACE cao. Ngược lại, số lượng bão lớn chưa chắc đồng nghĩa với tổng năng lượng bão tích lũy ở mức kỷ lục nếu phần lớn các hệ thống tồn tại trong thời gian ngắn hoặc có cường độ yếu.
Việc mùa bão năm 2026 vượt mức ACE của năm 2018 vì thế cho thấy tổng hoạt động của các xoáy thuận nhiệt đới tại khu vực được đề cập đã đạt mức đặc biệt cao. Tuy nhiên, chỉ số này không trực tiếp phản ánh tổng thiệt hại về người và tài sản, cũng không thể được sử dụng riêng lẻ để kết luận mùa bão nào nguy hiểm nhất đối với cộng đồng.
Trước khi mùa bão diễn ra, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) đã dự báo khả năng hoạt động bão cao hơn bình thường tại Đông Thái Bình Dương. Trong dự báo công bố ngày 21/5/2026, cơ quan này nhận định khu vực có 70% khả năng trải qua mùa bão trên mức trung bình, với chỉ số ACE có thể đạt 120-190% mức trung vị.
Diễn biến thực tế được ghi nhận trong mùa bão năm nay cho thấy hoạt động của các xoáy thuận nhiệt đới tại khu vực này tiếp tục thu hút sự quan tâm của giới chuyên gia. Dù vậy, việc lý giải đầy đủ nguyên nhân dẫn đến kỷ lục cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố, từ trạng thái nhiệt của đại dương, hoàn lưu khí quyển đến độ ẩm và đặc điểm của từng hệ thống bão.
El Niño mạnh lên, tạo điều kiện thuận lợi cho bão phát triển
Một trong những yếu tố được chú ý khi đánh giá mùa bão Thái Bình Dương năm 2026 là El Niño. Đây là hiện tượng khí hậu tự nhiên gắn với sự ấm lên bất thường của nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương, đồng thời gây ra những thay đổi trong hoàn lưu khí quyển trên diện rộng.
Theo bản dự báo ngày 8/10/2026 của Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc NOAA, El Niño tiếp tục mạnh lên. Chỉ số nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 trong tháng 9 cao hơn mức trung bình 2,1 độ C, trong khi tại một số khu vực phía đông xích đạo Thái Bình Dương, mức chênh lệch được ghi nhận vượt 4 độ C.
NOAA nhận định El Niño mạnh đến rất mạnh có khả năng kéo dài qua giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3/2027. Nếu kịch bản này diễn ra, hiện tượng khí hậu trên sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng cần theo dõi khi đánh giá các hình thái thời tiết và hoạt động bão tại nhiều khu vực trên thế giới.
El Niño có thể tác động đến sự hình thành và phát triển của bão thông qua những thay đổi về hoàn lưu khí quyển, nhiệt độ mặt biển và độ đứt gió theo chiều thẳng đứng. Tại Đông và Trung Thái Bình Dương, hiện tượng này thường gắn với điều kiện độ đứt gió thuận lợi hơn cho sự phát triển của xoáy thuận nhiệt đới.
Độ đứt gió theo chiều thẳng đứng là sự thay đổi về tốc độ hoặc hướng gió giữa các tầng khí quyển. Khi độ đứt gió mạnh, cấu trúc của một hệ thống nhiệt đới có thể bị nghiêng lệch, khiến vùng đối lưu và lõi bão khó duy trì tổ chức. Ngược lại, khi độ đứt gió yếu hơn, cấu trúc bão có thể ổn định hơn, tạo điều kiện để hệ thống tiếp tục phát triển nếu những yếu tố khác cũng thuận lợi.
Bên cạnh đó, nhiệt độ đại dương đóng vai trò cung cấp năng lượng cho các hệ thống bão. Nước biển ấm giúp tăng lượng nhiệt và hơi ẩm sẵn có, tạo điều kiện cho quá trình đối lưu phát triển. Khi không khí ẩm bốc lên, hơi nước ngưng tụ và giải phóng nhiệt, góp phần duy trì hoạt động của hệ thống nhiệt đới.
Tuy nhiên, không phải cứ nhiệt độ mặt biển tăng là bão sẽ hình thành hoặc mạnh lên. Một xoáy thuận nhiệt đới còn cần sự kết hợp của nhiều điều kiện, bao gồm nhiễu động khí quyển ban đầu, độ ẩm, cấu trúc gió và khả năng duy trì vùng đối lưu. Chỉ cần một trong những yếu tố quan trọng không thuận lợi, quá trình phát triển của bão cũng có thể bị hạn chế.
Trong mùa bão năm 2026, sự kết hợp giữa El Niño, trạng thái nhiệt của đại dương và hoàn lưu khí quyển được xem là những yếu tố cần nghiên cứu để lý giải mức năng lượng bão tích lũy cao. Dẫu vậy, việc xác định chính xác mức đóng góp của từng yếu tố đòi hỏi các phân tích khí tượng chuyên sâu, thay vì quy toàn bộ diễn biến cho riêng El Niño.
Một vấn đề khác được quan tâm là mối quan hệ giữa mùa bão kỷ lục và biến đổi khí hậu dài hạn. Hai vấn đề này có liên quan đến hệ thống khí hậu nhưng không đồng nhất. Một mùa bão có ACE cao chưa đủ để chứng minh biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp, cũng không có nghĩa mọi khu vực đều sẽ ghi nhận nhiều bão hơn trong tương lai.
Để đánh giá xu hướng dài hạn, các nhà khoa học cần xem xét dữ liệu trong nhiều năm, đồng thời phân tích sự thay đổi về cường độ, lượng mưa, thời gian tồn tại và đặc điểm đường đi của bão. Việc tách biệt ảnh hưởng của El Niño với xu hướng nóng lên toàn cầu cũng là bước quan trọng để hiểu rõ hơn các rủi ro khí hậu trong những năm tới.
Bão gây ngập lụt, sạt lở tại Mexico
Trong khi mùa bão tại Đông và Trung Thái Bình Dương ghi nhận chỉ số năng lượng tích lũy ở mức kỷ lục, nhiều khu vực ven biển Mexico cũng phải đối mặt với nguy cơ mưa lớn, ngập lụt và sạt lở do các hệ thống nhiệt đới gây ra.
Theo Reuters ngày 12/10, bão Simon di chuyển chậm ngoài khơi bờ biển phía tây Mexico, khiến nhà chức trách cảnh báo nguy cơ lũ lụt và sạt lở tại các bang Jalisco, Colima và Sinaloa. Tại một số địa phương, mực nước sông dâng cao, đường phố và nhà dân bị ngập, trong khi lực lượng chức năng chuẩn bị phương án sơ tán người dân tại những khu vực có nguy cơ cao.
Đáng chú ý, tốc độ di chuyển của bão là yếu tố có thể làm gia tăng mức độ nguy hiểm, ngay cả khi sức gió không đạt mức cao nhất. Một hệ thống nhiệt đới di chuyển chậm có thể khiến mưa lớn tập trung trong thời gian dài tại cùng một địa điểm, làm đất bão hòa nước, tăng dòng chảy mặt và gây áp lực lên hệ thống thoát nước.
Đối với các khu vực có địa hình dốc, nguy cơ sạt lở có thể tăng lên khi mưa lớn kéo dài. Trong khi đó, tại những vùng trũng thấp hoặc khu dân cư nằm gần sông suối, nước có thể dâng nhanh, gây ngập nhà cửa, đường giao thông và ảnh hưởng đến hoạt động đi lại của người dân.
Cũng theo thông tin AP ngày 12/10, tàn dư bão Rachel gây mưa lớn và lũ lụt tại bang Baja California, phía tây bắc Mexico. Các đợt lũ và sạt lở liên quan đến hệ thống này khiến ít nhất 4 người thiệt mạng và 6 người mất tích tại khu vực được đưa tin. Mưa lớn từ tàn dư bão còn gây ngập tại một số địa phương ở miền tây nam nước Mỹ.
Những diễn biến trên cho thấy tác động của một cơn bão không chỉ được đánh giá bằng sức gió cực đại hay cấp độ mạnh nhất mà hệ thống đạt được. Lượng mưa, tốc độ di chuyển, địa hình, khả năng thoát nước và mức độ dễ bị tổn thương của khu dân cư đều có thể quyết định mức độ thiệt hại.
Ngay cả sau khi một cơn bão suy yếu hoặc tan rã, lượng hơi ẩm và các dải mây mưa còn sót lại vẫn có thể gây mưa lớn tại những khu vực mà hệ thống đi qua. Vì vậy, cơ quan chức năng thường phải tiếp tục theo dõi nguy cơ lũ quét, lũ sông và sạt lở trong giai đoạn sau bão, thay vì chỉ tập trung vào thời điểm gió mạnh nhất.
Đối với người dân tại các vùng có cảnh báo thiên tai, việc theo dõi thông tin chính thức, tránh đi qua đường ngập sâu, không tiếp cận khu vực sông suối có dòng chảy xiết và chủ động di chuyển khỏi vùng có nguy cơ sạt lở là những biện pháp quan trọng để hạn chế rủi ro.
Nhìn chung, mùa bão năm 2026 tại Đông và Trung Thái Bình Dương đang cho thấy mức độ hoạt động đặc biệt cao khi chỉ số năng lượng bão tích lũy vượt kỷ lục năm 2018. El Niño mạnh lên, nhiệt độ mặt biển và các điều kiện khí quyển thuận lợi là những yếu tố cần được xem xét khi lý giải diễn biến này.
Tuy nhiên, kỷ lục về ACE không đồng nghĩa mọi cơn bão đều mạnh hơn hoặc thiệt hại trong toàn khu vực đều tăng tương ứng. Những tác động thực tế phụ thuộc vào đặc điểm từng hệ thống, đường đi, lượng mưa và khả năng ứng phó của địa phương. Trong thời gian tới, việc theo dõi sát các bản tin khí tượng và tiếp tục nghiên cứu mối quan hệ giữa El Niño, đại dương và hoạt động bão sẽ giúp nâng cao khả năng đánh giá, cảnh báo và giảm thiểu rủi ro thiên tai.
