Bộ Công Thương đề xuất bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ năm 2027, doanh nghiệp được tự quyết giá bán
Bộ Công Thương đề xuất chấm dứt trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngày 1/1/2027, đồng thời chuyển sang cơ chế doanh nghiệp tự quyết định giá bán. Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước vẫn có thể áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định để bình ổn thị trường.
Đề xuất trên được đưa ra trong dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến để hoàn thiện.
Doanh nghiệp phải công khai giá mới trước ít nhất 30 phút
Theo dự thảo, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất không công bố giá cơ sở xăng dầu định kỳ. Thay vào đó, doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được tự quyết định giá bán, đồng thời thực hiện kê khai và kết nối dữ liệu để cơ quan quản lý theo dõi, giám sát.
Doanh nghiệp đầu mối phải công khai giá bán mới trước ít nhất 30 phút so với thời điểm áp dụng, trong đó nêu rõ giờ, phút có hiệu lực. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng tăng giá sớm hoặc chậm điều chỉnh giảm giá.
Các doanh nghiệp cũng không được lợi dụng việc điều chỉnh giá để ngừng bán hoặc hạn chế bán hàng trái quy định. Thông báo, dữ liệu về thời điểm công bố, cập nhật giá và các giao dịch liên quan phải được lưu trữ, không được chỉnh sửa hoặc xóa.
Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh sẽ sử dụng dữ liệu kê khai để giám sát thị trường, phát hiện dấu hiệu thông đồng hoặc liên kết độc quyền giữa các thương nhân.
Đối với thương nhân phân phối thuộc cùng hệ thống, dự thảo cho phép tự quyết định giá nhưng không được vượt mức giá do doanh nghiệp đầu mối cung cấp công bố. Khi doanh nghiệp đầu mối tăng giá, đơn vị phân phối không bắt buộc phải tăng tương ứng.
Riêng tại các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối, giá bán có thể cao hơn nhưng mức chênh lệch không quá 2%.
Về chi phí kinh doanh định mức trong công thức tính giá, Bộ Công Thương sẽ thông báo mức điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng và thời điểm áp dụng, chậm nhất vào ngày 31/1 hằng năm. Doanh nghiệp có trách nhiệm báo cáo chi phí thực tế hằng năm và thực hiện kiểm toán độc lập ba năm một lần.
Dự thảo cũng đưa ra các dấu hiệu để điều tra hành vi hạn chế cạnh tranh. Trong đó, cơ quan chức năng sẽ xem xét trường hợp từ hai doanh nghiệp đầu mối hoặc thương nhân phân phối trở lên trên cùng địa bàn, có tổng thị phần từ 30% trở lên, xuất hiện dấu hiệu thông đồng hoặc thỏa thuận giá không xuất phát từ biến động của các yếu tố đầu vào.
Theo Bộ Công Thương, cơ chế này nhằm tăng cường giám sát giá và kiểm soát hành vi hạn chế cạnh tranh trong bối cảnh doanh nghiệp được trao quyền chủ động hơn trong việc định giá bán xăng dầu.
Đề xuất chấm dứt hoạt động Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ năm 2027
Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất đưa Quỹ bình ổn giá xăng dầu ra khỏi danh mục các biện pháp bình ổn giá, đồng thời chấm dứt việc trích lập và chi sử dụng quỹ từ ngày 1/1/2027.
Đối với nguồn ngân sách tạm ứng theo Nghị quyết 69/NQ-CP về triển khai thực hiện chi tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ nguồn tăng thu ngân sách Trung ương năm 2025, dự thảo đề xuất xử lý theo phương án hoàn trả.
Trường hợp đến đầu năm 2027, số dư quỹ được tạm ứng tại các doanh nghiệp đầu mối chưa đủ để hoàn trả ngân sách, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục điều hành việc trích lập cho đến khi đủ số tiền phải hoàn trả.
Sau khi hoàn tất việc xử lý quỹ, phần số dư thặng dư còn lại, nếu có, phải được nộp toàn bộ vào ngân sách nhà nước trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi Chính phủ phê duyệt báo cáo quyết toán quỹ.
Dự thảo đồng thời bổ sung chế tài đối với doanh nghiệp chậm quyết toán. Theo đó, doanh nghiệp đầu mối chậm quá 60 ngày có thể bị đình chỉ kinh doanh tạm thời; nếu chậm quá 90 ngày, doanh nghiệp có thể bị thu hồi giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối.
Các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của số liệu quyết toán và thực hiện phong tỏa tài khoản quỹ theo quy định.
Nhà nước vẫn có thể áp dụng biện pháp bình ổn khi cần thiết
Dù đề xuất chấm dứt hoạt động Quỹ bình ổn giá xăng dầu, Bộ Công Thương vẫn đưa vào dự thảo các công cụ can thiệp trong trường hợp cần thiết.
Cụ thể, Nhà nước có thể áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc mức giá cụ thể trong một thời hạn nhất định để bình ổn thị trường. Khi hết thời hạn mà không có quyết định gia hạn, biện pháp bình ổn sẽ tự động hết hiệu lực.
Khi đó, doanh nghiệp quay lại cơ chế tự quyết định, công bố và kê khai giá bán, trừ trường hợp cơ quan có thẩm quyền có quyết định khác.
Như vậy, theo phương án đang được đề xuất, cơ chế quản lý giá xăng dầu sẽ chuyển theo hướng tăng quyền chủ động định giá cho doanh nghiệp, đi kèm yêu cầu công khai dữ liệu và giám sát cạnh tranh. Việc bỏ Quỹ bình ổn không đồng nghĩa Nhà nước từ bỏ các công cụ can thiệp giá khi thị trường xuất hiện biến động cần xử lý.
