Đề Văn tốt nghiệp THPT 2026 nhắc đến Steve Jobs: Không biết nhân vật này có bị thiệt thòi?
Đề thi môn Ngữ Văn kỳ tốt nghiệp THPT năm 2026 đang trở thành tâm điểm tranh luận trên các diễn đàn mạng xã hội. Sự xuất hiện của câu hỏi liên quan đến tỷ phú công nghệ Steve Jobs khiến dư luận đặt nghi vấn lớn về tính công bằng dành cho mọi thí sinh.
Đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026 đang thu hút nhiều ý kiến thảo luận sau khi xuất hiện câu hỏi nghị luận xã hội liên quan đến Steve Jobs. Bên cạnh những đánh giá tích cực về tinh thần đổi mới, một số ý kiến cũng đặt vấn đề liệu việc sử dụng những biểu tượng công nghệ nổi tiếng thế giới trong đề thi có tạo ra khoảng cách đối với một bộ phận thí sinh hay không.
Chuyên gia giáo dục nói gì về đề thi Văn tốt nghiệp THPT 2026 nhắc đến Steve Jobs?
Trao đổi với Báo Thanh Niên về vấn đề này, ông Trần Thái, Hiệu trưởng đồng thời là giáo viên ngữ văn Trường tiểu học và trung học Athena Đà Lạt, phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, cho rằng đề thi năm nay thể hiện rõ định hướng đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 khi tập trung đánh giá năng lực thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức.
Thực tế, đề bài nghị luận xã hội đặt ra câu hỏi làm cách nào để tạo dựng những hình mẫu như vị tỷ phú công nghệ Mỹ tại Việt Nam. Vấn đề này lập tức thổi bùng tranh cãi về khả năng tiếp cận thông tin không đồng đều của học sinh.
Theo ông Trần Thái: "Đề bài sử dụng các nhân vật như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk làm điểm tựa cho câu nghị luận xã hội. Về mặt ý tưởng, đây là những biểu tượng tiêu biểu của đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và khả năng tạo ra những thay đổi lớn cho xã hội. Việc đưa những nhân vật này vào đề thi giúp văn học và giáo dục kết nối với hơi thở của thời đại, thay vì chỉ bó hẹp trong những vấn đề quen thuộc. Tuy nhiên, từ góc độ khảo thí, cần xem xét liệu đề thi có đang mặc định rằng mọi học sinh đều có chung nền tảng hiểu biết về những nhân vật này hay không?".
Sự chênh lệch điều kiện sống giữa các khu vực có thể tạo ra rào cản lớn đối với học sinh nông thôn hoặc vùng sâu vùng xa. Việc thiếu cơ hội cập nhật tin tức công nghệ thường xuyên khiến các em gặp bất lợi lớn trước định dạng đề thi này.
Hiệu trưởng trường Athena Đà Lạt phân tích thêm: "Trong điều kiện tiếp cận thông tin còn có sự khác biệt giữa các vùng miền, giữa học sinh thành thị và nông thôn, không phải em nào cũng có cơ hội tiếp xúc thường xuyên với các biểu tượng công nghệ toàn cầu. Nếu một học sinh không biết Steve Jobs hay Elon Musk là ai, các em có thể gặp khó khăn trong việc nhận diện chính xác yêu cầu của đề, dù năng lực tư duy và khả năng viết vẫn tốt".
Kỳ thi cấp quốc gia luôn đòi hỏi khắt khe về tính bình đẳng cho toàn bộ sĩ tử tham gia. Việc đòi hỏi kiến thức bổ trợ nằm ngoài chương trình học chính khóa dễ làm giảm độ chính xác khi đánh giá năng lực làm bài thực tế.
Bày tỏ quan điểm về nguyên tắc ra đề, ông Thái nhấn mạnh: "Nguyên tắc quan trọng của một kỳ thi quốc gia là bảo đảm tính công bằng và khả năng tiếp cận đối với mọi đối tượng thí sinh. Đề thi hoàn toàn có thể sử dụng những nhân vật nổi tiếng làm ngữ cảnh, nhưng nên cung cấp đủ thông tin để học sinh hiểu được bản chất vấn đề mà không bắt buộc phải có kiến thức nền bên ngoài chương trình học. Điều cần được đánh giá là khả năng suy nghĩ, lập luận và bày tỏ quan điểm của học sinh, chứ không phải mức độ hiểu biết trước đó về một nhân vật cụ thể".
Đề thi Văn tốt nghiệp THPT có giới hạn số chữ và rào cản bộc lộ tư duy sâu?
Bên cạnh yếu tố nhân vật, cấu trúc định lượng bài thi năm nay cũng là chủ đề được giới chuyên môn đem ra mổ xẻ. Theo quy định, phần nghị luận xã hội bị giới hạn trong khoảng 200 từ, còn phần nghị luận văn học khống chế khoảng 600 từ.
Mức giới hạn cơ học này tạo ra sự thống nhất cho hội đồng chấm và giúp học sinh phân bổ thời gian. Dẫu vậy, đối với những câu hỏi mang tính gợi mở cao, định lượng này vô tình bó buộc năng lực viết của học sinh giỏi.
Nhận định về mặt kỹ thuật, ông Trần Thái nêu quan điểm: "Về mặt kỹ thuật, quy định này giúp học sinh định hướng được phạm vi bài làm, bảo đảm sự thống nhất trong đánh giá và phù hợp với thời gian làm bài. Song với những vấn đề mang tính mở, giàu chiều sâu như câu hỏi về "Steve Jobs Việt Nam" hay bài thơ nhiều tầng ý nghĩa của Nguyễn Đình Thi, dung lượng này phần nào giới hạn khả năng triển khai ý tưởng của những học sinh có năng lực tư duy và cảm thụ tốt. Một đề thi hướng đến phát triển năng lực không chỉ cần những câu hỏi mở mà cũng cần một không gian đủ rộng để học sinh thể hiện chiều sâu suy nghĩ và bản sắc cá nhân".
Câu hỏi về việc tìm kiếm giải pháp phát triển nhân tài công nghệ vốn chứa đựng nhiều tầng nghĩa phức tạp. Học sinh cần mổ xẻ từ chính sách, giáo dục cho đến tinh thần dấn thân của người trẻ trước làn sóng số hóa toàn cầu.
Do đó, độ dài dưới hai trăm từ chỉ đủ để người viết liệt kê các ý kiến ở mức độ bề nổi. Học sinh không có đất diễn để đưa ra các lập luận phản biện sắc sảo hay giải pháp mang tính đột phá.
Nói rõ hơn về sự bất cập này, ông Thái khẳng định: "Một vấn đề như "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?" không đơn thuần là câu chuyện về một cá nhân thành công mà liên quan đến nhiều khía cạnh như môi trường giáo dục, chính sách phát triển nhân tài, văn hóa đổi mới sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp, khả năng chấp nhận thất bại và trách nhiệm của người trẻ trong bối cảnh chuyển đổi số. Với khoảng 200 chữ, học sinh thường chỉ có thể nêu ý kiến ở mức khái quát, khó triển khai lập luận sâu, phản biện đa chiều hoặc đưa ra những giải pháp có tính thuyết phục cao."
Tình trạng tương tự cũng xảy ra ở câu hỏi phân tích tác phẩm văn học của nhà thơ Nguyễn Đình Thi với dung lượng tối đa khoảng 600 chữ. Áp lực viết ngắn khiến học sinh phải lựa chọn sự an toàn thay vì đào sâu giá trị nghệ thuật.
Nhà quản lý giáo dục này đánh giá: "Tương tự, bài nghị luận văn học khoảng 600 chữ cũng phần nào giới hạn khả năng khai thác những tầng ý nghĩa của tác phẩm. Trong khi chương trình mới hướng đến phát triển năng lực cảm thụ, tư duy phản biện và khả năng kiến tạo ý nghĩa từ văn bản, thì việc giới hạn dung lượng đôi khi khiến học sinh phải ưu tiên sự ngắn gọn hơn là chiều sâu phân tích. Một bài văn hay không nằm ở số lượng câu chữ, nhưng nếu dung lượng quá hẹp, những học sinh có khả năng tư duy và diễn đạt tốt sẽ khó có điều kiện phát huy hết năng lực".
Chuyên gia đánh giá tổng quát về đề thi Văn tốt nghiệp THPT 2026
Bỏ qua những băn khoăn về kỹ thuật, đề thi năm nay nhận được nhiều phản hồi tích cực nhờ tinh thần đổi mới bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Đề thi dịch chuyển rõ rệt từ kiểm tra trí nhớ sang đánh giá năng lực thực tế.
Nội dung đọc hiểu sử dụng câu chuyện lịch sử về phát minh máy in của Gutenberg để liên hệ trực tiếp với trí tuệ nhân tạo (AI) ngày nay. Cách thiết kế này buộc học sinh phải suy ngẫm về trách nhiệm của con người trong thời kỳ chuyển đổi số.
Song song đó, ngữ liệu văn học sử dụng bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi cũng được đánh giá là vừa vặn. Tác phẩm gợi mở nhiều suy tư về tình cảm gia đình, giá trị lao động và các quy luật tự nhiên mà không ép học sinh theo khuôn mẫu cũ.
Đánh giá một cách tổng thể về cấu trúc môn văn năm nay, ông Trần Thái cho biết: "Nhìn tổng thể, đề thi văn tốt nghiệp THPT 2026 bảo đảm sự cân bằng giữa kiến thức văn học, kỹ năng đọc hiểu, năng lực tư duy và khả năng vận dụng vào thực tiễn. Đề thi không chỉ kiểm tra năng lực ngôn ngữ mà còn đánh giá khả năng tư duy của học sinh trước những vấn đề lớn của thời đại như tri thức, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Đây là một đề thi giàu tính giáo dục và mang hơi thở của cuộc sống đương đại".
Tuy vậy, những khoảng trống về tính phổ quát của ngữ liệu và định mức câu chữ vẫn cần được tiếp tục xem xét nghiêm túc. Đây là tiền đề quan trọng để hoàn thiện các kỳ thi quốc gia tiếp theo.
Kết luận về xu hướng ra đề, ông Thái nhìn nhận "đề thi văn tốt nghiệp THPT 2026 là một bước tiến trong việc tiếp cận các vấn đề của thời đại, nhưng đồng thời cũng mở ra những cuộc thảo luận cần thiết về dung lượng bài viết, tính phổ quát của ngữ liệu và sự công bằng trong đánh giá". "Đây là những yếu tố cần tiếp tục nghiên cứu để các đề thi trong tương lai vừa bảo đảm yêu cầu đổi mới, vừa tạo điều kiện tốt nhất để mọi học sinh thể hiện năng lực của mình", ông nói.
