Dù giá xăng đã hạ nhiệt qua nhiều đợt điều chỉnh, nhưng nghịch lý ‘lên nhanh, xuống chậm’ của thị trường ăn uống tại TP.HCM đang tạo áp lực nặng nề. Khi bát phở, gói xôi vẫn ‘neo’ ở mức giá đỉnh, người tiêu dùng bắt đầu có xu hướng quay lưng để tự bảo vệ túi tiền.
Theo ghi nhận của báo điện tử VTC News, trên nhiều tuyến đường và hẻm nhỏ tại TP.HCM cho thấy một thực trạng đáng ngại, khi giá các mặt hàng ăn uống vẫn chưa có dấu hiệu giảm. Từ quán vỉa hè đến cửa hàng cố định, mỗi suất ăn hiện đã tăng từ 2.000 đến 10.000 đồng so với thời điểm trước khi xăng tăng giá.
Các mặt hàng thiết yếu như phở, bánh mì, xôi sau khi thiết lập mặt bằng giá mới theo biến động xăng dầu nay vẫn "đứng yên". Những bảng giá "tăng tạm thời" từng được đưa ra trước đây gần như đã trở thành giá cố định. Cả người bán lẫn người mua dường như đang rơi vào một trạng thái chấp nhận miễn cưỡng.
Ông Đặng Thanh Hảo, một người dân tại Bình Trưng, TP.HCM, bày tỏ sự bức xúc trước nghịch lý này. Ông cho rằng khi xăng vượt ngưỡng 30.000 đồng/lít, việc tăng giá là hợp lý. Tuy nhiên, hiện tại thị trường đã hạ nhiệt nhưng các quán ăn vẫn giữ nguyên mức giá cũ là điều không thể chấp nhận được.
Theo ông Hảo, trong bối cảnh thu nhập khó khăn, người dân trở nên rất nhạy cảm với các khoản chi tiêu hàng ngày. Ông nhìn nhận hành vi không điều chỉnh giảm khi áp lực đầu vào đã bớt đi là biểu hiện của việc “té nước theo mưa”. Ông cũng đề xuất cần có biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn.
Đồng quan điểm, anh Khoa (An Khánh, TP.HCM) nhận định việc tăng giá thì rất nhanh nhưng giảm lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Thực tế thị trường cho thấy người bán luôn ưu tiên giữ mức giá mới để tối ưu hóa lợi nhuận. Điều này đang trực tiếp đẩy người lao động vào thế khó.
Anh Khoa chia sẻ rằng do thu nhập không tăng, nhiều người buộc phải thắt chặt chi tiêu bằng cách cắt giảm các bữa ăn ngoài. Trong khi đó, ở góc độ người kinh doanh, anh Quyền (nhân viên quán phở trên đường Vũ Tông Phan) giải thích rằng việc điều chỉnh tăng 5.000 - 10.000 đồng là bất khả kháng.
Theo anh Quyền, dù giá rau củ hay gia vị có giảm nhẹ, nhưng tỷ trọng của chúng không đủ lớn để kéo giá thành xuống. Trong khi đó, các yếu tố chủ chốt như thịt bò, gas và nhiều nguyên liệu khác vẫn duy trì ở mức cao, khiến quán phải giữ giá để duy trì hoạt động.
Hệ quả của việc giữ giá cao đã khiến lượng khách tại quán anh Quyền giảm khoảng 30%. Dù khách hàng không phản ứng gay gắt và chủ yếu chỉ thắc mắc về nguyên nhân, nhưng quán vẫn phải niêm yết giá rõ ràng trên thực đơn mới để tránh gây ra những tranh cãi không đáng có.
Tại một quán bún bò trong hẻm, bà Thu chủ quán cho biết áp lực chi phí hiện nay thực sự rất lớn. Trong hơn một tháng qua, giá bao bì đã tăng gần gấp đôi, bình gas tăng từ 400.000 đồng lên 600.000 đồng, giá thịt bò cũng tăng thêm 30.000 đồng mỗi kg.
Bà Thu khẳng định việc tăng 5.000 đồng mỗi tô chỉ nhằm bù đắp chi phí vận hành sau 3 - 4 năm giữ giá ổn định. Khi được hỏi về khả năng giảm giá, bà thẳng thắn: “Việc tăng giảm giá liên tục gây bất tiện trong vận hành và dễ khiến khách hàng hoang mang nếu giá lại tăng trở lại”. Để bù đắp cho khách hàng thay vì giảm giá, bà Thu dự định sẽ tăng thêm lượng thịt hoặc topping.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng phân tích rằng, dù xăng chỉ chiếm 5 - 10% chi phí trực tiếp của tô phở, nhưng tác động lan tỏa qua vận chuyển có thể chiếm tới 20 - 30%.
Ông Dũng nhận định: “Trong kinh tế học vi mô, chi phí xăng dầu là chi phí đầu vào gián tiếp nhưng có tác động lan tỏa rất lớn”. Ông giải thích thực tế tại Việt Nam đang tồn tại hiện tượng "hiệu ứng bánh răng", khiến giá cả mang tính phi đối xứng, tăng nhanh nhưng rất khó giảm.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này bao gồm tâm lý sợ giá xăng tăng lại và "chi phí thực đơn" khi phải in ấn, thông báo lại giá. Bên cạnh đó, các chi phí cố định như mặt bằng, nhân công, điện nước thường chỉ có xu hướng tăng, tạo thành "lá chắn" để hàng quán duy trì giá cao.
Ông Dũng cảnh báo nếu tình trạng này kéo dài, các quán ăn có thể đối mặt với thiệt hại lớn hơn do mất khách hàng trung thành. Khi người tiêu dùng bắt đầu “bỏ phiếu bằng ví tiền” và chuyển sang tự nấu ăn, thị trường sẽ tự điều chỉnh theo cách khắc nghiệt nhất là đào thải người bán.
