Iran sắp tung ra ‘át chủ bài’ làm xoay chuyển ‘bàn cờ sinh tử’ trong cuộc xung đột với Mỹ, Israel
Không phải dầu mỏ, Iran đang nắm trong tay lá bài cuối nhắm vào ‘tử huyệt’ của vùng Vịnh. Và khi bị đụng chạm vào lợi ích, họ buộc phải can thiệp hoặc kêu gọi Mỹ và Israel ngừng bắn.
Theo nhiều chuyên gia, tài nguyên dễ bị tổn thương nhất của các quốc gia vùng Vịnh không phải dầu mỏ mà là nguồn nước – yếu tố sống còn đối với khu vực giàu năng lượng nhưng khan hiếm nước ngọt.
Ngày 8/3, Bahrain cáo buộc Iran đã nhắm mục tiêu vào một nhà máy khử mặn tại nước này. Trước đó, Tehran cho biết Mỹ đã không kích vào các cơ sở hạ tầng tương tự của Iran và cho rằng Washington là bên tạo ra tiền lệ cho các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống cung cấp nước.
Sự phụ thuộc lớn vào nước khử mặn
Dọc bờ vịnh Ba Tư hiện có hàng trăm nhà máy khử mặn cung cấp nước sinh hoạt cho các quốc gia trong khu vực. Tại Kuwait, khoảng 90% nguồn nước uống được tạo ra từ quá trình khử muối nước biển. Tỷ lệ này tại Oman và Ả Rập Saudi đều ở mức khoảng 86%.
Công nghệ khử mặn chủ yếu sử dụng phương pháp thẩm thấu ngược, trong đó nước biển được ép qua các màng lọc siêu mịn để tách muối và tạo ra nước ngọt. Lượng nước này phục vụ cho các đô thị, khách sạn, khu công nghiệp cũng như một phần hoạt động nông nghiệp tại khu vực vốn nổi tiếng khô hạn.
Đối với nhiều người ngoài Trung Đông, tác động dễ thấy nhất của xung đột Iran thường gắn với biến động giá năng lượng. Các nước vùng Vịnh hiện cung cấp khoảng một phần ba lượng dầu thô xuất khẩu của thế giới và nguồn thu từ dầu khí là nền tảng của nhiều nền kinh tế trong khu vực.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, hệ thống cung cấp nước cũng là mục tiêu dễ bị tổn thương không kém. Phần lớn các nhà máy khử mặn nằm ven biển và nằm trong tầm bắn của tên lửa đạn đạo hoặc máy bay không người lái của Iran.
Ông Michael Christopher Low, giám đốc Trung tâm Trung Đông tại Đại học Utah, nhận định nhiều người vẫn xem Ả Rập Saudi và các nước lân cận là những quốc gia phụ thuộc dầu mỏ. Tuy nhiên, ông gọi họ là “những vương quốc nước mặn” – các cường quốc nhân tạo dựa vào năng lượng hóa thạch, vừa là thành tựu lớn của thế kỷ XX nhưng cũng tiềm ẩn những điểm yếu nhất định.
Chiến thuật gây áp lực gián tiếp
Nhiều cơ sở khử mặn tại vùng Vịnh được xây dựng kết hợp với các nhà máy điện. Điều này đồng nghĩa nếu hệ thống điện bị tấn công hoặc gián đoạn, quá trình sản xuất nước ngọt cũng sẽ bị ảnh hưởng. Ngay cả khi các nhà máy có nguồn điện dự phòng hoặc kết nối với lưới điện quốc gia, sự cố vẫn có thể lan rộng trong toàn bộ hệ thống.
Theo ông David Michel, chuyên gia về an ninh nguồn nước tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, đây là một dạng chiến thuật bất đối xứng. Iran có thể không đủ khả năng đối đầu trực tiếp với Mỹ và Israel, nhưng có thể gây sức ép lên các quốc gia vùng Vịnh để buộc họ phải can thiệp hoặc kêu gọi ngừng bắn.
Nguy cơ các nhà máy khử mặn bị tấn công đã được các chính phủ trong khu vực và giới chức Mỹ cảnh báo từ lâu. Một báo cáo phân tích của CIA năm 2010 cho rằng nếu các cơ sở khử mặn lớn bị phá hoại, một số quốc gia vùng Vịnh có thể đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng. Trong trường hợp các thiết bị quan trọng bị phá hủy, tình trạng mất điện và thiếu nước thậm chí có thể kéo dài trong nhiều tháng.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng hơn 90% lượng nước khử mặn của khu vực được sản xuất tại khoảng 56 nhà máy lớn. Dù đóng vai trò sống còn, các cơ sở này lại không được bảo vệ nghiêm ngặt như các khu đô thị trọng yếu, theo nhận định của Ed Cullinane, biên tập viên khu vực Trung Đông của Global Water Intelligence.
Một bức điện ngoại giao của Mỹ bị rò rỉ năm 2008 từng cảnh báo rằng thủ đô Riyadh của Ả Rập Saudi có thể phải sơ tán chỉ trong vòng một tuần nếu nhà máy khử mặn Jubail – nằm trên bờ vịnh Ba Tư hoặc hệ thống đường ống dẫn nước và cơ sở điện liên quan bị phá hủy nghiêm trọng.
Sau những cảnh báo này, Ả Rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã đầu tư vào các hệ thống dự phòng như mạng lưới đường ống mới, hồ chứa và các cơ sở hạ tầng hỗ trợ nhằm giảm thiểu rủi ro khi nguồn nước bị gián đoạn. Tuy nhiên, những quốc gia nhỏ hơn như Bahrain, Qatar và Kuwait vẫn có khả năng dự trữ hạn chế hơn.
