Hòn đảo nhỏ là 'tử huyệt' có thể đẩy giá dầu vọt lên 150 USD/thùng và kích hoạt cú sốc kinh tế toàn cầu?
Hòn đảo có diện tích chỉ khoảng 20 km², là đầu mối xử lý tới 90% lượng dầu xuất khẩu của quốc gia Tây Á. Theo France24, hòn đảo san hô này được xem như “trái tim” của ngành công nghiệp dầu mỏ Iran.
Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại Iran khiến giá dầu thế giới biến động mạnh, sự chú ý thường tập trung vào Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất toàn cầu. Tuy nhiên, một địa điểm ít được nhắc tới hơn nhưng lại đóng vai trò sống còn đối với nguồn xuất khẩu dầu của Iran chính là đảo Kharg.
Trung tâm xuất khẩu dầu chiến lược của Iran
Nằm cách bờ biển phía nam Iran khoảng 25 km, đảo Kharg có diện tích chỉ khoảng 20 km². Dù nhỏ bé, nơi này lại là đầu mối xử lý tới 90% lượng dầu xuất khẩu của quốc gia Tây Á. Theo France24, hòn đảo san hô này được xem như “trái tim” của ngành công nghiệp dầu mỏ Iran.
Chuyên gia Neil Quilliam thuộc Chatham House mô tả Kharg là “viên ngọc quý” của ngành dầu khí. Do đặc điểm vùng nước nông của Vịnh Ba Tư khiến các siêu tàu chở dầu khó cập bờ đất liền, cảng nước sâu tại Kharg gần như trở thành điểm trung chuyển duy nhất cho các tàu lớn.
Trên thị trường toàn cầu, Iran vẫn giữ vị thế đáng kể. Theo báo cáo từ DW, nước này hiện là nhà sản xuất lớn thứ ba trong OPEC, cung cấp khoảng 4% nhu cầu dầu của thế giới với sản lượng xuất khẩu khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày cao hơn nhiều so với mức của Venezuela.
Để duy trì xuất khẩu trong bối cảnh chịu nhiều lệnh trừng phạt từ phương Tây, Tehran được cho là vận hành một hệ thống vận chuyển bí mật, thường được gọi là “đội tàu bóng tối”. Theo đó, các siêu tàu chở dầu được dùng làm kho chứa nổi ngoài khơi Đông Nam Á, đặc biệt quanh khu vực Malaysia, sau đó thực hiện việc chuyển tải và thay đổi cờ tàu trước khi đưa dầu tới Trung Quốc – thị trường tiêu thụ hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.
Vì sao Kharg là mục tiêu nhạy cảm
Dù Kharg có vai trò cực kỳ quan trọng, việc tấn công trực tiếp vào hòn đảo này vẫn là kịch bản nhạy cảm. Bà Sonia Martinez-Giron, Giám đốc điều hành ITSS Verona, nhận định trên France24 rằng nếu Hoa Kỳ phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ tại Kharg, điều đó có thể gây phản tác dụng.
Theo bà, giá năng lượng sẽ tăng vọt ngay lập tức, kéo theo chi phí vận tải và giá thực phẩm leo thang, từ đó đẩy lạm phát toàn cầu tăng mạnh và làm suy giảm sức mua của người tiêu dùng.
Ngoài ra, việc dòng xuất khẩu dầu bị gián đoạn cũng có thể khiến các kho dự trữ tại Saudi Arabia, UAE và Kuwait nhanh chóng đạt giới hạn. Khi đó, các nước này có thể buộc phải tạm dừng khai thác dầu vì không còn nơi lưu trữ, gây thiệt hại kinh tế lớn.
Vì vậy, một số chuyên gia cho rằng thay vì không kích, các cuộc tấn công mạng nhằm làm gián đoạn hệ thống vận hành tại Kharg có thể là phương án được cân nhắc nhằm gây áp lực lên Iran mà vẫn hạn chế tác động tiêu cực đến thị trường năng lượng toàn cầu.
Nguy cơ hiệu ứng dây chuyền tại Hormuz
Không chỉ Kharg, giới đầu tư còn lo ngại những hệ quả có thể lan rộng nếu hòn đảo này bị tấn công. Giáo sư Scott Lucas từ University College Dublin nhận định nếu Kharg trở thành mục tiêu, Tehran có thể coi đó là lằn ranh đỏ và đáp trả bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz.
Theo dữ liệu từ The Guardian, mỗi ngày có hơn 20 triệu thùng dầu cùng khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới đi qua tuyến đường biển rộng chỉ khoảng 34 km này. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu.
Thực tế, những biến động đã bắt đầu xuất hiện. Đầu tuần qua, giá dầu Brent có lúc tăng lên 119,5 USD/thùng – mức cao nhất kể từ khi bùng phát Chiến tranh Nga – Ukraine. Điều này khiến các nước thuộc G7 phải tính tới khả năng họp khẩn và cân nhắc sử dụng nguồn dự trữ dầu chiến lược.
Tuy nhiên, thị trường cũng phản ứng rất nhanh với tín hiệu chính trị. Một phát biểu mang tính “hạ nhiệt” từ Tổng thống Donald Trump cùng cam kết ổn định thị trường của Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã khiến giá dầu có thời điểm giảm xuống dưới 90 USD/thùng trước khi hồi phục.
Hiện nay, dầu Brent dao động quanh mức 101 USD/thùng, còn dầu WTI của Mỹ khoảng 96 USD/thùng.
Dù vậy, rủi ro vẫn hiện hữu. Bộ trưởng Năng lượng Qatar cảnh báo nếu vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn trong thời gian dài, giá dầu có thể tăng lên 150 USD/thùng. Ngân hàng JPMorgan Chase cũng đưa ra kịch bản tương tự với mức dự báo khoảng 120 USD/thùng.
Thậm chí, người phát ngôn Bộ chỉ huy quân sự Iran Ebrahim Zolfaqari còn cho rằng trong bối cảnh căng thẳng hiện nay, giá dầu hoàn toàn có thể tăng tới 200 USD/thùng.
