Rò rỉ thỏa thuận cuối cùng Mỹ đưa ra để chấm dứt xung đột, Mỹ và Iran sẽ đàm phán trong tuần này?
Thông tin về cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran được cho là có thể diễn ra trong tuần này đang nhận được sự quan tâm từ giới truyền thông.
Mỹ được cho là đang cân nhắc tiến hành đàm phán hòa bình với Iran ngay trong tuần này, thông qua một hội nghị thượng đỉnh do các quốc gia trung gian hỗ trợ, cùng với đề xuất thỏa thuận gồm 15 điểm nhằm hướng tới chấm dứt căng thẳng giữa hai bên.
Theo kênh Channel 12 của Israel, dẫn lời ba nguồn tin, Washington đang phối hợp với một số quốc gia đóng vai trò trung gian như Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ để bàn bạc kế hoạch tổ chức một hội nghị thượng đỉnh hòa bình với Iran vào ngày 26/3. Tại cuộc gặp này, các bên dự kiến sẽ trao đổi về bản đề xuất 15 điểm do Mỹ đưa ra nhằm tìm giải pháp kết thúc xung đột.
Địa điểm dự kiến tổ chức hội nghị là thủ đô Islamabad của Pakistan. Tuy nhiên, nguồn tin cho biết phía Iran hiện vẫn chưa chính thức đồng ý tham gia sự kiện này.
Theo Channel 12, quyết định cuối cùng về việc Tehran có tham dự hội nghị hay không sẽ phụ thuộc vào Lãnh tụ Tối cao mới của Iran, ông Mojtaba Khamenei. Phía Mỹ nhận định ông Mojtaba có thể đã bị thương trong chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel tiến hành, và từ đó đến nay chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi lên nắm quyền.
Hiện, chưa xác định rõ các cuộc trao đổi sắp tới sẽ được tổ chức ở cấp độ nào. Phía Mỹ được cho là mong muốn một cuộc gặp cấp cao, có thể giữa Phó Tổng thống JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf.
Tuy vậy, khả năng các cuộc tiếp xúc diễn ra ở cấp thấp hơn cũng được tính tới, chẳng hạn giữa Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi với hai cố vấn cấp cao của Tổng thống Donald Trump là Jared Kushner và Steve Witkoff.
Dù đang tìm kiếm kênh đối thoại với Tehran, các quan chức Mỹ và Israel nói với Channel 12 rằng họ không tin cuộc chiến có thể chấm dứt hoặc thậm chí tạm dừng trong vài tuần tới. Theo nhận định của họ, quá trình đạt được một thỏa thuận toàn diện có thể sẽ mất nhiều thời gian.
Nguồn tin cũng cho biết Washington đã chuyển bản đề xuất gồm 15 điểm cho Israel, sau đó Tel Aviv đã chuyển tiếp kế hoạch này tới phía Iran.
Trước đó, ngày 23/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các cuộc tiếp xúc gián tiếp với một nhân vật có ảnh hưởng tại Iran đã giúp hai bên đạt được khoảng 15 điểm đồng thuận trong một thỏa thuận tiềm năng. Tuy nhiên, ông chỉ công khai một nội dung cụ thể là Tehran sẽ cam kết không phát triển hay sở hữu vũ khí hạt nhân, điều mà Iran từng nhiều lần tuyên bố trước đây.
Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định cơ hội đạt được một thỏa thuận là có thật, song theo đánh giá của tình báo Israel, khoảng cách quan điểm giữa hai phía hiện vẫn còn khá lớn.
Hiện, chưa rõ các đặc phái viên Mỹ, trong đó có ông Kushner và ông Witkoff đã thiết lập kênh liên lạc với Iran theo hình thức nào. Một số quan chức Mỹ nói với Channel 12 rằng bộ máy lãnh đạo Iran đang rơi vào tình trạng rối loạn, khiến việc duy trì liên lạc, thậm chí trong nội bộ cũng gặp khó khăn.
Trong khi đó, Đại sứ Iran tại Moscow Kazem Jalali ngày 24/3 khẳng định Tehran chưa có bất kỳ cuộc tiếp xúc trực tiếp nào với Washington kể từ khi xung đột bùng phát.
Ông Jalali nhấn mạnh rằng trong suốt hơn 20 ngày kể từ khi chiến sự nổ ra – cuộc chiến mà ông mô tả là hành động gây hấn của hai quốc gia nhằm vào Iran – phía Tehran hoàn toàn không tham gia đàm phán với Mỹ.
Nhà ngoại giao này cho rằng các tuyên bố từ Washington về việc có đàm phán chỉ là một phần của chiến dịch chiến tranh tâm lý. Theo ông, những thông tin như vậy nhằm mục đích gây tác động tâm lý và thao túng dư luận.
Đại sứ Iran cũng cho rằng các phát biểu này có thể nhằm mục tiêu trấn an thị trường năng lượng toàn cầu trong bối cảnh xung đột vẫn chưa chấm dứt.
Theo một nguồn tin phương Tây được Channel 12 dẫn lại, 14 trong số 15 nội dung của bản đề xuất mà Mỹ gửi tới Iran đã được tiết lộ. Những yêu cầu phía Mỹ đưa ra gồm:
- Iran phải dỡ bỏ toàn bộ năng lực hạt nhân hiện có.
- Tehran phải cam kết vĩnh viễn không phát triển vũ khí hạt nhân.
- Hoạt động làm giàu uranium sẽ không được phép diễn ra trên lãnh thổ Iran.
- Kho dự trữ khoảng 450 kg uranium làm giàu ở mức 60% phải được chuyển giao cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) theo lộ trình thỏa thuận.
- Các cơ sở hạt nhân tại Natanz, Isfahan và Fordo phải bị tháo dỡ.
- IAEA cần được quyền tiếp cận toàn diện và giám sát minh bạch mọi hoạt động hạt nhân trong lãnh thổ Iran.
- Iran phải từ bỏ mô hình sử dụng các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
- Tehran phải chấm dứt việc tài trợ, huấn luyện và cung cấp vũ khí cho các lực lượng này.
- Eo biển Hormuz phải luôn được duy trì như tuyến hàng hải quốc tế tự do.
- Chương trình tên lửa của Iran sẽ bị giới hạn cả về tầm bắn lẫn số lượng, với các mức trần cụ thể sẽ được xác định sau.
- Việc sử dụng tên lửa trong tương lai chỉ được phép với mục đích phòng vệ.
Đổi lại, Iran sẽ nhận được các lợi ích sau:
- Toàn bộ các biện pháp trừng phạt quốc tế đối với Iran sẽ được dỡ bỏ.
- Mỹ sẽ hỗ trợ Tehran phát triển chương trình hạt nhân phục vụ mục đích dân sự, bao gồm sản xuất điện tại nhà máy Bushehr.
- Cơ chế “tái áp đặt trừng phạt”, vốn cho phép khôi phục các lệnh cấm vận nếu Iran vi phạm thỏa thuận, sẽ bị hủy bỏ.
Hiện, cả Washington và Tehran đều chưa đưa ra phản hồi chính thức về những thông tin nói trên.
