Vị thái giám quyền lực nhất lịch sử Việt Nam, từng khiến tể tướng nhà Tống phải mất chức
Trong lịch sử quân sự Việt Nam thời trung đại, Lý Thường Kiệt là một nhân vật đặc biệt. Ông nổi tiếng với tài cầm quân, có vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Tống và được xem là một trong những danh tướng tiêu biểu dưới triều Lý.
Điều khiến cuộc đời Lý Thường Kiệt càng gây chú ý là ông từng trở thành hoạn quan trong cung đình. Từ một người phục vụ trong nội cung, ông từng bước tiến thân và sau đó giữ những vị trí quan trọng trong bộ máy triều đình, trở thành một trong những tướng lĩnh có ảnh hưởng lớn của Đại Việt.
Xuất thân gắn với nhiều giai thoại
Lý Thường Kiệt vốn tên là Ngô Tuấn. Nhiều tư liệu và truyền thuyết về cuộc đời ông gắn với gia đình họ Ngô và một loạt câu chuyện mang màu sắc kỳ bí.
Theo giai thoại, Ngô An Ngữ, người được kể là hậu duệ của Ngô Quyền, từng làm quan dưới thời Lý Thái Tổ. Gia đình sinh sống tại khu vực phía tây Hoàng thành Thăng Long. Vợ ông là Hàn Diệu Chi.
Một lần, Hàn phu nhân được một ông lão xem thiên văn và đưa ra lời tiên đoán đặc biệt. Người này cho rằng bà sắp sinh một quý tử, người có thể trở thành nhân vật kiệt xuất, đem lại vinh hiển cho gia tộc và có ảnh hưởng lớn đối với vận mệnh nước Nam.
Giai thoại còn kể rằng ông lão lo ngại đứa trẻ sau này có thể không có con nối dõi. Đây là một chi tiết mang màu sắc truyền kỳ, thường xuất hiện trong các câu chuyện dân gian về thân thế của những nhân vật lịch sử nổi tiếng.
Đến năm 1019, Hàn phu nhân sinh một bé trai và đặt tên Ngô Tuấn.
Từ thiếu niên ham học đến người bước vào cung
Theo câu chuyện được lưu truyền, Ngô Tuấn bộc lộ năng khiếu từ khá sớm. Năm 13 tuổi, ông được đưa về sống cùng người chú là Tạ Đức và bắt đầu chuyên tâm nghiên cứu binh thư.
Tạ Đức sau đó gả con gái là Tạ Thuần Khanh cho Ngô Tuấn. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân này không kéo dài. Tạ Thuần Khanh qua đời khi sinh con và đứa trẻ cũng không sống được.
Sau biến cố, Ngô Tuấn được kể là tiếp tục lập gia đình. Khi khoảng 20 tuổi, ông đã giữ một chức vụ trong đội kỵ binh.
Bước ngoặt lớn trong cuộc đời Ngô Tuấn xảy ra vào năm 1041, khi ông tình cờ gặp vua Lý Thái Tông trong một chuyến đi săn.
Nhận thấy người thanh niên này vừa có năng lực vừa có diện mạo khôi ngô, nhà vua muốn đưa ông vào cung làm người hầu cận. Tuy nhiên, để trở thành một hoạn quan phục vụ trong cung, Ngô Tuấn phải tự yếm.
Sau khi bàn bạc với gia đình, ông chấp nhận thực hiện việc này và chính thức bước vào đời sống cung đình.
Từ thái giám phục vụ trong cung thành danh tướng
Công việc ban đầu của Ngô Tuấn được mô tả khá giản dị, chủ yếu phục vụ và chạy việc trong nội cung. Nhưng tài năng của ông dần được phát hiện.
Sau này, Ngô Tuấn được ban họ Lý và đổi tên thành Lý Thường Kiệt. Con đường làm quan của ông từ đó ngày càng rộng mở. Đến khoảng 35 tuổi, ông đã giữ chức Nội thị sảnh đô tri.
Việc một người từng làm công việc phục vụ trong cung sau đó trở thành võ tướng có ảnh hưởng cho thấy vị trí đặc biệt của Lý Thường Kiệt trong lịch sử nhà Lý.
Danh tướng gắn với cuộc kháng chiến chống Tống
Tên tuổi Lý Thường Kiệt đặc biệt gắn với cuộc đối đầu giữa Đại Việt và nhà Tống.
Trong cuộc chiến, ông giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức lực lượng và chỉ huy quân đội Đại Việt. Chiến lược chủ động tiến công vào các căn cứ của nhà Tống trước khi đối phương có thể tập trung lực lượng đánh Đại Việt, sau đó lui về phòng thủ, là một trong những dấu ấn quân sự nổi bật gắn với tên tuổi ông.
Cuộc kháng chiến chống Tống cuối thế kỷ XI trở thành một trong những chiến công quan trọng của Đại Việt dưới thời nhà Lý. Trận tuyến phòng thủ trên sông Như Nguyệt, cùng bài thơ thường được biết đến với tên gọi Nam quốc sơn hà, cũng trở thành những biểu tượng gắn với giai đoạn này.
Một cuộc đời nhiều lớp màu sắc
Lý Thường Kiệt vì thế không chỉ được biết đến với tư cách một danh tướng. Cuộc đời ông còn đặc biệt bởi hành trình từ Ngô Tuấn đến một hoạn quan trong cung rồi trở thành đại thần và tướng lĩnh của nhà Lý.
Nhiều câu chuyện về thân thế, lời tiên tri hay những tình tiết trong cuộc đời ông được lưu truyền qua các thế hệ. Tuy nhiên, giữa truyền thuyết và chính sử vẫn có những điểm cần phân biệt.
Dù vậy, vai trò của Lý Thường Kiệt trong lịch sử quân sự Đại Việt vẫn là điều được nhắc đến rộng rãi. Ông là một trong những nhân vật tiêu biểu của triều Lý và để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử chống ngoại xâm của Việt Nam.
