Thời 108 anh hùng Lương Sơn Bạc, Việt Nam đang thuộc triều đại cực thịnh, có vị tướng là nỗi kinh hoàng của Trung Hoa
Thủy Hử là một trong những tác phẩm quen thuộc của văn học Trung Quốc, kể về nhóm 108 anh hùng tụ họp tại Lương Sơn Bạc và chống lại triều đình. Nhưng vào thời điểm những câu chuyện ấy diễn ra, Việt Nam đang thuộc triều đại nào và đất nước có những biến chuyển gì đáng chú ý?
Thủy Hử của Thi Nại Am được xếp vào Tứ đại danh tác của văn học Trung Quốc. Tác phẩm lấy bối cảnh thời nhà Tống, xoay quanh quá trình hình thành và hoạt động của nhóm nghĩa quân Lương Sơn Bạc.
Nhà Tống do Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dận sáng lập, tồn tại từ năm 960 đến năm 1279. Riêng giai đoạn Bắc Tống kéo dài từ năm 960 đến 1127 được mô tả là thời kỳ xuất hiện nhiều vấn đề trong bộ máy cai trị. Đây cũng là bối cảnh góp phần hình thành những nhóm người sau đó tìm đến Lương Sơn Bạc.
Nếu đặt các mốc thời gian này cạnh lịch sử Việt Nam, giai đoạn tương ứng là thời nhà Lý. Triều đại này do Lý Công Uẩn sáng lập sau khi giành quyền lực từ nhà Tiền Lê và tồn tại hơn 200 năm.
Một trong những dấu mốc quan trọng nhất dưới thời Lý Công Uẩn là việc thay đổi trung tâm chính trị của đất nước. Năm 1010, ông quyết định dời đô từ Hoa Lư đến Đại La và đổi tên nơi đây thành Thăng Long.
Quyết định này tạo ảnh hưởng lâu dài đến lịch sử Việt Nam. Sau nhà Lý, nhiều triều đại tiếp tục chọn Thăng Long làm kinh đô. Về sau, khu vực này trở thành trung tâm chính trị quan trọng và ngày nay là thủ đô Hà Nội.
Cũng trong thời kỳ này, quốc hiệu của đất nước được đổi từ Đại Cồ Việt thành Đại Việt, mở ra một giai đoạn kéo dài nhiều thế kỷ trong lịch sử dân tộc.
Quan hệ giữa Đại Việt và nhà Tống cũng là một vấn đề đáng chú ý. Nhà Lý vừa duy trì quan hệ ngoại giao với phương Bắc, vừa phải đối mặt với nguy cơ xung đột. Lý Thái Tổ từng chủ động cử sứ sang giao hảo với nhà Tống nhằm duy trì quan hệ giữa hai bên.
Tuy nhiên, căng thẳng sau đó vẫn xảy ra. Năm 1073, Lý Thường Kiệt đưa quân tiến sang các khu vực thuộc Quảng Tây và Quảng Đông của nhà Tống. Nhiều căn cứ quân sự của đối phương bị tấn công, qua đó làm gián đoạn kế hoạch chuẩn bị chiến tranh.
Đến năm 1077, cuộc đối đầu tiếp tục diễn ra với trận chiến trên sông Như Nguyệt. Quân dân nhà Lý giành thắng lợi, sau đó quan hệ giữa Đại Việt và nhà Tống dần trở lại trạng thái hòa bình, hai bên tiếp tục duy trì hoạt động bang giao.
Không chỉ có những dấu ấn về chính trị và quân sự, nhà Lý còn gắn với một nhân vật đặc biệt trong lịch sử Việt Nam: Lý Chiêu Hoàng, người được xem là nữ hoàng đế duy nhất của Việt Nam.
Lý Chiêu Hoàng lên ngôi khi mới 6 tuổi. Một năm sau, cuộc hôn nhân giữa bà và Trần Cảnh được Trần Thủ Độ sắp đặt. Không lâu sau đó, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng, Trần Cảnh trở thành vua Trần Thái Tông, còn bà trở thành hoàng hậu. Sự kiện này cũng đánh dấu sự kết thúc của nhà Lý và mở đầu triều Trần.
Năm 1237, Lý Chiêu Hoàng bị phế ngôi hoàng hậu vì không có con nối dõi. Người thay thế bà là Thuận Thiên Công chúa, chị ruột của Lý Chiêu Hoàng. Sau đó, bà xuất gia.
Đến năm 1258, Lý Chiêu Hoàng được gả cho Lê Phụ Trần, một vị tướng có công với nhà Trần. Cuộc hôn nhân này được ghi nhận là khá êm ấm, hai người có một con trai và một con gái.
Những biến động trong cuộc đời Lý Chiêu Hoàng khiến nhân vật này trở thành chủ đề được nhắc đến nhiều trong sử học. Việc bà nhường ngôi cho Trần Cảnh và sau đó kết hôn với Lê Phụ Trần khiến hình ảnh của vị nữ hoàng đế này gắn với nhiều cách nhìn khác nhau.
Có quan điểm cho rằng bà không được phối thờ tại Đền Đô, nơi thờ các vị vua nhà Lý, vì bị xem là người đã để mất cơ nghiệp của triều đại. Đây cũng là một trong những vấn đề liên quan đến Lý Chiêu Hoàng vẫn được nhắc lại khi nhìn về giai đoạn chuyển giao từ nhà Lý sang nhà Trần.
