Màu xanh lam là một trong những màu được con người yêu thích, nhưng trong tự nhiên, đây lại là sắc màu cực kỳ hiếm gặp, đặc biệt ở động vật. Điều thú vị là phần lớn những con vật chúng ta tưởng có màu xanh thực chất không sở hữu sắc tố xanh.
Màu xanh lam không dễ xuất hiện trong cơ thể động vật
Màu sắc trên da, lông hay lông vũ của động vật thường liên quan đến các sắc tố mà cơ thể hấp thụ hoặc tổng hợp. Chẳng hạn, màu hồng đặc trưng của hồng hạc có liên quan đến nhóm sắc tố carotenoid trong thức ăn; nhiều sắc vàng, đỏ hay cam ở động vật cũng bắt nguồn từ các hợp chất tương tự.
Riêng màu xanh lam lại đặc biệt. Trong tự nhiên, động vật rất hiếm khi tạo ra sắc tố xanh lam theo cách tương tự các sắc tố tạo nên màu đỏ, vàng hay cam.
Vì vậy, nhiều loài vật mang vẻ ngoài xanh lam thực chất phải nhờ đến một cơ chế khác: cấu trúc vi mô trên cơ thể chúng tác động với ánh sáng và tạo ra màu sắc mà mắt người nhìn thấy.
Nhiều loài vật màu xanh thực chất không có sắc tố xanh
Một ví dụ nổi tiếng là những loài bướm có cánh màu xanh. Trên bề mặt cánh của chúng tồn tại các cấu trúc cực nhỏ có khả năng tương tác với ánh sáng. Cấu trúc này khiến một số bước sóng bị hấp thụ hoặc triệt tiêu, trong khi ánh sáng xanh được phản xạ mạnh hơn về phía mắt người.
Đó là lý do màu xanh của cánh bướm có thể thay đổi theo góc quan sát và điều kiện ánh sáng.
Cơ chế tương tự cũng xuất hiện ở nhiều loài chim có bộ lông xanh. Các cấu trúc cực nhỏ trong lông giúp tán xạ và phản xạ ánh sáng theo cách khiến chúng ta nhìn thấy màu xanh lam.
Thậm chí, ở một số loài chim, màu xanh còn có thể kết hợp với sắc tố vàng để tạo nên vẻ ngoài xanh lục. Nói cách khác, màu mà mắt nhìn thấy không nhất thiết phản ánh đúng màu của sắc tố bên trong cơ thể con vật.
Màu xanh lam thực sự vẫn là một bí ẩn
Sự hiếm hoi của màu xanh lam khiến những trường hợp động vật sở hữu sắc tố xanh thực sự trở nên đặc biệt. Một trong những ví dụ thường được nhắc đến là bướm olivewing.
Khác với màu xanh tạo ra chủ yếu nhờ cấu trúc phản xạ ánh sáng ở nhiều loài bướm khác, olivewing được cho là sở hữu sắc tố xanh trong cánh.
Điều này cho thấy màu xanh lam trong tự nhiên không hoàn toàn vắng bóng, nhưng cách để một sinh vật tạo ra và duy trì sắc xanh này lại khó hơn rất nhiều so với các màu sắc phổ biến khác.
Vì thế, mỗi khi bắt gặp một con vật có màu xanh lam rực rỡ, đừng vội nghĩ rằng cơ thể nó thực sự chứa một loại “màu xanh”. Rất có thể, thứ chúng ta đang nhìn thấy chính là một màn trình diễn tinh vi của ánh sáng, cấu trúc vật chất và quá trình tiến hóa.
