Danh nhân được đặt tên cho nhiều xã, phường nhất Việt Nam: Khiến Trung Quốc và châu Âu phải thèm muốn
Trần Hưng Đạo là một trong những danh nhân có tên xuất hiện tại nhiều đơn vị hành chính ở Việt Nam. Không chỉ được đặt tên cho xã, phường và trường học, vị danh tướng nhà Trần còn được nhắc đến trong một câu đối đặc biệt, ví tài năng của ông với giả định có thể làm thay đổi lịch sử Trung Quốc và châu Âu.
Danh nhân có tên tại nhiều xã, phường
Trần Hưng Đạo là tước hiệu của Trần Quốc Tuấn, vị tướng, nhà quân sự và chính trị gia nổi tiếng dưới triều Trần. Ông giữ vai trò quan trọng trong cả ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông vào thế kỷ XIII.
Hiện có 5 đơn vị hành chính mang tên Hưng Đạo hoặc Trần Hưng Đạo tại Hà Nội, Cao Bằng, Hải Phòng và Hưng Yên. Trong đó, Hà Nội và Cao Bằng có xã Hưng Đạo; Hải Phòng có phường Hưng Đạo và phường Trần Hưng Đạo; Hưng Yên có phường Trần Hưng Đạo.
Tên tuổi của ông cũng được đặt cho nhiều công trình, trường học. Tại Lâm Đồng hiện có Trường THPT Chuyên Trần Hưng Đạo, tiền thân thuộc địa bàn Bình Thuận trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính.
Sinh thời, Trần Quốc Tuấn phụng sự dưới bốn đời vua nhà Trần gồm Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông. Ông qua đời năm 1300.
Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông lần thứ hai năm 1285, khi tình thế chiến sự căng thẳng, Trần Thánh Tông từng hỏi Trần Quốc Tuấn: “Thế giặc như vậy, ta phải hàng thôi”.
Vị tướng nhà Trần đáp lại: “Bệ hạ chém đầu tôi trước rồi hãy hàng”.
Câu trả lời thể hiện quyết tâm chống giặc của Trần Quốc Tuấn. Đại Việt sử ký toàn thư cũng ghi lại một trận đánh tại Vạn Kiếp: “Hưng Đạo Vương lại giao chiến với Thoát Hoan và Lý Hằng ở Vạn Kiếp, đánh bại được, giặc chết rất nhiều”.
Sau những thất bại liên tiếp, quân Nguyên - Mông phải rút khỏi Đại Việt.
Câu đối ví Trần Hưng Đạo với những đối thủ của Mông Cổ
Không chỉ trong sử liệu Việt Nam, tài năng quân sự của Trần Quốc Tuấn còn được nhắc đến qua một câu đối được cho là do cố giáo sư Lưu Trung Khảo đọc trong một buổi ra mắt sách tại Mỹ.
Hai vế câu đối có nội dung:
“Địa chuyển ngã chủng Việt cư Bắc phương, Âu châu cảnh nội vô Mông kỵ tung hoành thiên vạn lý”.
“Thiên sinh thử lương tài ư Tống thất, Trung Quốc sử tiền miễn Nguyên Triều đô hộ nhất bách niên”.
Theo phần diễn nghĩa được lưu truyền, câu đối đặt ra hai giả định: nếu người Việt sinh sống ở phương Bắc và Trần Quốc Tuấn xuất hiện tại đó, những cuộc chinh phạt của kỵ binh Mông Cổ tại châu Âu có thể đã gặp thêm một đối thủ đáng gờm; còn nếu một nhân tài quân sự như ông xuất hiện dưới thời nhà Tống, lịch sử Trung Quốc có thể đã khác.
Đây là cách ví von nhằm nhấn mạnh tài năng quân sự của Trần Quốc Tuấn, hơn là một nhận định lịch sử có thể kiểm chứng.
Thực tế, quân Nguyên - Mông từng mở rộng lãnh thổ trên phạm vi rất lớn ở châu Á và châu Âu, nhưng ba lần tiến quân vào Đại Việt đều không đạt được mục tiêu. Trần Quốc Tuấn là một trong những nhân vật giữ vai trò quan trọng trong những cuộc kháng chiến ấy.
Hơn 700 năm sau khi qua đời, tên tuổi ông vẫn hiện diện trong đời sống hiện đại qua tên xã, phường, trường học và nhiều công trình trên cả nước. Từ một vị tướng của nhà Trần, Trần Hưng Đạo đã trở thành một trong những danh nhân được hậu thế sử dụng để ghi dấu trên bản đồ Việt Nam.
