Nhắc đến Hà Nội, Quảng trường Ba Đình là một trong những địa danh gắn với những dấu mốc quan trọng nhất của lịch sử Việt Nam. Đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, tuyên bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Trải qua nhiều thập kỷ, quảng trường vẫn là một địa điểm mang tính biểu tượng của Thủ đô. Đây cũng là nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động, sự kiện lớn trong những dịp lễ quan trọng.
Quảng trường có sức chứa khoảng 20 vạn người. Ở khu vực trung tâm là cột cờ cao 25m, phía sau là Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Quảng trường nằm trên đường Hùng Vương, thuộc phường Điện Bàn, quận Ba Đình.
Xung quanh khu vực này còn có nhiều công trình quan trọng: phía Bắc là Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, phía Nam là trụ sở Bộ Ngoại giao, phía Tây là Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và phía Đông là Hội trường Ba Đình.
Từ cửa Tây của thành Hà Nội đến quảng trường Ba Đình
Lịch sử khu vực này có thể được truy ngược về đầu thế kỷ 19. Năm 1808, vua Gia Long cho phá dỡ Hoàng Thành để xây dựng một tòa thành mới có quy mô nhỏ hơn, làm trụ sở của Bắc Thành. Vị trí Quảng trường Ba Đình ngày nay khi đó được lựa chọn làm cửa phía Tây của thành.
Đến năm 1831, vua Minh Mạng đặt tên cho tòa thành mới là thành Hà Nội.
Đầu thế kỷ 20, chính quyền Pháp tiến hành san lấp khu vực này, xây dựng vườn hoa và đặt tên là Rond Point Puginier, còn được gọi là quảng trường Tròn.
Nhiều công trình quan trọng lần lượt được xây dựng xung quanh quảng trường. Trong đó có Phủ Toàn quyền hoàn thành năm 1902, nay là Phủ Chủ tịch; trường Albert Sarraut năm 1919, nay là cơ quan Trung ương Đảng; và Sở Tài chính năm 1925, nay là trụ sở Bộ Ngoại giao.
Người đặt tên Ba Đình cho quảng trường
Một dấu mốc quan trọng xuất hiện vào năm 1945, khi bác sĩ Trần Văn Lai được mời làm Đốc lý Hà Nội.
Dù thời gian đảm nhiệm chức vụ không dài, ông đã thực hiện một số thay đổi đáng chú ý. Trong đó có việc sử dụng tiếng Việt trong các giấy tờ, sổ sách tại Tòa Đốc lý Hà Nội và thay đổi tên nhiều đường phố, công viên của Thủ đô.
Tên gọi Ba Đình của quảng trường cũng xuất hiện trong giai đoạn này.
Theo nội dung được giới thiệu, bác sĩ Trần Văn Lai lựa chọn cái tên Ba Đình nhằm thể hiện sự cảm phục đối với nghĩa quân do Phạm Bành, Đinh Công Tráng lãnh đạo cùng người dân trong cuộc kháng chiến chống Pháp tại Thanh Hóa vào cuối thế kỷ 19.
Ba Đình khi đó là căn cứ của nghĩa quân trong cuộc khởi nghĩa chống Pháp.
Cũng từ đây xuất hiện một cách lý giải khác về tên gọi Ba Đình, cho rằng khu vực này từng có ba cái đình nên mới được đặt tên như vậy. Tuy nhiên, theo thông tin trong tư liệu, cách giải thích này không đúng với nguồn gốc tên gọi được nhắc đến.
Ngày nay, cái tên Ba Đình không chỉ gắn với quảng trường nổi tiếng mà còn được sử dụng cho nhiều địa danh khác tại Hà Nội. Ba Đình cũng là tên một quận nằm ở khu vực trung tâm Thủ đô, nơi tập trung nhiều cơ quan quan trọng của Trung ương.
