Hòa Thân mang mật thư của Càn Long ra cứu mạng trước giờ chết, nhưng 3 chữ bên trong khiến ông tuyệt vọng
Chỉ ít ngày sau khi Càn Long qua đời, Hòa Thân bị Gia Khánh bắt giữ, tịch thu gia sản và ban chết. Dân gian Trung Quốc còn lưu truyền câu chuyện về bức mật thư Càn Long để lại cho Hòa Thân, trong đó chỉ có vỏn vẹn ba chữ khiến ông hoàn toàn tuyệt vọng.
Càn Long qua đời, Hòa Thân nhanh chóng mất chỗ dựa
Năm 1796, sau 60 năm trị vì, Càn Long chính thức nhường ngôi cho Hoàng thái tử Vĩnh Diễm, tức Hoàng đế Gia Khánh. Quyết định này gắn với mong muốn của Càn Long không để thời gian tại vị vượt quá 61 năm trị vì của ông nội là Hoàng đế Khang Hy.
Mặc dù đã thoái vị và trở thành Thái thượng hoàng, Càn Long vẫn giữ ảnh hưởng quyết định đối với những công việc quan trọng của triều đình. Gia Khánh mang danh nghĩa hoàng đế nhưng chưa thể hoàn toàn tự chủ về chính trị.
Trong hoàn cảnh đó, Hòa Thân tiếp tục duy trì quyền lực nhờ sự bảo trợ của Càn Long. Ông vẫn giữ vị trí quan trọng trong Quân cơ xứ, có ảnh hưởng lớn đến quá trình xử lý tấu chương và điều hành công việc triều đình.
Mối quan hệ giữa Hòa Thân và Gia Khánh vì thế ngày càng trở nên phức tạp. Gia Khánh hiểu rõ quyền lực của vị đại thần này, đồng thời nhận thức được những hệ lụy từ tình trạng lạm quyền, tham nhũng trong bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, khi Càn Long còn sống, việc trực tiếp loại bỏ Hòa Thân gần như không thể thực hiện.
Theo Thanh sử cảo, một trong những nguyên nhân khiến Gia Khánh bất mãn với Hòa Thân là sự kiện năm 1795. Khi việc lập hoàng thái tử chưa chính thức được công bố, Hòa Thân đã sớm mang ngọc như ý đến dâng Vĩnh Diễm, thể hiện thái độ như thể mình có công ủng hộ người kế vị. Về sau, hành động này bị Gia Khánh liệt vào tội danh đầu tiên trong bản cáo trạng dành cho Hòa Thân.
Ngày 7/2/1799, tức mùng 3 tháng Giêng năm Gia Khánh thứ tư, Càn Long qua đời, thọ 87 tuổi. Sự kiện này cũng đồng nghĩa với việc Hòa Thân mất đi chỗ dựa chính trị lớn nhất.
Ngay sau khi Thái thượng hoàng qua đời, Gia Khánh bắt đầu hành động. Ban đầu, Hòa Thân vẫn được giao tham gia lo liệu tang lễ, nhưng quyền lực của ông nhanh chóng bị tước bỏ.
.jpg)
Ngự sử Vương Niệm Tôn là một trong những người đầu tiên dâng tấu tố cáo những hành vi sai trái của Hòa Thân. Đến ngày mùng 8 tháng Giêng âm lịch, Gia Khánh ra lệnh bắt giữ ông cùng một số quan chức liên quan, đồng thời tổ chức điều tra.
Cuộc điều tra diễn ra nhanh chóng và dẫn đến việc công bố 20 tội danh lớn của Hòa Thân. Những cáo buộc bao gồm lạm dụng quyền hành, tự ý thay đổi quy định, che giấu quân báo, can thiệp vào hoạt động của các bộ, vi phạm lễ nghi cung đình và tích lũy tài sản bất hợp pháp.
Trong số đó, những phát hiện liên quan đến gia sản của Hòa Thân khiến triều đình đặc biệt chú ý. Tại tư dinh, quan lại phát hiện nhiều công trình xây dựng xa hoa, trang sức quý giá, vàng bạc cùng những tài sản vượt xa khả năng tích lũy thông thường của một viên quan.
Bản cáo trạng còn ghi nhận việc phát hiện hàng chục nghìn lạng vàng, hơn một triệu lạng bạc được cất giấu tại một số nơi, cùng nhiều cửa hiệu cầm đồ, cơ sở kinh doanh và tài sản khác.
Về sau, trong dân gian xuất hiện con số cho rằng toàn bộ tài sản của Hòa Thân tương đương 800 triệu lạng bạc, bằng khoảng 15 năm thu nhập của quốc khố nhà Thanh. Tuy nhiên, các thống kê về gia sản của ông có nhiều dị bản và cách tính khác nhau, vì vậy không thể coi đây là giá trị đã được xác nhận chính xác.
Dù vậy, quy mô tài sản bị tịch thu vẫn đủ khiến Hòa Thân trở thành biểu tượng của nạn tham nhũng cuối thời Càn Long. Người đời khi ấy còn truyền nhau câu nói: “Hòa Thân ngã xuống, Gia Khánh ăn no”, nhằm ám chỉ khối tài sản khổng lồ được sung công sau khi vị đại thần thất thế.
Bức mật thư ba chữ và kết cục của Hòa Thân
Ngày 22/2/1799, tức ngày 18 tháng Giêng năm Gia Khánh thứ tư, Hòa Thân bị ban chết. Ban đầu, một số đại thần từng đề nghị xử lý ông bằng hình phạt nghiêm khắc hơn, nhưng cuối cùng Gia Khánh quyết định cho Hòa Thân tự vẫn.
Cũng từ đây, một giai thoại nổi tiếng về bức mật thư của Càn Long bắt đầu được lưu truyền trong dân gian Trung Quốc.
Theo câu chuyện này, khi biết mình không thể thoát khỏi án tử, Hòa Thân nhớ đến bức mật thư mà Càn Long từng trao cho ông. Tương truyền, vị hoàng đế già đã căn dặn chỉ được mở bức thư khi tính mạng lâm nguy.
Tin tưởng rằng Càn Long đã chuẩn bị sẵn một con đường cứu mạng, Hòa Thân vội vàng mở thư. Thế nhưng, bên trong không có lời miễn tội hay mệnh lệnh yêu cầu Gia Khánh tha chết, mà chỉ vỏn vẹn ba chữ Hán: “留全尸”, nghĩa là “Lưu toàn thi”, tức để lại thi thể nguyên vẹn.
Theo cách lý giải của giai thoại, Càn Long đã dự liệu Hòa Thân khó tránh khỏi kết cục bi thảm sau khi mình qua đời. Sự bảo vệ cuối cùng mà ông dành cho vị đại thần thân tín không phải là giữ mạng sống, mà chỉ giúp người ấy tránh khỏi hình phạt làm tổn hại thân thể.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng câu chuyện về bức mật thư ba chữ hiện chưa được xác nhận bằng sử liệu đáng tin cậy. Đây chủ yếu là tình tiết được lưu truyền trong các giai thoại dân gian, không nên xem như sự kiện lịch sử đã được chứng minh.
Trên thực tế, việc Hòa Thân được ban tự vẫn thay vì chịu hình phạt nặng hơn có cơ sở trong sử liệu. Những ghi chép dưới triều Gia Khánh cho thấy nhà vua đã cân nhắc việc Hòa Thân từng là trọng thần được Càn Long tin dùng trong nhiều năm, từ đó quyết định cho ông tự vẫn.
Hòa Thân qua đời năm 1799, khi mới 49 tuổi nếu tính theo năm sinh dương lịch. Từ một viên thị vệ trẻ tuổi được hoàng đế trọng dụng, ông từng đạt đến đỉnh cao quyền lực, nhưng cuối cùng lại mất tất cả chỉ ít ngày sau khi người bảo trợ qua đời.
Việc xử lý Hòa Thân cũng cho thấy những thay đổi lớn trong chính trường nhà Thanh khi Gia Khánh chính thức nắm thực quyền. Tuy nhiên, loại bỏ một đại tham quan không đồng nghĩa với việc nạn tham nhũng đã được giải quyết tận gốc. Những khó khăn về tài chính, bộ máy quan liêu và các cuộc nổi dậy vẫn tiếp tục đeo bám triều đình.
Câu chuyện bức mật thư ba chữ, dù chưa được lịch sử xác nhận, vẫn được nhắc lại bởi nó phản ánh một nghịch lý của quyền lực phong kiến: Người từng được hoàng đế sủng ái nhất cũng có thể trở thành tội thần chỉ sau một biến cố chính trị. Với Hòa Thân, hơn 20 năm được Càn Long che chở đã giúp ông đạt đến địa vị mà nhiều quan lại không dám mơ tới, nhưng sự bảo trợ ấy cũng không thể bảo đảm cho ông một kết cục bình yên khi triều đại chuyển sang tay người kế vị.
