99% trữ lượng vàng trên thế giới đang nằm ở đâu? Quốc gia nào có nhiều vàng nhất hành tinh?
Vàng thường được nhắc đến như biểu tượng của sự giàu có và một tài sản có vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính. Thế nhưng, những gì con người khai thác được trên bề mặt Trái Đất thực tế chỉ là một phần rất nhỏ so với lượng vàng được cho là tồn tại trong toàn bộ hành tinh.
Điều đáng chú ý là nguồn vàng lớn nhất không nằm trong những mỏ quặng mà con người có thể tiếp cận, mà được cho là nằm sâu bên trong lõi Trái Đất.
Hàng triệu tỷ tấn vàng đang nằm ở đâu?
Các mô hình địa hóa học cho rằng phần lớn vàng của Trái Đất đã chìm xuống khu vực lõi từ thời kỳ hành tinh còn rất trẻ.
Nghiên cứu được đăng trên Nature dẫn ước tính của nhà địa hóa học Bernard Wood cho rằng lõi Trái Đất có thể chứa tới khoảng 1,6 triệu tỷ tấn vàng.
Nếu giả định toàn bộ lượng vàng này có thể được đưa lên bề mặt, khối lượng khổng lồ đó đủ để tạo thành một lớp vàng phủ lên các lục địa với độ dày hàng chục centimet.
Tuy nhiên, đây chỉ là một phép hình dung về quy mô. Với điều kiện vật lý hiện nay, việc tiếp cận và đưa lượng vàng nằm trong lõi Trái Đất lên bề mặt là điều không thể thực hiện.
Vì sao vàng lại nằm sâu trong lõi Trái Đất?
Nguồn gốc của "kho vàng" này liên quan đến một giai đoạn quan trọng trong lịch sử hình thành hành tinh, thường được gọi là Iron Catastrophe, xảy ra cách đây khoảng 4,5 tỷ năm.
Khi Trái Đất còn ở trạng thái nóng chảy, các nguyên tố có mật độ lớn như sắt và niken chịu tác động của trọng lực và dần chìm xuống khu vực trung tâm. Trong quá trình đó, vàng cùng nhiều kim loại quý khác cũng bị kéo theo xuống sâu.
Qua hàng tỷ năm, phần lớn lượng vàng này vì thế nằm ở khu vực mà con người gần như không có khả năng tiếp cận.
Một nghiên cứu công bố trên Nature năm 2025 của nhà địa hóa học Nils Messling tiếp tục cung cấp thêm dấu hiệu liên quan đến vật chất từ sâu trong lòng Trái Đất.
Các nhà khoa học phát hiện sự bất thường của đồng vị Ruthenium-100 trong đá bazan ở Hawaii. Kết quả này cho thấy vật chất ở rất sâu, thậm chí có khả năng bắt nguồn từ khu vực gần lõi, có thể được đưa lên phía trên thông qua những cột magma siêu nóng.
Dù vậy, lượng vật chất được đưa lên theo cơ chế này vẫn rất nhỏ, không thể biến thành nguồn vàng có thể khai thác ở quy mô công nghiệp.
Công nghệ hiện nay còn cách lõi Trái Đất rất xa
Ngay cả khi bỏ qua những vấn đề về địa chất, con người vẫn chưa có công nghệ đủ khả năng tiếp cận khu vực lõi.
Nhiệt độ tại lõi Trái Đất được ước tính vào khoảng 4.000-6.000°C, đi kèm áp suất cực kỳ lớn. Đây là những điều kiện vượt xa khả năng chịu đựng của các thiết bị hiện nay.
Công trình khoan sâu nhất mà con người từng thực hiện là Kola Superdeep Borehole, với độ sâu khoảng 12,2 km.
Con số này nghe có vẻ khổng lồ, nhưng nếu đặt cạnh khoảng cách từ bề mặt đến lõi Trái Đất, nó chỉ là một phần rất nhỏ. Vì vậy, dù lõi hành tinh có thể chứa lượng vàng khổng lồ, nguồn tài nguyên này về thực tế vẫn nằm ngoài khả năng khai thác trong tương lai gần.
"Mỏ vàng" nằm ngay trong rác điện tử
Trong khi kho vàng sâu dưới lòng đất gần như không thể tiếp cận, một nguồn vàng khác lại đang hiện diện ngay trong những thứ con người thường bỏ đi: rác thải điện tử.
Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế, các thiết bị điện tử có thể chứa một lượng nhỏ vàng trong nhiều linh kiện. Khi được thu gom và xử lý đúng cách, kim loại quý này có thể được tách ra để tái sử dụng.
Đáng chú ý, lượng vàng thu hồi từ mỗi tấn rác điện tử trong một số trường hợp có thể cao hơn nhiều so với lượng vàng thu được từ một tấn quặng tự nhiên. Vì vậy, hoạt động tái chế loại chất thải này ngày càng được xem như một dạng "mỏ vàng đô thị".
Mỹ đang giữ hơn 8.000 tấn vàng dự trữ
Ở cấp độ quốc gia, vàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong dự trữ tài chính. Theo World Gold Council, tính đến năm 2025, Hoa Kỳ là quốc gia sở hữu lượng vàng dự trữ lớn nhất thế giới, với hơn 8.000 tấn.
Phần lớn số vàng này được lưu giữ tại Fort Knox và Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York.
Như vậy, xét trên quy mô toàn hành tinh, vàng không phải kim loại đặc biệt hiếm nếu tính cả lượng nằm sâu trong lòng Trái Đất. Vấn đề nằm ở chỗ phần lớn nguồn tài nguyên ấy bị "khóa" trong những điều kiện mà con người chưa thể tiếp cận.
Chính sự khác biệt giữa tổng lượng vàng tồn tại và lượng vàng có thể khai thác là một trong những yếu tố góp phần tạo nên giá trị đặc biệt của kim loại này trong nền kinh tế toàn cầu.
