Nhắc đến Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh (Trung Quốc), nhiều người nghĩ ngay đến quần thể cung điện đồ sộ, biểu tượng của các triều đại phong kiến Trung Hoa. Tuy nhiên, theo nhiều tài liệu lịch sử, phía sau công trình nổi tiếng này còn có dấu ấn của một người Việt tài hoa - thái giám Nguyễn An, người được xem là có đóng góp quan trọng trong quá trình quy hoạch và xây dựng kinh thành Bắc Kinh.
Kiến trúc sư người Việt góp phần kiến thiết Tử Cấm Thành
Tử Cấm Thành là một trong những quần thể kiến trúc có giá trị lịch sử và văn hóa hàng đầu thế giới. Theo nhiều nguồn tư liệu, Nguyễn An là nhân vật giữ vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng công trình này nhờ tài năng nổi bật về kiến trúc và quy hoạch.
Tên tuổi của ông từng được nhắc đến trong một bộ phim tài liệu về Tử Cấm Thành do truyền hình Đức sản xuất. Ngoài ra, nhà sử học Trương Tú Dân cũng đề cập đến Nguyễn An trong bài viết đăng trên Ích Thế báo, đánh giá ông là một trong những người có công lớn trong việc xây dựng kinh thành Bắc Kinh dưới triều Minh.
Theo Kiến văn tiểu lục của học giả Lê Quý Đôn, Nguyễn An sinh năm 1381 tại vùng Hà Đông, nay thuộc Hà Nội. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh và sớm bộc lộ năng khiếu về kiến trúc, xây dựng. Tương truyền, khi mới 16 tuổi, ông đã tham gia thiết kế và thi công nhiều công trình tại kinh thành Thăng Long dưới thời vua Trần Thuận Tông.
Năm 1407, sau khi quân Minh xâm lược Đại Việt, nhiều thợ thủ công cùng những người có tài bị đưa sang Trung Quốc, trong đó có Nguyễn An. Tại đây, ông được tuyển vào hoàng cung với vai trò thái giám và mang tên A Lưu.
Đúng thời điểm triều Minh bắt đầu triển khai kế hoạch xây dựng kinh đô mới tại Bắc Kinh, tài năng của Nguyễn An nhanh chóng được ghi nhận. Ông được giao tham gia chỉ đạo xây dựng Tử Cấm Thành, đảm nhận nhiều công việc liên quan đến thiết kế, quy hoạch và tổ chức thi công. Theo các ghi chép lịch sử, công trình được triển khai trong nhiều năm và cơ bản hoàn thành vào đầu thế kỷ XV.
Để lại dấu ấn ở hàng loạt công trình lớn của Bắc Kinh
Không chỉ tham gia xây dựng Tử Cấm Thành, Nguyễn An còn được triều Minh giao phụ trách nhiều dự án mở rộng và tu sửa thành Bắc Kinh dưới thời Minh Anh Tông.
Theo các tài liệu, dưới sự điều hành của ông, nhiều công trình quan trọng đã được hoàn thiện, gồm hai cung, ba điện, hệ thống nha môn của năm phủ, sáu bộ cùng nhiều cổng thành và công trình phòng thủ. Ba điện Phụng Thiên, Hoa Cái và Cẩn Thân khi đó được xem là tiền thân của các điện Thái Hòa, Trung Hòa và Bảo Hòa trong Cố Cung Bắc Kinh ngày nay.
Ngoài các hạng mục cung điện, dự án còn bao gồm hệ thống hào nước, cầu đá, tường thành và nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn. Nhiều đoạn thành trước đây chỉ được xây gạch ở mặt ngoài cũng được gia cố hoàn chỉnh cả hai phía.
Với những đóng góp nổi bật, Nguyễn An nhiều lần được các hoàng đế triều Minh ghi nhận và ban thưởng.
Cuộc đời của ông cũng gắn với nhiều giai thoại được lưu truyền. Trong đó có câu chuyện về việc tìm ra phương pháp vận chuyển những khối đá cẩm thạch nặng hàng trăm tấn về Bắc Kinh bằng cách tận dụng băng tuyết mùa đông, hay việc lấy cảm hứng thiết kế từ hình dáng chiếc lồng nuôi ve sầu.
Dù rời quê hương trong hoàn cảnh chiến tranh, Nguyễn An vẫn được nhiều tài liệu lịch sử đánh giá là một kiến trúc sư xuất sắc, có đóng góp quan trọng đối với quá trình xây dựng kinh thành Bắc Kinh. Đến nay, câu chuyện về ông vẫn được xem là minh chứng cho tài năng, trí tuệ và tay nghề của người Việt trong lịch sử.
