4 người được chọn để niêm phong bức thư bí mật ở thủy điện Hòa Bình, vì sao năm 2100 mới được mở ra?
Giữa khuôn viên Nhà máy Thủy điện Hòa Bình tồn tại một bí mật đã được gìn giữ suốt hơn 40 năm qua. Đó là một bức thư đặc biệt của những người xây dựng công trình gửi cho thế hệ tương lai, được niêm phong trong một khối bê tông nặng hàng tấn và chỉ được phép mở vào đúng ngày 1/1/2100.
Khối bê tông cất giữ bí mật thế kỷ
Trước sân khu nhà truyền thống của Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, du khách dễ dàng bắt gặp một khối bê tông có hình dáng như một kim tự tháp thu nhỏ. Công trình được bảo vệ bằng hàng rào chắn, người tham quan chỉ có thể đứng bên ngoài quan sát.
Trên mặt khối bê tông gắn một tấm biển kim loại khắc bằng tiếng Việt và tiếng Nga với dòng chữ: "Nơi đây lưu giữ bức thư của những người xây dựng Thủy điện Hòa Bình gửi thế hệ mai sau - thư này sẽ được mở vào ngày 1/1/2100".
Chỉ một dòng chữ ngắn gọn nhưng đã tạo nên sự tò mò kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Đến nay, nội dung bên trong bức thư vẫn được giữ kín tuyệt đối.
Theo tài liệu lưu trữ của Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, bức thư được chính thức đặt vào khối bê tông ngày 30/1/1983. Đây là một sự kiện lớn trên đại công trường khi đó, với sự tham dự của hàng nghìn cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng 250 đại biểu thanh niên Liên Xô sang thăm Việt Nam.
Nghi lễ trang trọng cất giữ "bức thư thế kỷ"
Trong buổi lễ năm 1983, ông Ngô Xuân Lộc - Tổng chỉ huy công trường xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình - đã đọc toàn văn bức thư bằng tiếng Việt. Sau đó, ông Giaseplin đọc lại nội dung bằng tiếng Nga.
Hai bản thư được chuẩn bị riêng bằng hai ngôn ngữ, sau đó được cuộn lại cẩn thận và đặt vào một thỏi đồng được khoan rỗng bên trong. Thỏi đồng được đậy kín rồi đưa vào lòng khối bê tông.
Kể từ thời điểm ấy, nội dung bức thư chính thức được niêm phong và trở thành bí mật dành cho hậu thế.
Một chi tiết đặc biệt của buổi lễ là việc lựa chọn bốn người trực tiếp dùng tua vít bắt các con ốc cố định tấm biển đánh dấu nơi lưu giữ bức thư. Đó là ông Bogachenko - Tổng chuyên viên Liên Xô tại công trình, ông Vũ Mão - Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, ông Ngô Xuân Lộc - Tổng chỉ huy công trường và bà Xavitxkaia - nữ phi hành gia Liên Xô nổi tiếng.
Việc lựa chọn này mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Ông Bogachenko đại diện cho thế hệ cao tuổi, ông Vũ Mão đại diện cho tuổi trẻ, ông Ngô Xuân Lộc đại diện cho những người lao động trên mặt đất, còn bà Xavitxkaia là biểu tượng của những người từng chinh phục không gian.
Sự kết hợp giữa già và trẻ, nam và nữ, giữa mặt đất và bầu trời đã tạo nên một nghi thức mang đậm tính lịch sử và thông điệp về sự tiếp nối giữa các thế hệ.
Ý tưởng đặc biệt từ chuyên gia Liên Xô
Ý tưởng lưu giữ bức thư xuất phát từ ông Bogachenko, chuyên gia Liên Xô tham gia dự án Thủy điện Hòa Bình.
Sau khi đất nước thống nhất, Việt Nam xác định xây dựng một nhà máy thủy điện quy mô lớn trên sông Đà nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng cho công cuộc phát triển kinh tế. Từ năm 1971, nhiều chuyên gia Liên Xô đã sang Việt Nam hỗ trợ khảo sát, thiết kế và thi công công trình.
Trong quá trình làm việc, ông Bogachenko đề xuất lưu giữ một bức thư gửi thế hệ tương lai như lời nhắn nhủ của những người làm nên công trình thế kỷ. Ý tưởng nhanh chóng nhận được sự đồng tình của lãnh đạo dự án và các cơ quan chức năng.
Đặc biệt, ông Đỗ Mười, khi đó là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Trưởng Ban chỉ đạo xây dựng công trình Thủy điện Hòa Bình, đánh giá rất cao sáng kiến này. Tuy nhiên, ông cho rằng việc lưu giữ bức thư cần được thực hiện bằng một nghi thức trang trọng và tại một vị trí xứng đáng thay vì chôn đơn giản trong thân đập như đề xuất ban đầu.
Sau nhiều lần trao đổi, phương án đặt bức thư trong một khối bê tông riêng biệt tại khuôn viên nhà máy đã được lựa chọn.
Khi ý tưởng được thông qua, Ban tổ chức nhận được rất nhiều thư từ và ý kiến đóng góp từ khắp mọi miền đất nước.
Không chỉ cán bộ, kỹ sư, công nhân trên công trường mà còn có các nhà văn, nhà báo, trí thức và đông đảo người dân gửi gắm tâm tư của mình.
Những nội dung được gửi về phản ánh khí thế lao động sôi nổi trên đại công trường lớn nhất cả nước thời bấy giờ; ca ngợi tinh thần vượt khó, sự hy sinh và quyết tâm của hàng vạn con người đang ngày đêm xây dựng công trình.
Bên cạnh đó là những câu chuyện về sự chung tay của hậu phương từ khắp mọi miền đất nước, từ những món quà nhỏ như cây kim, sợi chỉ cho tới lương thực, thực phẩm gửi đến công trường.
Sau quá trình tổng hợp và chọn lọc, những nội dung tiêu biểu nhất được biên soạn thành một bức thư chung. Lá thư được chép bằng mực Tàu trên loại vật liệu đặc biệt do Liên Xô cung cấp trước khi được niêm phong.
Vì sao phải chờ đến năm 2100?
Một trong những điều khiến nhiều người thắc mắc nhất là lý do bức thư không được mở sau 50 năm hay đúng 100 năm kể từ ngày niêm phong mà lại chọn mốc 1/1/2100.
Theo những người từng tham gia sự kiện, mục tiêu của bức thư là gửi cho một thế hệ hoàn toàn khác với thế hệ đã viết nên nó.
Nếu chọn năm 2083, tức tròn 100 năm sau ngày cất giữ, vẫn có khả năng một số người từng chứng kiến buổi lễ năm 1983 còn sống để tham dự.
Vì vậy, mốc năm 2100 được lựa chọn nhằm bảo đảm những người đọc thư khi đó thực sự thuộc một thế hệ mới, sinh ra và lớn lên trong một thời đại hoàn toàn khác.
Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua, khối bê tông đặc biệt tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình vẫn lặng lẽ tồn tại như một “cỗ máy thời gian” chứa đựng thông điệp từ quá khứ.
Không ai biết chính xác những người xây dựng công trình đã gửi gắm điều gì cho hậu thế ngoài những thông tin được ghi lại trong các tài liệu lịch sử. Đó có thể là những lời nhắn nhủ về lòng yêu nước, về khát vọng chinh phục thiên nhiên, về tình hữu nghị Việt Nam - Liên Xô hay những ước vọng dành cho tương lai đất nước.
Câu trả lời vẫn đang nằm yên trong thỏi đồng được niêm phong giữa khối bê tông nặng hàng tấn. Và phải đến đúng ngày 1/1/2100, khi cánh cửa thời gian được mở ra, bí mật ấy mới chính thức được hé lộ trước hậu thế.
