Loài vật quý hiếm cả thế giới chỉ duy nhất Việt Nam mới có, giới khoa học tìm mọi cách để ‘cứu’
Từng đứng bên bờ tuyệt chủng, voọc mũi hếch – loài linh trưởng đặc hữu chỉ có tại Việt Nam đang dần xuất hiện những tín hiệu phục hồi tích cực nhờ các nỗ lực bảo tồn kéo dài nhiều năm tại khu rừng Khau Ca, thuộc Vườn quốc gia Du Già.
Loài linh trưởng quý hiếm chỉ còn xuất hiện tại Việt Nam
Voọc mũi hếch (tên khoa học Rhinopithecus avunculus) hiện được xem là một trong những loài linh trưởng nguy cấp nhất thế giới. Theo Fauna & Flora, loài này vẫn nằm trong nhóm “cực kỳ nguy cấp”, với số lượng ngoài tự nhiên chỉ còn vài trăm cá thể.
Đặc điểm dễ nhận biết của voọc mũi hếch là phần mũi hếch đặc trưng, khuôn mặt sáng màu, đôi mắt lớn cùng bộ lông nâu đen pha xám. Chúng sống chủ yếu trên các tán rừng núi đá vôi phía Bắc và rất nhạy cảm với sự thay đổi môi trường sống.
Những năm gần đây, quần thể voọc mũi hếch quan trọng nhất được ghi nhận tại khu rừng Khau Ca. Kết quả khảo sát cuối năm 2025 cho thấy nơi đây hiện có khoảng 160 cá thể, bao gồm nhiều con non mới sinh – tín hiệu tích cực hiếm hoi đối với loài động vật từng bị đe dọa nghiêm trọng.
Khu rừng đang giữ phần lớn quần thể voọc mũi hếch toàn cầu
Theo các tổ chức bảo tồn, rừng Khau Ca hiện được xem là “thành trì cuối cùng” của voọc mũi hếch khi khu vực này đang bảo vệ hơn 80% tổng số cá thể của loài trên toàn thế giới.
Trong đợt khảo sát phối hợp giữa Fauna & Flora và Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang vào cuối năm 2025, các nhóm nghiên cứu đã phát hiện hai đàn voọc lớn tại vùng lõi rừng Khau Ca. Số lượng ghi nhận trực tiếp tối thiểu là 104 cá thể, trong khi quy mô thực tế được ước tính khoảng 130 con do nhiều cá thể ẩn trong tán rừng rậm.
Từ dữ liệu thực địa, giới chuyên môn đánh giá tổng số voọc mũi hếch đang sinh sống tại Khau Ca hiện vào khoảng hơn 160 cá thể – quần thể lớn nhất còn tồn tại ngoài tự nhiên.
Trước đây, loài này từng xuất hiện tại nhiều khu rừng khác ở miền Bắc như Tát Kẻ - Bản Bung, Chạm Chu hay Tùng Vài. Tuy nhiên, theo cơ quan chức năng địa phương, những năm gần đây voọc mũi hếch gần như không còn được ghi nhận tại các khu vực này và hiện chỉ còn xuất hiện ổn định tại Khau Ca.
Vì sao loài động vật này cần được bảo vệ?
Giới khoa học cho biết sự suy giảm số lượng voọc mũi hếch xuất phát từ nhiều nguyên nhân như săn bắt, mất rừng, chia cắt sinh cảnh, canh tác nương rẫy và các hoạt động xây dựng.
Không chỉ mang giá trị về đa dạng sinh học, voọc mũi hếch còn đóng vai trò quan trọng đối với hệ sinh thái rừng khi tham gia phát tán hạt giống và hỗ trợ tái sinh tự nhiên của nhiều loài thực vật.
Trong nhiều năm qua, các chương trình bảo tồn tại Khau Ca đã tập trung vào việc tuần tra rừng, ngăn chặn săn bắt, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ sinh kế cho người dân sống gần khu vực bảo tồn.
Các chuyên gia cho rằng việc quần thể voọc mũi hếch xuất hiện dấu hiệu phục hồi là tín hiệu đáng mừng, cho thấy công tác bảo tồn có thể mang lại hiệu quả nếu được duy trì lâu dài. Tuy vậy, với số lượng ngoài tự nhiên vẫn còn rất ít, loài linh trưởng đặc hữu này vẫn chưa thoát khỏi nguy cơ tuyệt chủng.
