Ở quốc gia này, thuế thu thập bị đánh tới 50% - con số nằm trong top cao nhất thế giới. Nhưng việc người dân bất mãn với nó lại hiếm khi xảy ra.
Tại nhiều quốc gia, thuế cao thường là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự phản đối và bất mãn trong xã hội. Thế nhưng ở Thụy Điển – một trong những nước có mức thuế cao nhất toàn cầu – những phản ứng như vậy lại hiếm khi bùng phát. Theo các phân tích của The Economist, điểm khác biệt cốt lõi không nằm ở tỷ lệ thuế cụ thể, mà ở cách người dân nhìn nhận mối quan hệ giữa số tiền họ đóng góp và những giá trị họ nhận lại từ nhà nước.
Ngay cả trong bối cảnh bất ổn như khủng hoảng tài chính hay cú sốc năng lượng toàn cầu, hệ thống thuế của Thụy Điển vẫn giữ vai trò trụ cột cho mô hình nhà nước phúc lợi quy mô lớn. Thuế thu nhập cá nhân tại đây có thể vượt mốc 50% đối với nhóm thu nhập cao, trong khi thuế giá trị gia tăng phổ biến được áp dụng ở mức 25%. Dù vậy, những con số này không tạo ra cảm giác bị “bóc lột” như ở nhiều nơi khác.
Theo Financial Times, phần lớn nguồn thu từ thuế được tái phân bổ trực tiếp trở lại xã hội thông qua các dịch vụ công thiết yếu mà người dân tiếp cận hằng ngày. Hệ thống y tế gần như miễn phí, giáo dục đại học không thu học phí, dịch vụ chăm sóc trẻ em và người cao tuổi được trợ cấp mạnh, cùng mạng lưới an sinh xã hội giúp giảm thiểu rủi ro thất nghiệp và nghèo đói. Nhờ đó, thuế không bị xem là khoản tiền bị lấy đi, mà được hiểu như một hình thức đầu tư trả trước cho chất lượng sống lâu dài và ổn định.
Một yếu tố then chốt khác là mức độ tin tưởng rất cao của người dân đối với bộ máy nhà nước, đặc biệt là cơ quan thuế. The Economist cho biết Skatteverket – Cơ quan Thuế Thụy Điển – thường xuyên nằm trong nhóm những cơ quan công quyền nhận được sự tín nhiệm cao nhất từ công chúng. Hệ thống kê khai thuế được số hóa, tinh giản và minh bạch đến mức nhiều người chỉ cần xác nhận lại các thông tin đã được tổng hợp sẵn, thay vì phải tự điền những biểu mẫu phức tạp. Đồng thời, các báo cáo về chi tiêu ngân sách nhà nước được công bố công khai, giúp người dân theo dõi rõ ràng dòng tiền thuế của mình được sử dụng ra sao. Chính sự minh bạch này góp phần tạo cảm giác công bằng và làm giảm đáng kể tâm lý chống đối thuế.
Bên cạnh yếu tố thể chế, nền tảng chính trị và văn hóa xã hội cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng. Từ giữa thế kỷ XX, Thụy Điển đã dần hình thành một “hợp đồng xã hội” dựa trên sự đồng thuận rộng rãi: người dân chấp nhận mức thuế cao để đổi lấy sự an toàn, bình đẳng và ổn định cho toàn xã hội. The Guardian từng nhận định rằng tại Thụy Điển, thuế không bị coi là sự áp đặt, mà được nhìn nhận như biểu hiện của trách nhiệm công dân và niềm tin vào lợi ích chung. Khi người dân tin rằng mọi cá nhân đều đóng góp tương xứng và không ai bị bỏ lại phía sau, động lực phản kháng đối với thuế tự nhiên suy yếu.
Thực tế cho thấy mô hình này mang lại những kết quả cụ thể và lâu dài. Theo số liệu của OECD, Thụy Điển liên tục nằm trong nhóm các quốc gia có mức bất bình đẳng thu nhập thấp, tuổi thọ trung bình cao và chất lượng sống tốt. Những lợi ích này khaông mang tính ngắn hạn, mà tạo ra cảm giác an tâm cho người dân trong suốt vòng đời – từ lúc sinh ra, đi học, tham gia thị trường lao động cho đến khi nghỉ hưu. Financial Times nhấn mạnh rằng khi thuế gắn liền với sự ổn định và khả năng dự đoán tương lai, người dân có xu hướng chấp nhận nó như một phần tất yếu của đời sống xã hội.
Tất nhiên, điều đó không có nghĩa là người Thụy Điển hoàn toàn “yêu thích” thuế cao. Các cuộc tranh luận về chính sách vẫn diễn ra thường xuyên, đặc biệt xoay quanh hiệu quả chi tiêu công và quy mô của nhà nước. Tuy nhiên, theo The Economist, điểm mấu chốt là đa số người dân tin rằng hệ thống hiện tại công bằng và hiệu quả hơn so với những phương án thay thế khác. Trong bối cảnh đó, thuế cao không còn được nhìn nhận như gánh nặng, mà trở thành nền tảng cho một xã hội ổn định, nơi rủi ro cá nhân được san sẻ và giảm nhẹ thông qua sức mạnh tập thể.
Nói cách khác, tại Thụy Điển, thuế không chỉ đơn thuần là một công cụ tài chính. Nó phản ánh mức độ tin cậy xã hội, sự minh bạch trong quản trị và một thỏa thuận ngầm giữa nhà nước với người dân: chấp nhận đóng góp nhiều hơn ở hiện tại để đổi lấy một cuộc sống an toàn, bền vững hơn trong dài hạn. Chính sự nhất quán này đã khiến một trong những mức thuế cao nhất thế giới lại trở thành một trong những mức thuế “dễ chấp nhận” nhất thế giới.
