Hai giảng viên Việt Nam bị tố 'cướp công' nghiên cứu của sinh viên, nhà trường hé lộ cách xử lý
Hai giảng viên đại học tại Việt Nam vừa bị một tạp chí quốc tế thu hồi bài báo khoa học do vi phạm đạo đức nghiên cứu, với lý do công bố kết quả nghiên cứu của sinh viên nhưng không ghi nhận quyền tác giả.
Bài báo bị gỡ có tiêu đề "Influences of environment perception and social media communication via brand loyalty on the intention to buy green products among Vietnamese youth" (tạm dịch: Tác động của nhận thức về môi trường và truyền thông trên mạng xã hội thông qua lòng trung thành với thương hiệu, đến ý định mua sản phẩm xanh của thanh niên Việt Nam).
Theo thông báo từ International Journal of Applied Economics, Finance and Accounting (IJAEFA) – tạp chí đăng bài ngày 28/4/2023 – hai tác giả được giới thiệu là giảng viên thuộc Trường Đại học FPT (cơ sở Đà Nẵng) và Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH).
IJAEFA cho biết một trong hai tác giả đã thừa nhận hành vi thiếu trung thực trong nghiên cứu khi sử dụng kết quả nghiên cứu của sinh viên nhưng không đưa tên các em vào danh sách tác giả. Tạp chí này từng nằm trong hệ thống cơ sở dữ liệu Scopus, song đã bị loại khỏi danh mục từ năm 2024.
Những năm gần đây, việc công bố nghiên cứu khoa học quốc tế là yêu cầu bắt buộc đối với giảng viên tại nhiều trường đại học. Không ít bài báo của tác giả Việt Nam từng bị rút lại, gây xôn xao dư luận. Tuy nhiên, đây là một trong số ít trường hợp mà lý do thu hồi được tạp chí công bố rõ ràng, trong khi đa phần các vụ việc khác không nêu chi tiết nguyên nhân.
Trao đổi với VnExpress sáng 24/1, đại diện Trường Đại học FPT cho biết sinh viên đã phản ánh sự việc với nhà trường từ năm 2023. Vị này khẳng định: “Bài báo có sử dụng một số kết quả nghiên cứu của sinh viên nhưng lại không ghi tên các em vào phần tác giả. Việc này là sai”.
Ngay sau khi tiếp nhận phản ánh và làm việc với các bên liên quan, nhà trường đã không công nhận bài báo này trong thành tích nghiên cứu của giảng viên, đồng thời không xét các danh hiệu thi đua hay bổ nhiệm.
Trong khi đó, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM thông tin bài báo là hoạt động hợp tác cá nhân của giảng viên, không thuộc đề tài hay nhiệm vụ nghiên cứu khoa học do trường quản lý. Giảng viên này xác nhận có tham gia thảo luận và viết bài với tư cách đồng tác giả, song không giữ vai trò chủ trì, không tham gia quá trình công bố và cũng không kê khai bài báo trong các hồ sơ xét thi đua, chuyên môn.
“HUTECH luôn quán triệt việc tuân thủ các chuẩn mực đạo đức và tính trung thực trong nghiên cứu khoa học, thường xuyên nhắc nhở giảng viên thực hiện đúng quy định về công bố khoa học và quyền tác giả”, đại diện nhà trường khẳng định.
Nhận định về vụ việc, một phó giáo sư ngành Kinh tế tại Hà Nội cho biết hiện nay chưa có quy chuẩn cứng về thứ tự hay cách ghi tên tác giả trong các bài báo khoa học. Thông thường, người đóng góp lớn nhất sẽ đứng tên tác giả đầu. Trong các nghiên cứu có sự tham gia của cả giảng viên và sinh viên, giảng viên thường là tác giả chính do đảm nhiệm vai trò từ xây dựng ý tưởng, chỉnh sửa nội dung đến liên hệ tạp chí.
Sinh viên có đóng góp đáng kể có thể được ghi tên là tác giả liên hệ, hoặc trong nhóm tác giả chính. Trường hợp nghiên cứu có nhiều sinh viên tham gia, chỉ những người đóng vai trò chủ chốt mới được đưa vào danh sách tác giả, các thành viên còn lại sẽ được ghi nhận ở phần cảm ơn.
“Dù là theo cách nào, sinh viên có tham gia nhiều vào quá trình nghiên cứu phải có tên trong nhóm tác giả thực hiện bài báo”, vị này nhấn mạnh.
