Bí mật danh tính người đầu tiên nhắc đến 2 từ 'Việt Nam' và ý nghĩa đặc biệt phía sau ít ai biết
Hai chữ “Việt Nam” từ lâu đã trở thành biểu tượng thiêng liêng, gắn liền với niềm tự hào dân tộc của mỗi người con đất Việt. Nhưng “Việt Nam” xuất hiện từ khi nào, ai là người đầu tiên nhắc đến và vì sao quốc hiệu này được lựa chọn cho đất nước ta vẫn là câu chuyện lịch sử khiến nhiều người quan tâm.
Về mặt chính thức, vua Gia Long là người đặt quốc hiệu Việt Nam cho nước ta. Sau khi thống nhất đất nước và lên ngôi năm 1802, ông đặc biệt coi trọng việc xác lập quốc hiệu nhằm khẳng định sự ra đời của một triều đại mới và một quốc gia thống nhất.
Ban đầu, vua Gia Long dự định xin nhà Thanh cho đặt tên nước là Nam Việt, song đề xuất này không được chấp thuận vì dễ gây nhầm lẫn với nước Nam Việt thời Triệu Đà. Sau nhiều lần giải trình, triều Thanh cuối cùng đồng ý với quốc hiệu Việt Nam.
Đến tháng 2/1804, vua Gia Long ban chiếu công bố quốc hiệu mới. Trong chiếu chỉ, nhà vua nhấn mạnh việc đổi tên nước nhằm thể hiện sự thống nhất giang sơn, kế thừa truyền thống dựng nước của các bậc tiền nhân, đồng thời yêu cầu trong mọi văn bản, ngoại giao đều phải dùng quốc hiệu Việt Nam, thay cho tên gọi cũ là An Nam.
Quốc hiệu Việt Nam được sử dụng trong 34 năm dưới triều Nguyễn, từ 1804 đến 1838. Sau đó, vua Minh Mạng đổi quốc hiệu thành Đại Nam. Mãi đến ngày 2/9/1945, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố độc lập, tên gọi Việt Nam mới chính thức trở lại và được sử dụng rộng rãi với ý nghĩa đầy đủ, thiêng liêng nhất của một quốc gia độc lập.
Tuy nhiên, trên thực tế, hai chữ “Việt Nam” đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử, trước khi trở thành quốc hiệu chính thức. Khoảng hơn 300 năm trước năm 1804, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nhắc đến “Việt Nam” trong lời sấm nổi tiếng: “Việt Nam khởi tổ gây nên”, lúc bấy giờ đất nước vẫn mang tên Đại Việt.
Không chỉ vậy, trong thơ văn chữ Hán như bài “Sơn hà hải động thường vịnh” hay trong thư gửi trạng nguyên Giáp Hải, ông cũng nhiều lần dùng hai chữ Việt Nam để chỉ đất nước.
Một số nghiên cứu còn cho thấy “Việt Nam” xuất hiện trên nhiều bia đá từ thế kỷ 16–17 tại các chùa như Bảo Lâm (Hải Dương), Cam Lộ (Hà Nội), Phúc Thánh (Bắc Ninh). Đặc biệt, tại bia Thủy Môn Đình ở Lạng Sơn có khắc câu: “Việt Nam hầu thiệt, trấn Bắc ải quan”, khẳng định vị thế lãnh thổ và chủ quyền quốc gia.
Thậm chí, có ý kiến cho rằng dưới thời vua Quang Trung, năm 1792, quốc hiệu Việt Nam đã từng được đề cập trong một văn bản do Phan Huy Ích soạn thảo. Xa hơn nữa, theo nghiên cứu của ThS Lương Đức Hiển công bố năm 2018, hai chữ Việt Nam đã được nhắc tới từ thế kỷ 14 trong tác phẩm “Việt Nam thế chí” của học sĩ Hồ Tông Thốc.
Như vậy, dù đến năm 1804 mới trở thành quốc hiệu chính thức, hai chữ Việt Nam đã tồn tại trong ý thức lịch sử, văn hóa và tinh thần dân tộc suốt nhiều thế kỷ. Đây không chỉ là một tên gọi, mà còn hàm chứa khát vọng về cội nguồn, lãnh thổ và bản sắc của dân tộc Việt.
