Lý do cổng Parabol 40 tấn của ĐH Bách khoa Hà Nội ‘phá đi không thể xây lại’, Vingroup phải nhờ ‘thần đèn’ giúp
Cổng Parabol của Đại học Bách khoa Hà Nội cao khoảng 12,5 m, rộng 8 m, nặng ước tính 40 tấn. Dù về mặt kỹ thuật có thể xây dựng một công trình tương tự, phương án di dời nguyên khối được lựa chọn nhằm bảo tồn biểu tượng kiến trúc hơn 60 năm tuổi này.
Nhìn từ bên ngoài, cổng Parabol của Đại học Bách khoa Hà Nội có kết cấu khá đơn giản, chỉ gồm một vòm cong bằng bê tông. Tuy nhiên, công trình gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của nhà trường từ những năm 1960, trở thành biểu tượng quen thuộc với nhiều thế hệ giảng viên, sinh viên.
Khi dự án mở rộng đường thuộc Trục không gian Quốc lộ 1A khiến ranh giới khuôn viên trường phải lùi vào phía đông khoảng 20 m, phương án phá bỏ cổng cũ để xây dựng công trình mới không được lựa chọn.
Thay vào đó, Vingroup tài trợ kinh phí và thuê Công ty TNHH MTV Tư Lũy, đơn vị được biết đến với thương hiệu "Thần đèn Tư Lũy", thực hiện di dời nguyên khối cổng Parabol.
Quyết định này khiến nhiều người đặt câu hỏi: Liệu công trình có kết cấu đặc biệt đến mức không thể phá đi xây lại? Hay việc di dời xuất phát từ giá trị lịch sử mà một công trình mới không thể thay thế?

Cổng Parabol có thực sự không thể xây lại?
Trên mạng xã hội xuất hiện một số thông tin cho rằng cổng Parabol là công trình đặc biệt, bản vẽ gốc đã thất truyền, từng được thi công bằng phương pháp thủ công với ván khuôn gỗ uốn cong nên ngày nay khó có thể tái tạo nguyên trạng.
Tuy nhiên, chưa có thông tin chính thức từ Đại học Bách khoa Hà Nội xác nhận bản vẽ thiết kế công trình đã thất truyền hoặc việc xây dựng lại cổng là bất khả thi về mặt kỹ thuật.
Thực tế, cổng Parabol được xây dựng trong bối cảnh những năm 1960, khi điều kiện máy móc, thiết bị và công nghệ xây dựng tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Việc thi công một kết cấu bê tông có đường cong đặc biệt như vậy đòi hỏi nhiều công sức, sự chính xác và kỹ thuật cao.

Theo các tư liệu về quá trình xây dựng, công trình được thực hiện với sự hỗ trợ của chuyên gia Liên Xô. Những người thợ phải sử dụng phương pháp thủ công để tạo khuôn, trong đó các tấm ván gỗ được gia công, uốn cong và ghép nối nhằm tạo hình vòm theo thiết kế.
Những kỹ thuật và điều kiện thi công thời kỳ đó có thể khác đáng kể so với hiện nay, khi công nghệ đo đạc, thiết kế, chế tạo khuôn và thi công kết cấu bê tông đã phát triển hơn.
Vì vậy, nếu xét riêng về hình dáng và kết cấu, việc xây dựng một cổng mới có thiết kế tương tự không đồng nghĩa với điều không thể. Điều khó có thể tái tạo chính là tính nguyên bản của công trình được xây dựng từ hơn 60 năm trước.
Giá trị của cổng Parabol nằm ở lịch sử hơn 60 năm
Tên gọi Parabol là cách gọi quen thuộc của nhiều thế hệ sinh viên, xuất phát từ hình dáng vòm cong gợi liên tưởng đến đường parabol trong toán học. Công trình là một phần của dự án xây dựng Trường Đại học Bách khoa Hà Nội với sự viện trợ của Chính phủ Liên Xô.
Khu trường mới khởi công ngày 7/11/1960. Đến ngày 7/11/1965, khu nhà C và cổng Parabol được khánh thành nhân dịp kỷ niệm Cách mạng tháng Mười Nga.

Trong quá trình xây dựng, các chuyên gia Liên Xô, công nhân Việt Nam cùng giảng viên và sinh viên nhà trường đã góp sức tạo nên công trình. Bởi vậy, cổng Parabol không chỉ là một hạng mục kiến trúc mà còn gắn với dấu mốc lịch sử, quá trình hình thành cơ sở vật chất của trường và tình hữu nghị Việt - Xô.
Qua hơn sáu thập kỷ, cánh cổng trở thành hình ảnh quen thuộc, gắn với ký ức của nhiều thế hệ sinh viên Bách khoa. Giá trị ấy không đơn thuần nằm ở hình dáng bê tông hay kích thước công trình, mà còn ở thời điểm ra đời, quá trình xây dựng và những câu chuyện được lưu giữ qua năm tháng.
Nếu phá bỏ cổng cũ để xây dựng một phiên bản mới, công trình có thể được mô phỏng gần như tương đồng về hình dáng, nhưng sẽ không còn là chính cánh cổng được dựng lên năm 1965.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa việc tái tạo một công trình kiến trúc và bảo tồn một công trình mang giá trị lịch sử.
Di dời nguyên khối để giữ lại biểu tượng của trường
Trước yêu cầu điều chỉnh ranh giới khuôn viên phục vụ dự án giao thông, việc di dời cổng Parabol trở thành phương án nhằm dung hòa giữa phát triển hạ tầng và bảo tồn công trình gắn với lịch sử nhà trường.
Theo GS. Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, chủ trương của tập thể lãnh đạo nhà trường là tính toán kỹ lưỡng để giữ gìn biểu tượng cổng Parabol.
Với phương án di dời nguyên khối, công trình được bảo tồn thay vì tháo dỡ hoàn toàn và xây dựng lại. Đây là giải pháp đòi hỏi tính toán kỹ về kết cấu, nền móng, quá trình nâng, dịch chuyển và ổn định công trình tại vị trí mới.
Cổng Parabol có chiều cao khoảng 12,5 m, khoảng cách giữa hai chân cổng khoảng 8 m, trọng lượng ước tính 40 tấn. Dù không phải công trình có quy mô quá lớn so với nhiều kết cấu xây dựng hiện nay, việc di chuyển một khối bê tông đã tồn tại hơn 60 năm vẫn đặt ra những yêu cầu kỹ thuật riêng.
Sau khi hoàn tất di dời và ổn định tại vị trí mới, cổng Parabol dự kiến tiếp tục giữ chức năng như trước, trở thành một trong những lối ra vào khuôn viên Đại học Bách khoa Hà Nội.

Việc giữ lại công trình không chỉ giúp bảo tồn một kiến trúc lâu đời mà còn duy trì dấu ấn lịch sử của ngôi trường giữa quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng Thủ đô.
Một công trình mới có thể được xây dựng với hình dáng tương tự, nhưng không thể thay thế những dấu ấn của hơn sáu thập kỷ đã in trên cánh cổng cũ. Vì thế, lựa chọn di dời nguyên khối không hẳn xuất phát từ việc không thể xây lại, mà quan trọng hơn là mong muốn giữ nguyên giá trị lịch sử của một biểu tượng đã gắn bó với nhiều thế hệ.