Loạt giấy phép kinh doanh vàng trang sức bị kiến nghị bỏ, mở cơ chế xuất khẩu vàng, cho phép huy động vàng trong dân
Hiệp hội kinh doanh vàng Việt Nam vừa gửi kiến nghị lên Thủ tướng, đề xuất tháo gỡ hàng loạt rào cản liên quan đến kinh doanh vàng trang sức, đặc biệt là vấn đề giấy phép kinh doanh, cơ chế huy động vàng trong dân và định hướng thúc đẩy xuất khẩu vàng trong giai đoạn mới.
Hiệp hội kinh doanh vàng Việt Nam mới đây đã có văn bản kiến nghị gửi Thủ tướng, đề xuất một loạt giải pháp liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ. Nội dung trọng tâm xoay quanh việc cải cách cơ chế quản lý, loại bỏ rào cản pháp lý, đồng thời mở rộng dư địa phát triển cho ngành vàng trang sức trong giai đoạn 2026–2031.
Theo Hiệp hội, mục tiêu dài hạn là đưa ngành vàng trang sức trở thành một trong những lĩnh vực có đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, với kỳ vọng có thể hỗ trợ mục tiêu GDP tăng trưởng hai con số. Trong đó, việc cải cách hệ thống kinh doanh vàng trang sức được xem là yếu tố then chốt để mở rộng năng lực sản xuất và thúc đẩy xuất khẩu vàng.
Hiệp hội nhấn mạnh, hiện nay hệ thống giấy phép kinh doanh và các điều kiện đi kèm đang tạo ra nhiều tầng nấc thủ tục, khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc tiếp cận thị trường và nguồn nguyên liệu. Vì vậy, đề xuất quan trọng nhất là xem xét loại bỏ hoặc đơn giản hóa các loại giấy phép kinh doanh liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng trang sức.
Theo kiến nghị, các quy định tại Nghị định 24/2012, Nghị định 232/2025 (sửa đổi), cùng Nghị định 340/2025 về xử phạt hành chính trong lĩnh vực vàng cần được rà soát toàn diện. Đồng thời, hệ thống văn bản của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan cũng cần được đồng bộ để tránh chồng chéo trong quản lý.
Hiệp hội cho rằng nếu tháo gỡ được nút thắt về giấy phép kinh doanh, ngành vàng trang sức mỹ nghệ hoàn toàn có thể đạt kim ngạch xuất khẩu vàng từ 4–5 tỷ USD mỗi năm. Đây được xem là dư địa lớn chưa được khai thác đúng mức.
Bên cạnh đó, kiến nghị cũng đề cập đến việc xây dựng cơ chế linh hoạt hơn trong việc cung ứng nguyên liệu. Theo đó, doanh nghiệp cần được đảm bảo nguồn vàng thông qua hai kênh chính: nhập khẩu vàng nguyên liệu và huy động vàng trong dân.
Hiệp hội nhấn mạnh, nếu không có cơ chế rõ ràng về huy động vàng trong dân, nguồn lực lớn trong nền kinh tế sẽ tiếp tục bị “đóng băng”, gây lãng phí. Việc cho phép doanh nghiệp tiếp cận nguồn vàng nội địa một cách minh bạch, có kiểm soát sẽ giúp tăng hiệu quả sản xuất và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Về nhập khẩu nguyên liệu, Hiệp hội đề xuất cơ chế “mở nhưng có kiểm soát”. Theo đó, doanh nghiệp hoạt động kinh doanh vàng trang sức được phép nhập khẩu vàng nguyên liệu dựa trên hợp đồng với đối tác nước ngoài, đồng thời đăng ký với ngân hàng thương mại nơi mở tài khoản. Khi cần nhập khẩu, chỉ cần xuất trình bộ chứng từ hợp lệ thay vì phải xin nhiều cấp phép như hiện nay.
Song song, doanh nghiệp cần thực hiện báo cáo định kỳ về kế hoạch nhập khẩu, sản xuất và tiêu thụ. Dữ liệu này sẽ được gửi đến Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương nhằm phục vụ quản lý vĩ mô, đặc biệt là theo dõi cán cân thương mại và nhu cầu ngoại tệ.
Theo tính toán của Hiệp hội, nhu cầu vàng nguyên liệu cho sản xuất vàng trang sức mỹ nghệ hiện vào khoảng 50 tấn mỗi năm, tương đương 5 tỷ USD. Trong cơ cấu này, khoảng một nửa phục vụ thị trường nội địa, phần còn lại hướng đến xuất khẩu vàng, mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể.
Hiệp hội đánh giá, mô hình này không chỉ giúp phát triển ngành kinh doanh vàng trang sức mà còn tạo ra chu trình “tái tạo ngoại tệ”, tức nhập nguyên liệu – chế tác – xuất khẩu – thu ngoại tệ quay vòng cho nền kinh tế.
Một điểm đáng chú ý trong kiến nghị là vấn đề tỷ giá và nguồn ngoại tệ. Theo Hiệp hội, nhu cầu mua ngoại tệ để nhập vàng khoảng 5 tỷ USD/năm là con số không lớn so với quy mô thị trường ngoại hối trong nước. Do đó, các ngân hàng thương mại hoàn toàn có khả năng đáp ứng mà không gây áp lực đáng kể lên thị trường.
Ngoài lợi ích kinh tế, Hiệp hội cũng chỉ ra nhiều rủi ro pháp lý đang tồn tại. Hiện chưa có quy định thống nhất về việc huy động vàng trong dân, dẫn đến doanh nghiệp gặp khó trong hoạt động thu mua nguyên liệu. Điều này khiến nhiều đơn vị bị xử phạt hoặc phải giải trình khi thực hiện giao dịch.
Hiệp hội kiến nghị Chính phủ sớm ban hành hành lang pháp lý rõ ràng, cho phép doanh nghiệp kinh doanh vàng trang sức được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận theo quy định dân sự. Đây được xem là giải pháp vừa tận dụng nguồn lực xã hội, vừa hợp thức hóa hoạt động thị trường.
Bên cạnh đó, cần xác định rõ các nhóm đối tượng tham gia thị trường vàng như cá nhân không kinh doanh, hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Việc phân loại này sẽ giúp chuẩn hóa hóa đơn, thuế và thanh toán, tránh tình trạng áp dụng thiếu thống nhất.
Hiệp hội cũng đề xuất áp dụng thuế nhập khẩu vàng nguyên liệu bằng 0%, đồng thời hoàn thiện phương pháp tính giá trị gia tăng trong chế tác vàng trang sức mỹ nghệ. Điều này giúp doanh nghiệp giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh khi tham gia xuất khẩu vàng.
Ngoài chính sách thuế, kiến nghị còn bao gồm việc hỗ trợ tín dụng bằng ngoại tệ cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ, máy móc hiện đại phục vụ sản xuất. Đồng thời, cần mở rộng thị trường quốc tế, hỗ trợ xúc tiến thương mại cho sản phẩm vàng Việt Nam.
Hiệp hội cũng nhấn mạnh nhu cầu phát triển các công cụ phòng ngừa rủi ro như phái sinh vàng, nhằm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động giá.
Kiến nghị lần này hướng tới mục tiêu xây dựng hệ sinh thái kinh doanh vàng trang sức minh bạch, hiện đại và có khả năng cạnh tranh quốc tế. Trong đó, ba trụ cột quan trọng được xác định là cải cách giấy phép kinh doanh, hợp pháp hóa huy động vàng trong dân và thúc đẩy xuất khẩu vàng như một ngành kinh tế mũi nhọn trong tương lai.
