Xung đột Trung Đông đẩy giá xăng biến động, loạt quyết sách nào được triển khai, mục tiêu giữ mặt bằng giá trong nước
Xung đột Trung Đông khiến giá xăng dầu toàn cầu biến động mạnh, đặt ra sức ép lớn lên nền kinh tế trong nước. Trước tình hình đó, hàng loạt chính sách về thuế xăng dầu và quỹ bình ổn xăng dầu đã được triển khai nhằm kiểm soát giá xăng Việt Nam, góp phần giữ ổn định thị trường và hỗ trợ tăng trưởng.
Diễn biến giá xăng dầu và phản ứng chính sách trong bối cảnh xung đột Trung Đông
Trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu đã chứng kiến những biến động mạnh mẽ, kéo theo giá xăng dầu tăng nhanh và lan rộng ảnh hưởng đến nhiều nền kinh tế. Với đặc thù là quốc gia có độ mở lớn, kim ngạch xuất nhập khẩu gần gấp đôi quy mô GDP, Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ các cú sốc bên ngoài, đặc biệt là giá xăng dầu.
Thời điểm giữa tháng 3, giá xăng dầu trong nước ghi nhận mức tăng cao khi xăng RON 95 tiến sát ngưỡng 30.700 đồng/lít, trong khi dầu diesel vượt 33.400 đồng/lít. Những con số này phản ánh áp lực lớn từ thị trường quốc tế, khi chuỗi cung ứng năng lượng bị gián đoạn sau các diễn biến căng thẳng tại Trung Đông.
Trước tình hình đó, “bàn tay Nhà nước” đã nhanh chóng can thiệp nhằm kiểm soát giá xăng dầu và đảm bảo nguồn cung. Ngay từ đầu tháng 3/2026, Chính phủ đã ban hành các chính sách điều chỉnh thuế xăng dầu, trong đó đáng chú ý là việc giảm thuế nhập khẩu về 0% đối với nhiều mặt hàng xăng dầu trong giai đoạn ngắn hạn. Động thái này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tìm kiếm nguồn cung thay thế, giảm áp lực chi phí đầu vào.
Song song đó, hệ thống chính sách tài khóa và tiền tệ cũng được kích hoạt. Việc ban hành các kết luận và nghị quyết liên quan đến ổn định thị trường năng lượng đã tạo cơ sở pháp lý để triển khai các biện pháp điều hành linh hoạt. Đặc biệt, quyết định giảm hàng loạt sắc thuế như thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng đã góp phần trực tiếp kéo giảm giá xăng dầu trong nước.
Một trong những giải pháp quan trọng là việc bổ sung 8.000 tỷ đồng vào quỹ bình ổn xăng dầu. Đây được xem là công cụ điều tiết hữu hiệu, giúp giảm biên độ biến động của giá xăng Việt Nam trong bối cảnh thị trường thế giới liên tục thay đổi. Nhờ đó, giá xăng dầu bán lẻ trong nước đã được đưa về mức cạnh tranh hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Thống kê cho thấy, tại thời điểm cuối tháng 3, giá xăng RON 95 tại Việt Nam dao động quanh mức hơn 24.000 đồng/lít, thấp hơn đáng kể so với Singapore, Trung Quốc hay Lào. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của các chính sách điều hành, đồng thời góp phần giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người dân.
Tuy nhiên, việc giảm thuế xăng dầu cũng đặt ra thách thức lớn đối với ngân sách Nhà nước. Ước tính, việc miễn giảm thuế có thể khiến ngân sách giảm thu hàng nghìn tỷ đồng mỗi tháng. Dù vậy, các cơ quan chức năng nhận định đây là bước đi cần thiết nhằm hỗ trợ nền kinh tế vượt qua giai đoạn khó khăn.
Giải pháp dài hạn cho thị trường xăng dầu và bài toán an ninh năng lượng
Dù các biện pháp ngắn hạn đã mang lại hiệu quả tích cực, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là giải pháp tình thế. Về dài hạn, Việt Nam cần xây dựng chiến lược toàn diện để đảm bảo an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc vào biến động bên ngoài.
Theo quy định của pháp luật, “Trường hợp thật cần thiết vì lợi ích quốc gia, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, bảo đảm tính mạng, tài sản của Nhân dân, Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng các biện pháp cấp bách khác quy định của pháp luật hiện hành, báo cáo cơ quan có thẩm quyền của Đảng, Quốc hội trong thời gian gần nhất;”. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp Chính phủ linh hoạt trong điều hành giá xăng dầu.
TS Bùi Trinh nhận định, việc sử dụng quỹ bình ổn xăng dầu và điều chỉnh thuế xăng dầu đã tạo dư địa lớn cho nền kinh tế. Ông nhấn mạnh: “Giá xăng dầu tác động mọi ngành, lĩnh vực, nếu không có “bàn tay Nhà nước” can thiệp, chắc chắn sẽ gây tác động lớn đối với doanh nghiệp, thị trường và người dân và hậu quả còn lớn hơn”.
Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc “hy sinh” nguồn thu ngân sách không thể kéo dài. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ thống dự trữ chiến lược và đa dạng hóa nguồn cung là yêu cầu cấp thiết. Hiện nay, Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào một số nguồn cung dầu thô, điều này khiến thị trường dễ bị tổn thương khi xảy ra biến động.
Ông Trinh cho rằng: “Việt Nam đang phụ thuộc đáng kể vào Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, trong khi Nghi Sơn phụ thuộc dầu thô từ Kuwait. Chúng ta cần đa dạng nguồn cung, đa dạng đối tác từ khi đàm phán hợp đồng, bắt tay với các đối tác. Phải xây dựng kho dự trữ chiến lược, chủ động trước các nguyên liệu chiến lược. Vấn đề này không chỉ đối với xăng dầu, mà còn ở lĩnh vực điện năng, phân bón. Ngoài đứt gãy nguồn cung do chiến sự, còn chủ động đối phó thiên tai, nước biển dâng. Những biện pháp này đã và đang được Chính phủ xúc tiến thời gian khi yêu cầu nóng cho xây dựng Kho dự trữ tại Thanh Hoá hay chính sách ngoại giao năng lượng của Chính phủ”.
Ở góc nhìn vĩ mô, ông cũng nhấn mạnh: “cuộc chiến tại Trung Đông không chỉ là vấn đề quân sự; đó là một biến số kinh tế vĩ mô có khả năng làm chệch hướng lộ trình tăng trưởng của Việt Nam. Chúng ta không thể chỉ thụ động chờ đợi giá dầu thế giới hạ nhiệt. Thay vào đó, cần sự chủ động trong việc: Đa dạng hóa nguồn cung dầu thô để giảm sự phụ thuộc vào các khu vực địa chính trị bất ổn; Tái cơ cấu chính sách thuế năng lượng để giảm hiệu ứng “thuế chồng thuế”; và Xây dựng cơ chế trợ giá linh hoạt dựa trên nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô”.
Cùng quan điểm, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng: “An ninh năng lượng không chỉ là chuyện để đổ đầy bình, một hiện tượng minh chứng dễ dàng cho an toàn của một nền kinh tế mà là thái độ tự chủ của Chính phủ, hệ thống quản lý và tâm lý người dân khi có cú sốc bên ngoài xảy ra. Cuộc chiến của Mỹ, Israel và Iran không đơn thuần của sự xung đột chính trị mà là cuộc chiến về nguồn lực phát triển, cạnh tranh giữa các cường quốc. Chúng ta cần sớm nhận ra những vấn đề tồn tại để đưa đầu bài, giải bài toán về nguồn cung dầu thô, kho dự trữ, tái cấu trúc hệ thống phân phối, đa dạng thị trường và đặc biệt nhanh chóng chuyển đổi xanh như mệnh lệnh từ tương lai để khắc phục bớt những rủi ro từ bên ngoài”.
Thực tế cho thấy, dù nhiều quốc gia trong khu vực có nguồn lực lớn, giá xăng dầu vẫn tăng mạnh sau các biến động địa chính trị. Trong khi đó, giá xăng Việt Nam vẫn được kiểm soát ở mức hợp lý nhờ sự điều hành linh hoạt. Đây là yếu tố quan trọng giúp duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.
Trong ngắn hạn, thị trường xăng dầu được dự báo tiếp tục biến động theo diễn biến xung đột Trung Đông. Tuy nhiên, với các giải pháp đã triển khai, Việt Nam đang có lợi thế trong việc kiểm soát giá xăng dầu và bảo vệ đà tăng trưởng.
Về dài hạn, việc hoàn thiện hệ thống chính sách thuế xăng dầu, nâng cao hiệu quả quỹ bình ổn xăng dầu và xây dựng chiến lược năng lượng bền vững sẽ là nền tảng để thị trường xăng dầu phát triển ổn định hơn, giảm thiểu rủi ro trước các cú sốc từ bên ngoài.
