Liên tục chi quỹ bình ổn trước đà tăng nhanh và mạnh của giá xăng: Chuyên gia đưa ra giải pháp mới!
Dù đã chi hàng nghìn tỷ đồng, Quỹ bình ổn vẫn khó theo kịp đà tăng của giá xăng dầu. Khi “lá chắn” này dần mất hiệu quả, câu hỏi đặt ra là đâu là công cụ đủ mạnh để thay thế, từ giảm thuế đến điều chỉnh cơ chế điều hành.
Đà tăng của giá xăng dầu trong nước đang trở nên khó kiểm soát khi những bất ổn tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Chỉ trong thời gian ngắn, mặt bằng giá đã cao hơn từ 52-73% so với trước khi căng thẳng leo thang, tạo áp lực lớn lên chi phí sinh hoạt và hoạt động sản xuất.
Trước diễn biến này, cơ quan điều hành đã liên tục sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu như một “tấm đệm” nhằm kìm hãm đà tăng. Trong hơn hai tuần, quỹ đã được chi tổng cộng trên 3.060 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, đây chỉ là giải pháp tình thế.
TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Kinh tế Quốc dân) nhận định việc kích hoạt quỹ là cần thiết trong giai đoạn đầu để giảm cú sốc giá. Dù vậy, công cụ này khó có thể duy trì hiệu quả nếu giá nhiên liệu thế giới tiếp tục leo thang trong thời gian dài.
Thực tế, với quy mô khoảng 5.670 tỷ đồng tính đến cuối tháng 2, Quỹ bình ổn được ví như “nguồn lực hữu hạn”. Đại diện cơ quan quản lý cho biết nếu tiếp tục chi ở mức hiện tại, quỹ chỉ đủ duy trì trong khoảng nửa tháng – một con số cho thấy rõ giới hạn trong bối cảnh biến động kéo dài.
Không chỉ chịu áp lực từ giá thế giới, giá xăng dầu trong nước còn bị “neo cao” bởi hệ thống thuế, phí. Hiện mỗi lít xăng phải gánh nhiều loại thuế như tiêu thụ đặc biệt, VAT, thuế nhập khẩu và bảo vệ môi trường. Tổng cộng, các khoản này chiếm khoảng 24-25% giá bán, và có thể lên tới 30% khi cộng thêm chi phí kinh doanh.
Đáng chú ý, cách tính hiện hành còn tồn tại yếu tố “thuế chồng thuế”, khi VAT được áp trên giá đã bao gồm các loại thuế khác. Điều này khiến giá bán lẻ khó giảm tương ứng ngay cả khi giá thế giới hạ nhiệt.
Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng việc điều chỉnh thuế, phí sẽ mang lại hiệu quả dài hơi hơn. Bộ Tài chính hiện đang đề xuất đưa thuế bảo vệ môi trường về mức 0 đồng. Nếu được thông qua, mỗi lít xăng có thể giảm từ 1.000-2.000 đồng – một mức giảm không quá lớn nhưng có ý nghĩa trong việc hạ áp lực chi phí.
Ở góc độ rộng hơn, Bộ Xây dựng cũng từng kiến nghị giảm đồng loạt nhiều loại thuế để hỗ trợ doanh nghiệp vận tải – nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp khi nhiên liệu chiếm tới 30-40% chi phí. Theo tính toán, nếu chính sách được nới lỏng mạnh, giá xăng dầu có thể giảm đáng kể.
Bên cạnh giải pháp tài khóa, câu chuyện điều hành giá cũng được đặt lại. Hiện phần lớn nguồn cung trong nước đến từ các nhà máy lọc dầu nội địa, nhưng giá vẫn bám sát thị trường quốc tế. Một số chuyên gia đề xuất cần tính tới cơ chế giá riêng cho nguồn cung trong nước nhằm giảm độ biến động.
Về lâu dài, bài toán không chỉ nằm ở giá mà còn ở năng lực dự trữ. Mức dự trữ xăng dầu của Việt Nam hiện mới đạt khoảng 30-50 ngày, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 75-90 ngày. Điều này khiến khả năng ứng phó với các cú sốc bên ngoài còn hạn chế.
Các chuyên gia cho rằng cần sớm xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng quy mô lớn, coi đây là hạ tầng chiến lược. Việc huy động nguồn lực xã hội, thuê lại kho từ doanh nghiệp thay vì đầu tư toàn bộ bằng ngân sách cũng được xem là hướng đi khả thi.
Trong bối cảnh thị trường còn nhiều bất định, việc kết hợp linh hoạt nhiều công cụ từ quỹ bình ổn, thuế phí đến cơ chế giá và dự trữ được xem là chìa khóa để giảm áp lực lên nền kinh tế. Nếu không có giải pháp đồng bộ, mỗi đợt biến động giá quốc tế sẽ tiếp tục tạo ra những “cơn sóng lớn” trong nước.
